Starzejący się hiszpański reżyser, schorowany i samotny, po latach mierzy się ze wspomnieniami matki, dawnych miłości i pierwszego pożądania — najbardziej osobisty, częściowo autobiograficzny film Pedro Almodóvara z Antonio Banderasem w roli alter ego twórcy.

Salvador Mallo to starzejący się hiszpański reżyser u kresu twórczych sił. Schorowany, samotny, zamknięty w madryckim mieszkaniu pełnym obrazów i wspomnień, godzinami obcuje z bólem kręgosłupa, migrenami i własną niemocą. Retrospektywna projekcja jego dawnego filmu staje się pretekstem do odnowienia kontaktu z aktorem, z którym pokłócił się przed laty. To spotkanie uruchamia lawinę — wspomnienia matki, dzieciństwa w walenckiej wiosce, pierwszego pożądania, dawnych miłości. Salvador zaczyna robić bilans, choć jeszcze nie wie, że właśnie ten bilans może być jego ratunkiem.

Zobacz recenzje filmu „Ból i blask" na YouTube

Ból i blask to jeden z najbardziej osobistych filmów Pedro Almodóvara — krytyczki i krytycy zgodnie czytają Salvadora jako jego alter ego. Sam reżyser określał ten film jako „najbliższy mu" ze wszystkich, jakie nakręcił, jednocześnie zaprzeczając, by był on ściśle autobiograficzny — to raczej mieszanka fikcji i rzeczywistości, splatająca wątki z życia jego samego, rodziny i przyjaciół. Trop biograficzny wzmacniają detale produkcji — mieszkanie bohatera urządzono na wzór prywatnego domu Almodóvara, a część obrazów i bibelotów przeniesiono wprost z jego salonu na plan. Antonio Banderas w roli Salvadora świadomie naśladuje fryzurę, gesty i sposób ubierania się reżysera. Sam mówił później, że to najtrudniejsza i najbardziej obnażająca rola w jego karierze.

Praca aktorska Banderasa przyniosła mu nagrodę dla najlepszego aktora w Cannes 2019 i nominację do Oscara — pierwszą w jego karierze. Film zgarnął siedem nagród Goya, w tym za najlepszy film, reżyserię, scenariusz i muzykę Alberta Iglesiasa, a także otrzymał nominacje do BAFTY i Złotego Globu oraz oscarową nominację dla Hiszpanii w kategorii filmu międzynarodowego. Na Rotten Tomatoes ma 96 procent pozytywnych recenzji. Recenzentki i recenzenci podkreślali zaskakujący spokój i melancholię — Almodóvar, dotąd barokowy i kampowy, sięgnął tu po stonowaną elegancję, choć nasycone czerwienie i błękity wciąż zdradzają jego rękę. Konstrukcja z filmem w filmie skłaniała do porównań z Osiem i pół Felliniego oraz Cinema Paradiso.

Dla widowni LGBT to dzieło istotne z kilku powodów. Salvador jest otwarcie gejem — Almodóvar nie buduje napięcia wokół jego orientacji, nie pisze sceny coming outu, nie wprowadza zewnętrznego konfliktu z tożsamością. Queerowość bohatera po prostu jest, a relacje z mężczyznami pokazane są jako pełnoprawne emocjonalne historie, z całą gamą czułości, pożądania, żalu i przebaczenia. Szczególnie poruszająca jest scena spotkania z Federico (Leonardo Sbaraglia), dawnym kochankiem z lat 80., dziś żyjącym w heteronormatywnym modelu — to portret tego, jak biografie z czasów movidy madryckiej zostały przepisane przez kolejne dekady. Film pokazuje też geja w wieku, którego kino głównego nurtu uparcie pomija, splatając pożądanie z chorobą, pamięcią i uzależnieniem.

Relacja z matką, graną przez Penélope Cruz w retrospekcjach i Julietę Serrano w scenach współczesnych, dopełnia ten portret. Matka kocha syna, ale ma tradycyjne wyobrażenia o udanym życiu — wątek, który rezonuje z doświadczeniem wielu osób queer z konserwatywnych rodzin, choć Almodóvar nie sprowadza go do banalnego konfliktu o orientację. Ból i blask działa jak podsumowanie całej jego twórczości: matki i synowie, artyści i ich demony, melodramat ujęty w ironiczny nawias. A jednocześnie wytycza nowy horyzont — dojrzałego, refleksyjnego kina queer, które wychodzi poza młodzieńcze dramaty tożsamościowe.