W swoim ostatnim filmie Rainer Werner Fassbinder zabiera nas do portowego Brestu, gdzie młody, amoralny marynarz staje się obiektem pożądania i katalizatorem zbrodni w hipnotycznym, przesiąkniętym erotyzmem kryminale.

W upalnym, sztucznym świetle portowego Brestu schodzi na ląd Georges Querelle, młody i przystojny marynarz o twarzy anioła i duszy mordercy. Wciela się w niego Brad Davis, tworząc postać, która jest jednocześnie drapieżnikiem i obiektem pożądania. Portowy świat kręci się wokół burdelu prowadzonego przez Lysiane (Jeanne Moreau) i jej męża Nono (Günther Kaufmann). Aby zdobyć względy Lysiane, mężczyźni muszą najpierw zagrać z Nono w kości. Przegrana oznacza seks z właścicielem lokalu, co od razu ustawia erotyczne napięcie filmu. Querelle, wplątany w przemyt opium i morderstwo, przyciąga uwagę wszystkich: od zakochanego w nim porucznika Seblona (Franco Nero) po innego zabójcę, Gila (Laurent Malet), z którym połączy go dziwna więź fascynacji i pożądania.

Zobacz recenzje filmu „Querelle" na YouTube

Ta sieć namiętności i zbrodni to adaptacja słynnej, długo uważanej za „niefilmową” powieści Jeana Geneta Querelle z Brestu. Rainer Werner Fassbinder, świadomy, że proza Geneta wymyka się realizmowi, zamknął swój film w całości w atelier, tworząc oniryczny, teatralny świat. Brest nie jest tu prawdziwym miastem, a umowną scenografią skąpaną w pomarańczach i błękitach, przypominającą operową dekorację lub ożywiony komiks. Decyzja o nakręceniu filmu w języku angielskim, z międzynarodową obsadą, była pragmatycznym ruchem mającym ułatwić dystrybucję, ale jednocześnie dodała całości kolejnej warstwy sztuczności, podkreślając, że oglądamy mit, a nie realistyczną historię.

Wizualna strona filmu do dziś pozostaje jego najmocniejszym i najbardziej kontrowersyjnym elementem. Estetyka postaci, zwłaszcza marynarzy w obcisłych strojach, wprost nawiązuje do hipermęskich, fetyszystycznych rysunków Toma of Finland. Nic dziwnego, że podczas premiery na 39. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Wenecji film wywołał skrajne emocje. Przewodniczący jury, legendarny reżyser Marcel Carné, publicznie odciął się od werdyktu, rozczarowany brakiem nagrody dla filmu. W wydanym oświadczeniu podkreślił, że czuł się osamotniony w swojej wysokiej ocenie, i dodał prorocze słowa: „ten film znajdzie kiedyś swoje miejsce w historii kina”. Miał rację. Choć początkowo krytykowany za kampowy, przerysowany styl, film z czasem zyskał status kultowego.

Dziś, z perspektywy czasu, to, co kiedyś raziło krytyków, stało się siłą Querelle. Fassbinder dokonał tu czegoś rewolucyjnego: odwrócił klasyczne, heteronormatywne spojrzenie kamery, o którym pisała teoretyczka Laura Mulvey. Jego kamera bezwstydnie fetyszyzuje męskie ciało, czyniąc z Querelle’a centralny obiekt erotycznej fascynacji. To film, który nie prosi o akceptację, ale zanurza widza w świecie, gdzie homoseksualne pożądanie jest główną siłą napędową, a bohaterowie są moralnie niejednoznaczni, brutalni i wyjęci spod prawa. W ten sposób Querelle stał się jednym z najważniejszych prekursorów estetyki New Queer Cinema lat 90. Był to ostatni film w dorobku Fassbindera – reżyser zmarł tuż po ukończeniu montażu, nie doczekawszy premiery, i zostawił po sobie dzieło, które do dziś pozostaje jednym z najbardziej bezkompromisowych obrazów queerowego pożądania w historii kina.