Jay i Cichy Bob, kultowe obiboki z New Jersey, ruszają w poprzek Ameryki do Hollywood, żeby storpedować film nakręcony na podstawie komiksu o nich — zanim zrobi to za nich banda fałszywych aktywistek, federalny agent i orangutan. Satyryczna komedia drogi Kevina Smitha z 2001 roku to pożegnanie z View Askewniverse, pełne meta-humoru, gwiezdnych cameo i wulgarnego uroku.

Kevin Smith wrócił w 2001 roku z filmem, który miał być jego pożegnaniem z postaciami, jakie stworzył dekadę wcześniej. Jay i Cichy Bob kontratakują zaczyna się od wiadomości, która każdemu fanowi stuknęłaby do głowy: tytułowi bohaterowie dowiadują się, że Miramax kręci film na podstawie komiksu o nich — Bluntman i Chronic — a oni nie zobaczą z tego ani centa. Do tego Randal Graves wyrabia im sądowy nakaz zakazujący stania pod Quick Stopem, kultowym sklepem z Clerks. Nie pozostaje im nic innego, jak ruszyć do Hollywood i sabotować produkcję. Po drodze trafiają na grupę "wyzwolicielek zwierząt" — Justice (Shannon Elizabeth), Sissy, Missy i Chrissy — która okazuje się przykrywką dla czegoś znacznie mniej ekologicznego. Dołącza do tego federalny strażnik Willenholly (Will Ferrell), orangutan Suzanne i kompletny chaos na planie filmowym.

Zobacz recenzje filmu „Jay i Cichy Bob kontratakują" na YouTube

Film miał w założeniu zamykać tak zwany View Askewniverse — wszechświat, który Smith budował od Clerks (1994) przez Mallrats, Chasing Amy i Dogmę — choć później powstały kontynuacje, jak Clerks II czy Jay and Silent Bob Reboot. Premiera odbyła się 15 sierpnia 2001 roku w Mann Bruin Theater w Los Angeles, a szersza dystrybucja ruszyła tydzień później. Budżet wyniósł 22 miliony dolarów, wpływy — 33,8 miliona, co jak na komedię stonerową z ambicjami meta-satyrycznymi było przyzwoitym wynikiem. Smith sam zasiadł za kamerą, napisał scenariusz, zmontował film i zagrał Cichego Boba. Zdjęcia kręcono od stycznia do kwietnia 2001 roku w New Jersey i Kalifornii. Film inspirował się komiksem Chasing Dogma z lat 1998–1999. Pierwotny roboczy tytuł brzmiał po prostu View Askew 5.

Krytycy przyjęli go chłodniej niż widzowie — na Rotten Tomatoes zebrał około 57% pozytywnych recenzji od recenzentek i recenzentów, ale ponad 70% od publiczności. Zarzucano mu chaotyczność i wulgarność, chwalono za gęsty fanserwis i cameo: Ben Affleck gra tu zarówno Holdena McNeila, jak i samego siebie — co jest kluczowym elementem meta-satyry rozgrywającej się w Hollywood — pojawia się Chris Rock, Jason Biggs, James Van Der Beek, a Mark Hamill wciela się w Cockknockera. Film dostał nominację do MTV Movie Awards w kategorii najlepszego ekranowego duetu (Mewes i Smith), ale większych nagród nie zdobył. Na Letterboxd utrzymuje średnią 3,1/5 — kultowy, nie arcydzieło.

Przy produkcji nie brakowało absurdów godnych samego filmu. Prawnicy Hanna-Barbera zagrozili pozwem za nawiązanie do Scooby-Doo, przez co twórcy zmienili wygląd postaci i kontekst sceny — w efekcie w filmie pojawia się parodia "Mystery Gang", a pies nie nosi imienia słynnego kreskówkowego bohatera. Orangutan Suzanne, grający kluczową rolę, był profesjonalnym zwierzęcym aktorem o imieniu Jiggs, weteranem hollywoodzkiego planu. Tytuł to oczywiście ukłon w stronę Imperium kontratakuje, a afterparty w finale uświetniają Morris Day and the Time.

Dla widzów i widzek LGBT film oferuje coś więcej niż tylko wulgarny humor — choć operuje żartami i językiem charakterystycznym dla swojej epoki, które z dzisiejszej perspektywy bywają oceniane różnie, Smith stara się konsekwentnie punktować hipokryzję homofobów. Scena, w której Jay i Cichy Bob udają rodzinę z orangutanem, zmusza Willenholly'ego do wahania: "nie aresztuję gejów" — i to zdanie, wypowiedziane mimochodem, mówi więcej o absurdzie homofobii niż niejeden poważny film. Smith od początku budował View Askewniverse jako przestrzeń inkluzywną — wystarczy przypomnieć Chasing Amy czy Dogmę. Tu też pojawia się Alyssa Jones, postać z Chasing Amy, jakby Smith chciał przypomnieć, skąd przyszedł.