Dwóch muzyków z Chicago, by uciec przed gangsterami, przebiera się za kobiety i dołącza do żeńskiego zespołu jazzowego — klasyczna screwball comedy Billy'ego Wildera z 1959 roku, z Marilyn Monroe, Tonym Curtisem i Jackiem Lemmonem w rolach głównych.

Rok 1929, Chicago, prohibicja i gangsterska masakra w Dniu Świętego Walentego — taki jest punkt wyjścia Pół żartem, pół serio, jednej z najdoskonalszych komedii w historii kina. Dwóch bezrobotnych muzyków, saksofonista Joe i kontrabasista Jerry, staje się niechcianymi świadkami mafijnej egzekucji i musi natychmiast zniknąć. Rozwiązanie? Przebranie za kobiety i dołączenie do żeńskiego zespołu jazzowego jadącego pociągiem do Miami. Tam Joe zakochuje się w wokalistce Sugar Kane i zaczyna udawać milionera, żeby ją uwieść, podczas gdy Jerry — jako Daphne — nieoczekiwanie przyciąga uwagę ekscentrycznego playboya Osgooda Fieldinga III. Wszystko zmierza ku chaotycznemu finałowi, który zamknęła jedna z najbardziej kultowych kwestii w historii kina.

Zobacz recenzje filmu „Pół żartem, pół serio" na YouTube

Film wyreżyserował Billy Wilder, który napisał scenariusz wspólnie z I.A.L. Diamondem. Produkcja powstała pod szyldem Ashton Productions i The Mirisch Corporation, a dystrybuowana była przez United Artists. Kosztowała 2,9 miliona dolarów i zarobiła ponad 25 milionów, co jak na 1959 rok było wynikiem rekordowym. Za kamerą stanął Charles Lang Jr., a muzykę skomponował Adolph Deutsch. W rolach głównych wystąpili Marilyn Monroe jako Sugar Kane, Tony Curtis jako Joe i Jack Lemmon jako Jerry. Praca na planie była daleka od sielanki: Monroe, będąca wówczas w ciąży i zmagająca się z problemami psychicznymi, potrzebowała podobno 47 dubli do jednej ze scen. Wilder nie szczędził jej cierpkich komentarzy, ale efekt na ekranie jest niepodważalny. Curtis z kolei brawurowo sparodiował Cary'ego Granta w scenach, gdzie jego bohater udaje milionera — Grant podobno nie był zachwycony, choć ostatecznie przyznał, że to był świetny pomysł.

Na ceremonii Oscarów w 1960 roku film otrzymał sześć nominacji: za najlepszego aktora (Lemmon), reżyserię (Wilder), scenariusz adaptowany (Wilder i Diamond), zdjęcia (Lang), scenografię oraz kostiumy. Tę ostatnią statuetkę — dla Orry-Kelly'ego — faktycznie zdobył. Pozostałe nagrody przepadły w starciu z Ben-Hurem. Zrekompensowały to jednak Złote Globy: Monroe odebrała nagrodę za najlepszą rolę komediową. Z perspektywy czasu tamte Oscary wyglądają jak jeden z większych błędów Akademii — Roger Ebert nazwał Pół żartem, pół serio najlepszą komedią wszech czasów, Rotten Tomatoes utrzymuje wynik 95%, a AFI umieściło film na drugim miejscu swojego rankingu stu najśmieszniejszych produkcji w historii. Na IMDb wciąż oscyluje wokół 8,2 punktu.

Film miał też swoje kłopoty z cenzurą — Hays Code uznał cross-dressing za moralnie ryzykowne, a kilka kin katolickich w USA odmówiło jego wyświetlania. Wilder nie przejął się tym zbytnio i puścił film bez cięć, a finałową kwestię — "Nobody's perfect" — podobno dopisano niemal w ostatniej chwili. Dziś ta jedna linijka dialogu uchodzi za jeden z najbardziej queerowych momentów w klasycznym Hollywood. Daphne/Jerry przez cały film eksploruje kobiecość — makijaż, sukienki, taniec, flirt — a Osgood, gdy poznaje prawdę, wzrusza ramionami. W 1959 roku, w epoce, gdy samo słowo „homoseksualność" było w kinie praktycznie zakazane, Wilder przemycił gender-bending na wielki ekran bez wulgarnych żartów i bez kary dla bohaterów. Vito Russo w swojej przełomowej książce The Celluloid Closet analizował film jako wczesny przykład camp comedy, a BFI i GLAAD wpisały go na listy queerowych klasyków. W queer studies Pół żartem, pół serio pojawia się regularnie jako dowód, że kino potrafiło podważać normy płciowe na długo przed tym, zanim zaczęło robić to świadomie.