Nagrodzony za reżyserię w Cannes queerowy epos Los Javis — Javiera Ambrossiego i Javiera Calvo — który splata trzy epoki hiszpańskiej historii wokół niedokończonej sztuki Federica Garcíi Lorki: odrzucenia w granadzkim klubie w 1932 roku, zakazanej relacji żołnierza i jeńca w czasie wojny domowej oraz współczesnych poszukiwań wymazanej pamięci.

Nowy film Los Javis, czyli Javiera Ambrossiego i Javiera Calvo, składa się z trzech historii rozpiętych między XX a XXI wiekiem, a łączy je jeden gest — wrzucenie czarnej kuli do urny. W Granadzie 1932 roku młody homoseksualny mężczyzna próbuje dostać się do elitarnego męskiego kasyna i zostaje odrzucony w głosowaniu, w którym jego pragnienie jest „tajemnicą poliszynela”. Pięć lat później, w środku wojny domowej, żołnierz frakcji nacjonalistycznej dostaje rozkaz pilnowania rannego republikańskiego jeńca — i między strażnikiem a więźniem rodzi się uczucie, którego ujawnienie oznaczałoby wyrok. Współcześnie, w Madrycie 2017 roku, badacz zapomnianej queerowej historii Hiszpanii odkrywa, że jego rodzina jest bezpośrednio wpleciona w wydarzenia sprzed dekad.

Zobacz recenzje filmu „La bola negra" na YouTube

Punktem wyjścia były cztery strony niedokończonej sztuki La bola negra, którą Federico García Lorca pisał tuż przed rozstrzelaniem w 1936 roku — miało to być jego pierwsze dzieło z otwarcie homoseksualnym bohaterem. Scenariusz Ambrossi i Calvo napisali wspólnie z Alberto Conejero, dramaturgiem znanym z La piedra oscura, sztuki o Rafaelu Rodríguezie Rapúnie, towarzyszu Lorki. Film nie jest więc ekranizacją, tylko konstrukcją zbudowaną wokół zaginionego tekstu i pamięci, której hiszpańska historia nie chciała przechować. Za zdjęcia odpowiada Gris Jordana, a wśród producentów są Movistar Plus+, El Deseo i Le Pacte.

Obsada mówi sama za siebie: hiszpański muzyk Guitarricadelafuente debiutuje tu w jednej z głównych ról, obok Miguela Bernardeau znanego z Élite, Carlosa Gonzáleza i Milo Quifesa. W drugim planie pojawiają się Penélope Cruz, Lola Dueñas oraz Glenn Close jako amerykańska badaczka odzyskująca ślady represjonowanej kultury queer — to jej obecność otwiera filmowi drogę na rynek anglojęzyczny. Dla Los Javis, kojarzonych dotąd z kampową Holy Camp! oraz serialami Veneno i La Mesías, jest to skok w stronę wielkiego kina autorskiego, dużo bardziej powściągliwego i politycznego niż wszystko, co robili wcześniej.

Premiera w konkursie głównym 79. Festiwalu w Cannes 21 maja 2026 roku przyniosła około dwudziestominutową owację i Nagrodę za najlepszą reżyserię — ex aequo z Pawłem Pawlikowskim za Fatherland. The Observer dał filmowi maksymalne 4/4, The Crimson pięć gwiazdek, a Sight and Sound chwalił konstrukcję i szczególnie wątek romansu żołnierza z jeńcem. Nie zabrakło głosów krytycznych: hiszpański El Antepenúltimo Mohicano ocenił film na 1/5, zarzucając mu przeładowanie wątkami, a Loud and Clear Reviews uznał, że twórcy lepiej komunikują cierpienie niż samą namiętność. Ponadstupięćdziesięciominutowa, operowa forma dzieli, ale nie pozostawia obojętną.

Najciekawsze w La bola negra jest to, że queerowość nie jest tu dodatkiem obyczajowym, tylko soczewką dla całej historii Hiszpanii — od klubowej procedury wykluczenia, przez faszystowską przemoc, po współczesne dziedziczenie milczenia i wstydu. Bohaterowie nie zostają zredukowani do figur ofiar; kochają, ryzykują, próbują zachować podmiotowość w warunkach, w których miłość między mężczyznami była wymazywana z archiwów i pamięci rodzinnej. O filmie pisała także redakcja queer.pl, zwracając uwagę na to, że czarna kula staje się metaforą społecznego głosowania nad tym, kto ma prawo do przynależności. Hiszpańska premiera kinowa zaplanowana jest na 2 października 2026 roku.