Społeczność LGBT w Botswanie świętuje depenalizację homoseksualności - teraz walczą o równość małżeńską.

Rząd Botswany oficjalnie usunął z kodeksu karnego przepisy kryminalizujące seks między osobami tej samej płci. 26 marca 2026 r. opublikowano w dzienniku urzędowym nowelizację Penal Code, która wykreśla paragrafy (a) i (c) z sekcji 164 zatytułowanej „Unnatural Offences". Tym samym kolonialne prawo grożące do siedmiu lat więzienia przestało istnieć nie tylko w orzecznictwie, ale i w literze prawa.

Koniec przepisów, które przetrwały niepodległość

Usunięte zapisy penalizowały każdego, kto „obcuje cieleśnie z jakąkolwiek osobą wbrew porządkowi natury" lub „pozwala innej osobie na takie obcowanie". Przepisy te Botswana odziedziczyła po brytyjskim prawie kolonialnym i zachowała je nawet po uzyskaniu niepodległości w 1966 r. Nowelizację podpisał Dick Bayford, prokurator generalny Botswany. W sekcji 164 pozostał wyłącznie zakaz kontaktów seksualnych ze zwierzętami.

Zmiana jest bezpośrednią konsekwencją dwóch przełomowych orzeczeń sądowych. W czerwcu 2019 r. Wysoki Trybunał Botswany uznał kryminalizację dobrowolnych kontaktów jednopłciowych za niekonstytucyjną, wskazując, że narusza ona prawo do godności, wolności, prywatności i równości. Rząd zaskarżył ten wyrok, jednak w listopadzie 2021 r. Sąd Apelacyjny jednomyślnie go podtrzymał. Przez kolejne lata zakwestionowane przepisy formalnie pozostawały jednak w kodeksie — aż do marca tego roku.

„Osobista autonomia w kwestiach preferencji i wyborów seksualnych musi być zatem szanowana. Wszelka kryminalizacja miłości lub dążenia do spełnienia w miłości osłabia współczucie i tolerancję" — orzekł Wysoki Trybunał w 2019 r.

LEGABIBO: „Nie są przestępcami"

Lokalna organizacja LEGABIBO (Lesbians, Gays and Bisexuals of Botswana) przyjęła nowelizację z wyraźną ulgą, choć bez triumfalizmu. W swoim oświadczeniu opisała ją jako „konieczny i długo wyczekiwany krok w kierunku przywrócenia godności i dostosowania naszych ram prawnych do konstytucyjnych wartości równości i praw człowieka".

Organizacja podkreśliła, że martwe formalnie przepisy przez lata wyrządzały realną krzywdę. „Dla wielu osób te zapisy nie były jedynie słowami na papierze — były przeżywaną rzeczywistością. Wpływały na dostęp do opieki zdrowotnej, bezpieczeństwo, zatrudnienie i wolność do miłości i otwartego istnienia" — napisało LEGABIBO. Nawet po uznaniu przepisów za niekonstytucyjne ich obecność w kodeksie „podtrzymywała stygmatyzację, usprawiedliwiała dyskryminację i przyczyniała się do strachu, milczenia i wykluczenia".

Organizacja zaznaczyła jednocześnie, że nowelizacja „nie wymazuje krzywd przeszłości", lecz „tworzy przestrzeń dla uzdrowienia, inkluzji i dalszego postępu w kierunku pełnej równości".

Kolejna bitwa: prawo do ślubu

Usunięcie przepisów karnych nie kończy prawnych zmagań społeczności LGBTIQ+ w Botswanie. Para Bonolo Selelo i Tsholofelo Kumile zaskarżyła konstytucyjność krajowej ustawy o małżeństwie, argumentując, że dyskryminuje je przez odmowę prawa do zawarcia związku małżeńskiego. Sprawa ma wrócić przed Wysoki Trybunał w lipcu tego roku.