Senat przyjął ustawę o statusie osoby najbliższej: co zmienia?

Senat 25 czerwca przyjął bez poprawek ustawę o statusie osoby najbliższej wraz z przepisami wprowadzającymi — to pierwszy w historii projekt formalizujący związki par jednopłciowych, który przeszedł pełną ścieżkę legislacyjną w polskim parlamencie.

O wyniku głosowania poinformowała ministra ds. równości Katarzyna Kotula. „To ponad 300 stron, w których określamy, jak można zawiązać i rozwiązać umowę, a także jakie wynikają z niej korzyści i obowiązki” – napisała na Instagramie. Dodała: „Dziś zdecydowana większość zapisanych w projektach rozwiązań jest niemożliwa do załatwienia u notariusza. Nasz cel jest jasny – ułatwienie ludziom życia”.

Umowa u notariusza, rejestracja w USC

Projekt zakłada zawarcie umowy cywilnoprawnej u notariusza, rejestrowanej następnie w Urzędzie Stanu Cywilnego. Umowę będą mogły zawrzeć dwie pełnoletnie osoby posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, niespokrewnione i niepozostające w innym związku formalnym. Notariusz pobierze opłatę w wysokości 100 zł za rejestrację statusu i przekaże ją gminie właściwej dla miejsca zawarcia umowy.

Co istotne, ustawa nie posługuje się pojęciem „związku partnerskiego” ani nie zrównuje umowy z małżeństwem. Wprowadza odrębną instytucję prawa cywilnego — status osoby najbliższej — dostępną zarówno dla par jednopłciowych, jak i różnopłciowych, które z różnych powodów nie chcą lub nie mogą zawrzeć małżeństwa.

Katalog uprawnień

Dokument otwiera szeroki katalog uprawnień: dostęp do informacji medycznej i dokumentacji zdrowotnej, prawo do decyzji o pochówku, zasiłek opiekuńczy i rentę rodzinną, wspólne rozliczanie podatku dochodowego, zwolnienie z podatku od spadków i darowizn oraz od czynności cywilnoprawnych. Ustawa reguluje też dziedziczenie testamentowe, wzajemną alimentację i prawo do mieszkania.

Projekt obejmuje również świadczenia z III filaru emerytalnego — IKE, IKZE i PPK — oraz uprawnienia pracownicze, migracyjne i w służbach mundurowych. W praktyce oznacza to m.in. prawo do urlopu w przypadku choroby osoby najbliższej, możliwość ubiegania się o pobyt czasowy w Polsce na podstawie więzi z partnerem czy dostęp do informacji służbowych dla rodzin funkcjonariuszy.

Ustrój majątkowy do wyboru

Strony mogą wybrać ustrój majątkowy — domyślnie obowiązuje rozdzielność, ale w umowie można ustanowić wspólność majątkową albo rozdzielność z wyrównaniem dorobków. Część szczegółowa umowy może też obejmować pełnomocnictwa, upoważnienia medyczne czy załącznik z testamentami stron.

Twórcy projektu podkreślają, że konstrukcja jest elastyczna: pary mogą skorzystać z pełnego pakietu rozwiązań albo wybrać jedynie te elementy, które odpowiadają ich sytuacji życiowej. Rozwiązanie umowy ma być możliwe za zgodą obu stron u notariusza lub — w przypadku sporu — przed sądem.

Co dalej

Po podpisaniu przez marszałka Sejmu ustawa trafi na biurko prezydenta. Zgodnie z art. 122 Konstytucji RP głowa państwa ma 21 dni na podjęcie decyzji: podpisanie ustawy, jej zawetowanie albo skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku weta Sejm może je odrzucić większością 3/5 głosów.

(mz)