Precedensowy wyrok: Wdowia emerytura dla geja

Europejski Trybunał Sprawiedliwości wydał wczoraj wyrok, w którym stwierdził, że zarejestrowany partner tej samej płci może mieć prawo do renty wdowiej przyznanej w ramach pracowniczego systemu emerytalnego, a sąd krajowy przyznając ją powinien porównywać jego sytuację do sytuacji małżonka ubiegającego się o podobne świadczenie.

To precedensowe orzeczenie po raz kolejny przybliża nas do zrównania praw związków homoseksualnych z małżeństwami. Jednak dotyczy ono tylko i wyłączenie krajów, w których takie związki są w jakikolwiek sposób zarejestrowane (nawet jeśli nie są to małżeństwa ani związki partnerskie). To właśnie zmartwiło przedstawicieli Międzynarodowego Stowarzyszenia Gejów i Lesbijek (International Gay and Lesbian Asociation) "Cieszy nasz dzisiejsze orzeczenie Trybunału i silnie podkreślenie braku zgody na odmowę przyznania wdowiej emerytury jako przejawu dyskryminacji z powodu orientacji seksualnej, która nie może być w żadnym razie zaakceptowana." powiedziała Patricia Prendiville, dyrektor wykonawczy ILGA na Europę. Dodała również, że Stowarzyszenie wyraża zaniepokojenie faktem, iż to orzeczenie nie ma natychmiastowych konsekwencji dla sytuacji osób homoseksualnych w krajach, które nie uznają jakiejkolwiek formy takich związków. "To powoduje dyskryminujący podział wśród obywateli UE na dwie kategorie: tych którym renta wdowia przysługuje i takich - którzy w tych samych okolicznościach faktycznych - jej nie otrzymają" - kończy Pani dyrektor.

Spór przed Trybunałem był kulminacją sprawy toczącej się od 3 lat przed krajowymi sądami Niemiec. Na podstawie właściwej ustawy niemieckiej T. Maruko zawarł w 2001 r. zarejestrowany związek partnerski z projektantem kostiumów teatralnych. Jego partner był od 1959 r. ubezpieczony w Versorgungsanstalt der deutschen Bühnen VddB, instytucji zarządzającej zabezpieczeniem emerytalnym i rentami rodzinnymi personelu artystycznego teatrów niemieckich. Partner T. Maruko zmarł w 2005 r. W związku z tym T. Maruko złożył do Versorgungsanstalt wniosek o przyznanie renty wdowiej. Wniosek ten został oddalony na tej podstawie, że statut Versorgungsanstalt nie przewiduje tego rodzaju świadczenia dla pozostałych przy życiu zarejestrowanych partnerów.

Bayerisches Verwaltungsgericht München, rozpoznający skargę T. Maruko, zwrócił się do Trybunału Sprawiedliwości w celu ustalenia, czy odmowa przyznania renty rodzinnej zarejestrowanemu partnerowi stanowi dyskryminację zabronioną przez dyrektywę o równym traktowaniu w zakresie zatrudnienia i pracy Jej celem jest zwalczanie między innymi dyskryminacji ze względu na orientację seksualną.

W związku z tym, że dyrektywa nie obejmuje systemów zabezpieczenia społecznego i ochrony socjalnej, z których korzyści nie są tożsame z wynagrodzeniem w rozumieniu prawa wspólnotowego, do Trybunału zwrócono się o ustalenie, czy będąca przedmiotem sporu renta rodzinna może być uważana za wynagrodzenie. W tej kwestii Trybunał wskazuje, że źródłem pracowniczego systemu emerytalnego zarządzanego przez VddB jest układ zbiorowy pracy, a jego celem - uzupełnianie świadczeń socjalnych należnych na podstawie powszechnie obowiązujących uregulowań krajowych. System ten jest finansowany wyłącznie przez pracowników i pracodawców, z całkowitym wyłączeniem jakiegokolwiek publicznego udziału finansowego.

Ponadto, emerytura, na podstawie której jest obliczana renta rodzinna, dotyczy jedynie szczególnej kategorii pracowników, a jej wysokość jest ustalana w zależności od okresu ubezpieczenia pracownika i wartości uiszczonych składek. Renta rodzinna wywodzi się zatem ze stosunku pracy zmarłego pracownika, a w konsekwencji należy zakwalifikować ją jako wynagrodzenie. Z tej przyczyny dyrektywa znajduje zastosowanie.

Następnie, przystępując do ustalenia, czy odmowa przyznania renty rodzinnej zarejestrowanemu partnerowi stanowi dyskryminację ze względu na orientację seksualną, Trybunał - w świetle treści postanowienia odsyłającego - stwierdził, że zastrzegając instytucję małżeństwa dla osób odmiennej płci, Niemcy stworzyły jednak instytucję zarejestrowanego związku partnerskiego, którego warunki były stopniowo upodabniane do warunków obowiązujących przy małżeństwie. W tej sytuacji odmowa przyznania renty rodzinnej zarejestrowanym partnerom oznacza, że są oni traktowani w sposób mniej korzystny niż pozostali przy życiu małżonkowie.

W konsekwencji Trybunał orzekł, że odmowa przyznania renty rodzinnej zarejestrowanemu partnerowi stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na orientację seksualną przy założeniu, że pozostali przy życiu małżonkowie i pozostali przy życiu zarejestrowani partnerzy znajdują się w porównywalnej sytuacji w odniesieniu do tej renty rodzinnej. Do Bayerisches Verwaltungsgericht München należy ustalenie, czy warunek ten jest spełniony.