Zanim zapadnie noc w reżyserii Juliana Schnabela to oparta na faktach historia kubańskiego pisarza Reinaldo Arenasa. Jego artystyczne i seksualne przebudzenie zderza się z brutalną rzeczywistością rewolucyjnego reżimu Fidela Castro, zmuszając go do walki o wolność słowa i samego siebie.

Życie Reinaldo Arenasa było gotowym scenariuszem na film, a jego autobiografia Zanim zapadnie noc tylko czekała na odważną reżyserkę lub reżysera. Urodzony na kubańskiej prowincji, młody chłopak trafia do Hawany w latach 60., w sam środek rewolucyjnego wrzenia. To tam odkrywa dwie swoje największe pasje: literaturę i mężczyzn. Początkowy entuzjazm dla przemian szybko ustępuje miejsca rozczarowaniu, gdy reżim Fidela Castro zaczyna postrzegać jego twórczość i homoseksualizm jako zagrożenie. Film, oparty na wspomnieniach pisarza, nie jest jednak linearną opowieścią. To impresjonistyczna mozaika scen, snów i poetyckich wizji, które składają się na portret człowieka uwięzionego między pięknem karaibskiej wyspy a brutalnością totalitarnej władzy.

Zobacz recenzje filmu „Zanim zapadnie noc" na YouTube

Tę poruszającą opowieść przeniósł na ekran malarz i reżyser Julian Schnabel, który, co ciekawe, nie mógł kręcić na Kubie i zrealizował zdjęcia w Meksyku. Sercem filmu jest absolutnie magnetyczna kreacja Javiera Bardema, która przyniosła mu nominację do Oscara i Złotego Globu. Hiszpański aktor z niezwykłą wrażliwością oddaje zarówno artystyczną duszę Arenasa, jak i jego fizyczne cierpienie. Krytyczki i krytycy byli niemal zgodni, przyznając filmowi na portalu Metacritic notę 82/100, co oznacza „uniwersalny aplauz”. Chwalono odwagę wizualną Schnabela i to, jak Bardem spaja w całość czasem chaotyczną, oniryczną narrację. Choć niektórzy zarzucali filmowi nierówne tempo, jego emocjonalna siła okazała się niezaprzeczalna.

Schnabel, sam będąc artystą wizualnym, nie stworzył klasycznej biografii. Zamiast tego postawił na zmysłowe obrazy, które mieszają fakty z poetycką fikcją. Ciekawym zabiegiem było obsadzenie Johnny'ego Deppa w dwóch różnych rolach – wciela się on zarówno w sadystycznego porucznika więziennego, jak i w transwestytę o imieniu Bon Bon. Ten surrealistyczny akcent podkreśla niejednoznaczność świata przedstawionego. W całym filmie reżyser zderza surowość więziennych murów i brutalność reżimu z erotycznym napięciem i niegasnącą wolą życia, tworząc dzieło równie zmysłowe, co wstrząsające.

Zanim zapadnie noc to jednak coś więcej niż tylko artystyczny portret pisarza. To jeden z najważniejszych tytułów kina queer, dokumentujący tragiczną historię prześladowań osób homoseksualnych na Kubie. Reżim Castro, który początkowo niósł nadzieję na wyzwolenie, szybko zaczął zamykać gejów w obozach pracy przymusowej UMAP jako „elementy antyrewolucyjne”. Arenas, który odważnie manifestował swoją tożsamość, stał się ofiarą systemu, trafiając do owianego złą sławą więzienia El Morro. Jego ucieczka z kraju w 1980 roku i późniejsze życie w Nowym Jorku, naznaczone diagnozą AIDS, czynią z niego ikonę walki o wolność artystyczną i osobistą. Film Schnabela to potężny głos upominający się o pamięć o wszystkich, których rewolucja uznała za wrogów.