Brian Epstein: zapomniana ikona brytyjskiego queeru

Ikona brytyjskiego queeru?

Teraz pora na odpowiedź na najważniejsze pytanie – dlaczego Brian Epstein nie stał się gejowską ikoną? Zdecydowanie miał do tego predyspozycje; był przystojny, tajemniczy, związany z branżą rozrywkową, otoczony był plotkami i domysłami, do tego tragicznie zmarł. Odpowiedź nie jest aż tak prosta.


Pierwszym ważnym powodem jest fakt, że żył w cieniu Beatlesów. Wszyscy znają imiona: John, Paul, Ringo, George. Wszyscy znają i nucą przeboje, które wyszły spod ręki tej czwórki. Mało kto kojarzy nazwisko George Martina, głównego producenta, bez którego nie wydaliby ani jednego albumu. Prawie nikt nie zna menagera, człowieka, który zebrał tę czwórkę rozrabiaków do kupy i zrobił z nich profesjonalistów.

Nie można było odmówić Brianowi nosa do interesów. Większość decyzji, które podjął, były trafne. W 1966 roku, kiedy zespół zdecydować się nie kontynuować koncertowania 12, Brian po raz pierwszy poczuł, że jest niepotrzebny. Owszem, członkowie nadal słuchali jego rad przy produkcji muzyki i promocji, natomiast niemożność organizowania tras i bookowania koncertów znacznie uszczupliła możliwości rozwijania się zawodowego przez Epsteina. Z roku na rok coraz bardziej usuwał się w cień, pogrążając się w swoim uzależnieniu.
 
  
Drugi powód to na pewno brak spuścizny po Brianie. Nie pozostawił po sobie, oprócz jednej autobiografii, żadnych źródeł. Nie mamy pamiętników, listów, wspomnień. Jest to niewątpliwie ogromna strata nie tylko dla badaczy, ale również fanów Beatlesów. Takie przekazy byłyby niezwykle cenne, tym bardziej osobiste pamiętniki. Mogłyby zawierać odpowiedzi na wiele pytań, które do dziś sobie stawiamy i nie jesteśmy w stanie znaleźć na nie odpowiedzi. Dlatego to naprawdę ogromna szkoda, że Epstein nic takiego po sobie nie pozostawił.



Na pewno odnalezienie takiego źródła byłoby wielkim wydarzeniem. Zostałoby wydane w szybkim tempie, a uwagę całego świata momentalnie przykułaby osoba Briana Epsteina i jego historia, może nawet powstałoby kilka biopiców. Niestety, o żadnym takim, nawet potencjalnym, źródle na razie nie wiemy, dlatego możliwe, że faktycznie nigdy się go nie doczekamy.

Co równie ważne, Brian sam nigdy nie został profesjonalnym artystą. Zajmował się interesami, nie pisał piosenek, nie grywał na instrumentach. Nie został też ostatecznie aktorem ani projektantem ubrań. Wydaje się, że historie idoli i ludzi stojących bezpośrednio w blasku fleszy będą bardziej interesować szarych ludzi, głównie z tego względu, iż takie postacie zazwyczaj są bardziej tragiczne. Być może gdyby Brianowi udało się zostać tym aktorem, zostałby ostatecznie ikoną queeru. Ale czy wtedy The Beatles osiągnęliby tak ogromny sukces? Znowu wchodzimy w sferę gdybania.

W 1991 roku powstał film “The Hours and Times” 13. Zaliczany do nurtu kina niezależnego, zaledwie godzinny obraz opowiada o jednej z teorii, co mogło zdarzyć się podczas tajemniczej wycieczki do Barcelony. Dzisiaj o tym filmie nikt już nie pamięta. Co prawda, wydarzeń w nim przedstawionych nie potwierdza żadne źródło, ale sam fakt jego istnienia mógłby pomóc w procesie wynoszenia Briana Epsteina na ołtarze społeczności LGBTQ. Jak już wspomnieliśmy, film jest dziełem wybitnie niekomercyjnym, dzięki temu jego odbiór zarówno zaraz po premierze, jak i teraz jest minimalny. Film jest bez wątpienia godny polecenia, jednakże to zdecydowanie za mało, aby przedstawić szerszemu gronu odbiorców postać Briana Epsteina.

Wydaje się, że Brian jest symbolem, którego społeczność LGBTQ wyraźnie potrzebuje. Homoseksualista, Żyd, żyjący w panicznym strachu i uzależnieniu od leków i hazardu mężczyzna, który stał za sukcesem najważniejszego zespołu muzycznego na świecie. Nie tak ekstrawagancki jak Freddie Mercury, czy Elton John, ale zmagający się z podobnymi problemami, młodo zmarły, owiany licznymi tajemnicami Brian stanowiłby doskonały materiał do badań nie tylko dla przyszłych, potencjalnych historyków queeru, ale również jako symbol gejowskiej popkultury lat sześćdziesiątych. Tragizm jego historii i okoliczności jego śmierci nie pozwala nam przejść obojętnie obok całej sprawy, mniej więcej, dlatego też powstał ten artykuł.

Pamięć o Brianie najbardziej starają się kultywować młodzi fani Beatlesów, a także jego rodzinny Liverpool. Miał on swój kącik na wystawie poświęconej liverpoolskiej społeczności LGBTQ w Museum of Liverpool. Podczas obchodów The Beatles Festival w 2017 roku całe miasto ozdobiły billboardy ze zdjęciami Briana. Dużo miejsca poświęcono mu również w The Beatles Story. Organizowane są tam też koncerty, będące hołdem dla tragicznie zmarłego menagera. Niestety, w większości te przedsięwzięcia mają charakter lokalny i nie trafiają one do społeczności poza Liverpoolem. Pozostaje nam mieć nadzieję, że młodsze pokolenia skutecznie “wypromują” na nowo postać Briana i będziemy cieszyć się z możliwości oglądania go pośród innych ikon XX-wiecznego queeru.

Zakończenie

Datę 10 kwietnia 1970 uznaje się w historiografii jako ostateczny rozpad grupy The Beatles. Tego dnia Paul McCartney oficjalnie ogłosił swoje odejście z zespołu. Stało się to zaledwie trzy lata po śmierci Briana, które były najtrudniejszymi i najburzliwszymi latami w historii istnienia Beatlesów. Członkowie nie potrafili sobie poradzić z wieloma sprawami i niesamowicie brakowało im menagera. Niemal każdy ich pomysł na nowy biznes, który nie wiązał się stricte z wydaniem albumu, stawał się porażką.

“Jeśli ktokolwiek był Piątym Beatlesem, był nim Brian” - powiedział niegdyś Paul. Tak długo, jak pamiętamy o Beatlesach, powinniśmy też pamiętać o Epsteinie. Tym bardziej teraz, kiedy zaczyna się zwracać dużą uwagę na historyczne ikony queeru i zabiegać o reprezentację w mediach i popkulturze przez społeczność LGBTQ, postać zapomnianego menagera The Beatles i świadomość jego istnienia jest na wagę złota. Przykład Briana Epsteina jest dowodem na to, że warto zanurzyć się w historię znanych osobistości i odkryć tych, którzy stoją za ich sukcesem, gdyż możemy poznać naprawdę ważne i ciekawe życiorysy.



Przykład Briana Epsteina udowadnia nam to, jak bardzo historycy queeru, ale również inni ludzie popularyzujący biografie osób nieheteronormatywnych, są ważni. W Polsce nadal unika się tego tematu, dlatego też (pomimo niezliczonej ilości polskich przekładów biografii The Beatles) nie posiadamy polskiego wydania żadnej biografii Briana. Jak już wspomnieliśmy wyżej, polska historiografia przemilcza wątki LGBTQ w życiorysach postaci historycznych, co wydaje się być nie do pomyślenia. Mamy nadzieję jednak, że to zmieni się jak najszybciej i doczekamy się wielu polskich, kompletnych monografii osób nieheteronormatywnych.

Przypisy:

¹ Naturalnie, co do postaci królowej Anny wciąż istnieją liczne kontrowersje. Bezsprzecznie listy, które wymieniała ze swoją przyjaciółką, Lady Sarah, są bardzo intymne. Istnieje też kwestia jej związku z Abigail Masham. Popkultura utrzymuje tezę, że kobiety były kochankami, a zagraniczna historiografia wciąż jest w fazie badań nad tą kwestią. Pozwolę sobie odesłać zainteresowanych do monografii “Queen Anne: The politics of passion” Anne Somerset, która przedstawia aktualny stan badań.
² Na szczęście, za granicą wygląda to już nieco lepiej. Tematem homoseksualności na przestrzeni dziejów zajmował się między innymi profesor John Boswell (zm. 1994), Gerrard Koskovich, czy Amy Sueyoshi.
³ Pomiędzy 1960 a 1962 The Beatles zagrali prawie 280 występów w kilku klubach w Hamburgu. Okres ten przez historyków Beatlesów nazywany jest “erą hamburską”. Ukształtował on nie tylko ostateczny styl zespołu (wraz z paroma późniejszymi innowacjami Epsteina), ale także charaktery jego członków.
⁴ North End Music Stores
5 W 1998 wydano wznowioną wersję publikacji, opatrzoną w przedmowę historyka Beatlesów, Matrina Lewisa, a także epilog autorstwa George’a Matrina, które dopowiadają historie Epsteina do końca.
⁶ W czerwcu 1961 Tony Sheridan użył The Beatles jako swoich muzyków studyjnych podczas sesji dla Polydor Records. Nagrali wspólnie jako “Tony Sheridan & the Beat Brothers” singiel “My Bonnie”, który stał się bardzo popularny na lokalnym rynku w Liverpoolu.
⁷ W 1963 Brian i John polecieli razem na dziesieciodniową wycieczkę do Barcelony. Wakacje te do dzisiaj owiane są legendą. To właśnie podczas niej Brian przyznał się Johnowi, że faktycznie, jest homoseksualistą, a także miał być to też chwila “słabości” dla Johna, kiedy to miał mu ulec. Wiele osób z ich otoczenia mówi, że zarówno Epstein, jak i Lennon mieli inne plany – Brian chciał zająć czymś Johna, aby przez ten czas reszta mogła zastanowić się nad tym, jak zrobić z Paula lidera. John natomiast, najprościej mówiąc, chciał owinąć go sobie wokół palca. Nie tajemnicą jest, że John był zafascynowany homoseksualnością Briana. Yoko Ono, druga żona Johna, wyznała, że Lennon ostatecznie odrzucił wtedy propozycję romansu, ale Brian nie mógł się z tym pogodzić i nie dał za wygraną. Lennon w wywiadzie dla Playboya w 1980 stwierdził, że było to “platoniczne love affair”.
⁸ Stwierdzono tam, że “era zespołów gitarowych już minęła”. Po sukcesie, jaki The Beatles osiągnęli, wytwórnia ta przyjęła pod swoje skrzydła między innymi The Rolling Stones.
⁹ pol. “lato miłości”
¹⁰ Jako początek ruchu hipisowskiego uznaje się już styczeń 1967, jednakże lato miłości rozpoczęło się 3 kwietnia wraz z pierwszym ”Karnawałem Hipisów” w San Francisco.
¹¹ W 1885 roku została uchwalona ustawa, zwana jako Labouchere Amendment, która piętnowała homoseksualizm jako ”zboczenie” zaprzeczające doktrynom religijnym, oraz patologię. Stosunki i relacje homoseksualne karano więzieniem. Jedną z ofiar tego prawa był między innymi Oscar Wilde.
¹² Na decyzję tę wpłynęło kilka czynników. Po pierwsze, Beatlesi zmęczeni byli ciągłym hałasem na koncertach, faktem, że przez niego nigdy nie słyszeli, co grają, a także tym, że z roku na rok stawały się one coraz mniej bezpieczne. Drugim czynnikiem były rodziny, które członkowie założyli, przez co zapragnęli spędzać więcej czasu w domu. I wreszcie po trzecie, w momencie, w którym odkryli możliwości studyjne do produkcji muzyki, wiedzieli, że tych eksperymentów nie będą w stanie powtórzyć na scenie. The Beatles swój ostatni koncert (przed słynnym koncertem na dachu w styczniu 1969) Beatlesi zagrali 29 sierpnia 1966 w San Francisco.
¹³ Reżyseria: Christopher Munch, w rolach głównych: Ian Hart, David Angus.

Bibliografia:

Epstein Brian/Taylor Derek, “A Cellarful of Noise”, Londyn 1964. Edycja wznowiona: 1998.
Coleman Ray, “Brian Epstein: The Man Who Made The Beatles”, Nowy Jork, 1989
Geller Deborah, “The Brian Epstein Story”, Londyn 2000
Harry Bill, “The Beatles Encyclopedia: Revised and Updated” London, 2000
Brocken Michael, “Other voices: hidden stories of Liverpool’s music scenes, 1930s-1970s", London 2010
“The Beatles Anthology”, Apple Corps Ltd., San Francisco 2000
Norman Philip, “John Lennon. Życie”, tłum. Rybski Jarosław, 2010
Szarota Piotr “Londyn 1967”, Warszawa 2016