Cal do szczęścia to rockowy musical Johna Camerona Mitchella o Hedwig — kobiecie z NRD, która po nieudanej operacji zmiany płci i rozpadzie małżeństwa ściga po Ameryce gwiazdę rocka, który ukradł jej piosenki i serce.

Cal do szczęścia zaczyna się od pytania, które nie daje spokoju: jak wiele możesz poświęcić, żeby być wolną? Hansel Schmidt, gejowski nastolatek z NRD, ma plan — małżeństwo z amerykańskim żołnierzem i ucieczka na Zachód. Żeby to się udało, przechodzi operację zmiany płci. Operacja idzie źle. Zostaje Hedwig, zostaje w Kansas i zostaje z tytułowym "calem do szczęścia" — dysfunkcyjną pozostałością po zabiegu, który miał zmienić wszystko. Mur berliński pada dokładnie w dniu jej rozwodu. Historia Hedwig to historia kogoś, kto utknął dosłownie i symbolicznie — między płciami, między krajami, między tym, kim była, a tym, kim chce być. Kiedy poznaje nieśmiałego nastolatka Tommy'ego Gnosis (Michael Pitt), wydaje się, że wreszcie znajdzie swoją "drugą połówkę" — w sensie jak najbardziej platońskim, bo film splata fabułę z mitem Arystofanesa o duszach szukających swojego dopełnienia.

Zobacz recenzje filmu „Cal do szczęścia" na YouTube

Za kamerą i w tytułowej roli stoi John Cameron Mitchell, który Hedwig grał już od 1998 roku w off-broadwayowskim musicalu — ponad pięćset spektakli, zanim zdecydował się przenieść historię na ekran. Scenariusz napisał sam, muzykę skomponował Stephen Trask, a soundtrack — pełen glamrockowych uderzeń i balladowych momentów — nagrywano na żywo na planie, żeby zachować surowość koncertowego brzmienia. Film kręcono w Toronto i Nowym Jorku, a sceny w restauracjach Bilgewater's, gdzie Hedwig gra dla garstki niezainteresowanych gości, powstawały w prawdziwych dinerach. Budżet wynosił około sześciu milionów dolarów — i było to słychać, ale w najlepszym sensie: ta ciasnota dodaje filmowi energii.

Premiera na Sundance Film Festival w 2001 roku przyniosła dwie nagrody — Nagrodę Publiczności i specjalne wyróżnienie jury za kreację Mitchella. Rok później GLAAD Media Awards przyznały filmowi nagrodę za najlepszy film w ograniczonej dystrybucji, a Mitchell dostał nominację do Złotego Globu w kategorii najlepszy aktor w musicalu lub komedii. Na Rotten Tomatoes film utrzymuje 92% pozytywnych recenzji, a na IMDb ocenę 7,7 na podstawie czterdziestu tysięcy głosów. Senses of Cinema nazwało go w 2022 roku "genialnym filmem burzącym binarność" — i ta opinia dobrze oddaje, dlaczego Cal do szczęścia nie zestarzał się ani trochę.

Dla społeczności LGBT film ma znaczenie trudne do przecenienia. Hedwig nie jest postacią "pomiędzy" jako problem do rozwiązania — jest kimś, kto tę niejednoznaczność nosi w sobie i powoli uczy się z nią żyć. Nieudana operacja staje się metaforą szerzej: tożsamości, której nie da się zamknąć w żadnej kategorii. Postać Yitzhaka, drag queen granej przez kobietę — Miriam Shor — dokłada kolejną warstwę do tej układanki. Film odrzuca proste narracje o tranzycji i akceptacji, zamiast tego proponując coś bardziej skomplikowanego i przez to prawdziwszego. Mitchell, sam nie będąc osobą transpłciową, konsultował projekt ze społecznością trans. Wpływ Cala do szczęścia na kulturę queerową widać do dziś — musical wrócił na Broadway w 2014 roku z Neilem Patrickiem Harrisem i ponownie w 2019. W Polsce film trafił do kin w 2002 roku za sprawą Gutek Film i szybko zyskał status kultowego — dla tych, którzy go widzieli, tytuł mówi wszystko.