Demokracja miasteczkowa, demokracja fasadowa

- Weronika F. Justyńska -

W odpowiedzi na kryzys demokracji, wywołany przez rząd pod kierownictwem Beaty Szydło, zawiązał się obywatelski protest: naprzeciw Kancelarii Premiera w warszawskich Alejach Ujazdowskich stanęli działacze partii Razem z transparentami, megafonami i flagami (również tęczowymi, a nawet reprezentującymi osoby biseksualne!). Z początku plan nie zakładał ponad tygodniowego protestu, jednak szybko okazało się, że pani premier jak najbardziej zamierza utwierdzać nas w absurdalności postępowania swojej partii. Przez osiem dni byliśmy pod kancelarią – piszę "my" nie bez powodu. Od samego początku jasne było, że całodobowy protest wymaga poświęcenia czasu i energii, sporego kawałka prywatnego, spokojnego życia, a na takie poświęcenie wielu po prostu nie stać. Siła obozu powstałego pod Kancelarią tkwiła jednak w pracy zespołowej – wiele osób przychodziło tu na kilkadziesiąt minut, inni na kilka wolnych godzin wyszarpniętych z napiętego rozkładu tygodnia. Nikt nie wymagał od uczestników ciągłego stania na posterunku – choć byli i tacy, co praktycznie nie opuszczali miasteczka, nocując w namiotach na gołej ziemi. W nocy temperatura spadała poniżej zera. W dzień można było nawet poopalać się na leżakach w myśl strategii biernego oporu. Niektórzy przychodzili porozmawiać, inni poczytać – na leżaku obok mnie czytano przedwczoraj "Ciekawe czasy" Terry'ego Pratchetta. Tytuł idealny na tę okazję.

Razem z Razem spędziłam trzy popołudnia i wieczory, machając flagą, tańcząc, oglądając filmy, nalewając herbatę. Muzyka odgrywała dużą rolę – od punkowych, rozgrzewających klasyków, przez Beyonce i "I will survive", klasyk gejowskich dyskotek, po piosenki tworzone niegdyś z myślą o ruchu robotniczym, takie jak "There's power in the union" Billy'ego Bragga. Osoba postronna nie zwróciłaby większej uwagi na znaczenie tych utworów, jednak razem układały się one w swoistą historię muzycznych oporników. Co jeszcze? Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wyświetlano wieczorami na elewacji Kancelarii przy użyciu rzutnika o mocy 20 tys. lumenów.

Czytelniej się nie dało, pani Premier.



Polska po 1989 roku nie stawiała łatwych pytań i odpowiedzi, nie dawała gotowych rozwiązań – wiele szans związanych z odbudowywaniem demokracji po prostu zaprzepaściliśmy. Taką gorzką refleksję można było wynieść z filmu "Solidarność kobiet", wyświetlanego przez Razem we wtorkowy wieczór. Na tym przykładzie pomysłodawcy pokazu świetnie pokazali zmiany, które wypracowaliśmy i wypracowałyśmy sobie przez ćwierćwiecze demokracji – m.in. zwiększenie widoczności kobiet w przestrzeni publicznej i politycznej (choć wciąż z mało chlubnymi wyjątkami – w filmie zabrakło mi bardzo rozmowy z Ewą Hołuszko, zasłużoną działaczką Solidarności, której zasługi po korekcie płci zostały w pewnym sensie zapomniane). Krystyno Pawłowicz, jakie miałabyś szanse w poprzednim ustroju?

W dobie coraz głośniejszych głosów sprzeciwu na temat lewicy kawiorowo-kanapowej, której najważniejszą cechą rozpoznawczą ma być picie przysłowiowego już sojowego latte na warszawskim Placu Zbawiciela i pseudoaktywistyczne pozowanie z rowerami, wypada podkreślić – w fioletowym miasteczku pod Kancelarią nie widziałam ani jednej osoby pijącej latte, a tym bardziej jedzącej kawior. Co nie znaczy, że jedzenia brakowało – wręcz przeciwnie. Przy dźwiękach rozgrzewających, w większości nieprzypadkowych utworów nalewano zupę, nie brakowało wzmacniającej czekolady, a dobre słowo można było usłyszeć na każdym kroku. W ciągu dnia było raczej spokojnie – co może uchodzić za największy paradoks tej inicjatywy. Najgłośniej pod Kancelarią robiło się bowiem po zmroku, kiedy z dużą dozą prawdopodobieństwa można było stwierdzić, że premier nie usłyszy, jak śpiewamy "Publikuj żwawo, Beata, uszanuj prawo", ponieważ wyszła już z budynku. Ciemne okna Kancelarii mogły demotywować, jednak – sądząc po ilości wyrazów wsparcia, tych materialnych i słownych – najważniejsze, że sygnał poszedł w eter. Nienormowane godziny pracy aktualnego rządu są jednym z istotniejszych powodów protestu, od początku krytykowane nawet przez osoby nielewicujące. Jednak jak przyznawało wielu, od początku nie było złudzeń, że cel protestu nie zostanie osiągnięty.


Piszę te słowa właśnie tutaj, na Queer.pl, gdzie ukazują się informacje w większości związane bezpośrednio ze sprawami dotyczącymi osób LGBTQ, zdecydowanie nieprzypadkowo. Demokracja to naczynia połączone – wspaniale pokazał to film "Dumni i wściekli", o którym jakiś czas temu było głośno nie tylko w queerowych mediach. Zachwycaliśmy się wtedy koncepcją – pozornie trudnej, a nawet niemożliwej – współpracy między skrajnie różnymi grupami, które łączyło przede wszystkim nierespektowanie ich elementarnych praw przez władzę. Zgoda, pod Kancelarią spotkałem wielu znajomych działaczy równościowych. Chciałabym jednak, by potrzebę obronienia Konstytucji odczuwało także wielu tych, którzy na codzień walczą głównie na Grindrze.

W tym całym zamieszaniu nie chodziło, mam wrażenie, o przemowy wielkich liderów do tłumu i o podniosłe gesty – demokracja to nie koncert rockowy (często nie rozumieją tego politycy). Z całą pewnością nie chodziło też o promocję partii (przypomnijmy – Razem nie posiada lidera, utrzymuje się ze składek i dotacji i ma jasno wyznaczone cele: wolność, równość, demokracja - hasła często wykrzykiwane podczas posiedzeń w fioletowym miasteczku). Wywołanie poruszenia, zarówno w ludziach i w mediach to natomiast cel, który z pewnością został osiągnięty. Co dalej? Działacze Razem złożyli do Kancelarii pismo z wezwaniem do usunięcia naruszenia prawa z art. 52 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. To kolejne legalne kroki na drodze starań o egzekwowanie prawa w Polsce.

Niewykluczone, że nasze siły, hasła, transparenty, znaczki "Razem", "marznę" i "marzę" (na widok których ludzie porozumiewawczo uśmiechają się do siebie na ulicy) oraz ciepła zupa jeszcze niejednokrotnie będą potrzebne.