W Kopenhadze lat 20. ceniony malarz Einar Wegener pozuje swojej żonie Gerdzie do portretu, co zapoczątkowuje jego przemianę w Lili Elbe, jedną z pierwszych osób, które przeszły operację uzgodnienia płci. Film Toma Hoopera śledzi tę niezwykłą podróż i jej wpływ na ich pełną miłości relację.

Kopenhaga lat 20. to świat artystycznej bohemy, w którym malarskie małżeństwo, Gerda i Einar Wegenerowie, prowadzi z pozoru idylliczne życie. On jest cenionym pejzażystą, ona utalentowaną portrecistką, która wciąż czeka na swoje pięć minut. Wszystko zmienia się, gdy pewnego dnia nieobecną modelkę musi zastąpić Einar. Gerda prosi go, by włożył pończochy i suknię. Ta niewinna zabawa, z początku traktowana jak gra, staje się dla Einara momentem przełomowym – budzi w nim uśpioną tożsamość kobiety, która wkrótce przybiera imię Lili. Z każdym kolejnym dniem Lili staje się coraz bardziej obecna, a Einar powoli znika, co wystawia na próbę miłość i zrozumienie Gerdy. Ich małżeństwo przechodzi dramatyczną transformację, a portrety Lili, które maluje Gerda, przynoszą jej wreszcie upragnione uznanie.

Zobacz recenzje filmu „Dziewczyna z portretu" na YouTube

Ta niezwykła historia, oparta na powieści Dziewczyna z portretu Davida Ebershoffa, sama ma za sobą długą drogę na ekran. Projekt przez lata krążył po Hollywood, a do ról przymierzano takie gwiazdy jak Nicole Kidman czy Charlize Theron. Ostatecznie reżyserii podjął się Tom Hooper, który do głównych ról zaangażował Eddiego Redmayne’a i Alicię Vikander. Film, będący luźną adaptacją życia Lili Elbe i Gerdy Wegener, świadomie upraszcza pewne fakty na rzecz melodramatycznej siły. Twórcy, na czele ze scenarzystką Lucindą Coxon, wprowadzili na przykład postać Hansa Axgila, która, choć inspirowana prawdziwą osobą, została na potrzeby scenariusza mocno sfabularyzowana. Skupili się również na romantycznym wymiarze relacji Gerdy i Lili, niemal pomijając biseksualne wątki z biografii malarki. Sam reżyser podkreślał, że dla niego to przede wszystkim uniwersalna opowieść o miłości i odwadze.

Film Toma Hoopera spotkał się z ciepłym przyjęciem krytyki i publiczności, stając się komercyjnym sukcesem przy stosunkowo niewielkim budżecie. Recenzentki i recenzenci chwalili go za wizualne dopracowanie, kostiumy Paco Delgado i muzykę Alexandre’a Desplata, ale przede wszystkim za aktorstwo. To właśnie rola Gerdy przyniosła Alicii Vikander Oscara dla najlepszej aktorki drugoplanowej, a wiele głosów w branży twierdziło, że młoda Szwedka po prostu „kradła każdą scenę” Redmayne’owi. On sam za swoją kreację otrzymał nominację do nagrody Amerykańskiej Akademii Filmowej, podobnie jak twórcy kostiumów i scenografii. Obraz doceniono również nominacjami do Złotych Globów i nagród BAFTA.

Jednak dla wielu osób ze społeczności LGBT+, zwłaszcza dla osób transpłciowych, Dziewczyna z portretu stała się symbolem problemu reprezentacji w kinie głównego nurtu. Najpoważniejszy zarzut dotyczył obsadzenia w roli kobiety trans cisgenderowego mężczyzny, Eddiego Redmayne’a. Krytyczki i aktywistki podkreślały, że taki wybór utrwala krzywdzący stereotyp, jakoby kobiety trans były jedynie „mężczyznami w przebraniu”, a także odbiera szansę na zaistnienie w dużej produkcji utalentowanym aktorkom trans. Był to jeden z tych filmów, które rozpaliły na nowo dyskusję o tym, kto powinien wcielać się w role osób z grup mniejszościowych.

Zarzuty nie kończyły się na obsadzie. Film krytykowano za nadmierne estetyzowanie cierpienia i „wygładzanie kantów” historii Lili Elbe. Jej droga do samopoznania została przedstawiona w sposób bezpieczny, elegancki i niemal pozbawiony realnej przemocy czy społecznego ostracyzmu, z jakim musiała się mierzyć. Dla części widowni transpłciowej była to raczej „cis-przyjazna” opowieść o transpłciowości, stworzona dla cisgenderowej publiczności, niż autentyczny portret pionierskiej walki o tożsamość. Mimo tych kontrowersji, Dziewczyna z portretu pozostaje ważnym filmem, który wprowadził historię Lili Elbe do masowej świadomości, otwierając drzwi do szerszej debaty na temat widzialności osób trans w kulturze.