Atafeh i Shireen, dwie nastolatki z zamożnych teherańskich rodzin, coraz mocniej zbliżają się do siebie, próbując jednocześnie żyć w podziemnej kulturze młodzieżowej i ukrywać rodzącą się między nimi miłość. Debiut fabularny Maryam Keshavarz łączy młodzieńczy romans z gorzkim portretem obyczajowej kontroli w Iranie.

Atafeh i Shireen dorastają w zamożnych rodzinach teherańskiej klasy średniej. Słuchają zachodniej muzyki, wymykają się na nielegalne imprezy, eksperymentują z modą i seksualnością — a przyjaźń między nimi zaczyna powoli przeradzać się w coś więcej. Ich prywatna wolność zderza się jednak z systemem obyczajowej kontroli, a sprawy komplikują się dodatkowo, gdy brat Atafeh, Mehrad, wraca z ośrodka odwykowego i coraz mocniej ciąży ku religijnemu fundamentalizmowi. Dwie młode kobiety muszą ukrywać nie tylko romans, lecz również codzienność, w której chcą być po prostu sobą.

Zobacz recenzję filmu „Circumstance" na YouTube

Circumstance to fabularny debiut Maryam Keshavarz, irańsko-amerykańskiej reżyserki, która napisała scenariusz i współprodukowała film razem z Karin Chien. W rolach głównych obsadziła debiutantki — Nikohl Boosheri jako Atafeh i Sarah Kazemy jako Shireen — a partnerują im Reza Sixo Safai i Keon Alexander. Produkcja miała charakter międzynarodowy: powstała w koprodukcji amerykańsko-francusko-irańskiej, kręcona po persku, z dystrybucją w Stanach objętą przez Roadside Attractions.

Sama realizacja była aktem politycznego ryzyka. W wywiadzie dla CineVue Keshavarz opowiadała, że część zdjęć powstawała w Teheranie w warunkach ograniczonej jawności, a nakręcony materiał na taśmie 35 mm trzeba było najpierw przewieźć do Jordanii, dopiero stamtąd trafiał do Los Angeles do wywołania. Ekipa musiała ostrożnie tłumaczyć cel produkcji, żeby uniknąć zarzutów o propagowanie homoseksualności czy wręcz pornografii. Po premierze film został w Iranie zakazany, a sama reżyserka miała problemy z powrotem do kraju. W jednej ze scen bohaterki oglądają piracką kopię Milk — drobny gest, który mówi wiele o obiegu queerowej wiedzy w kraju, gdzie oficjalna kultura nie oferuje żadnych bezpiecznych narracji o osobach LGBT.

Na Sundance w 2011 roku film zgarnął Audience Award w konkursie dramatycznym i był nominowany do Grand Jury Prize — to właśnie ta nagroda otworzyła mu drogę do międzynarodowej dystrybucji. Później doszły wyróżnienia z NewFest, Paris Lesbian and Feminist Film Festival oraz Noor Iranian Film Festival, gdzie doceniono zarówno reżyserię Keshavarz, jak i aktorstwo Boosheri. Krytycy przyjęli film ciepło: na Rotten Tomatoes ma 86% pozytywnych recenzji, na Metacritic około 65/100. The Hollywood Reporter określił go jako imponujący debiut z wyraźnym tematem i własnym stylem, choć część recenzentek zwracała uwagę na melodramatyczną konstrukcję i chwilami zbyt dosłowne tezy polityczne — The New York Times zestawiał go z bardziej wyrafinowanymi formalnie obrazami Jafara Panahiego.

Znaczenie Circumstance dla kina LGBT trudno przecenić. To jeden z niewielu międzynarodowych filmów pokazujących lesbijską relację w realiach współczesnego Iranu — kraju, w którym homoseksualne akty są kryminalizowane, a kobiety narażone na przemoc rodzinną, przymusowe małżeństwa i szantaż. Keshavarz nie zamienia jednak Atafeh i Shireen w abstrakcyjne ofiary systemu. Pokazuje ich zakochanie, zazdrość, humor, pragnienie niezależności — całą tę codzienność, która w oficjalnym irańskim dyskursie musi pozostać niewidoczna. I choć film bywa oskarżany o momentami zbyt efektowną egzotyzację Teheranu, jego siła leży właśnie w tym, że queerowe dorastanie umieszcza poza zachodnim kontekstem, w kulturze, którą bohaterki tworzą wbrew okolicznościom.