Jarosław Iwaszkiewicz

Jarosław Iwaszkiewicz to jedna z czołowych postaci polskiej literatury XX wieku. Był poetą, prozaikiem i dramatopisarzem, współtwórcą legendarnej grupy poetyckiej Skamander. Przez dekady funkcjonował w życiu publicznym jako mąż, ojciec i poseł, jednocześnie w intymnych zapiskach i listach dokumentując swoje homoseksualne życie uczuciowe.

Pośmiertne publikacje jego „Dzienników” rzuciły nowe światło na biografię twórcy, ujawniając głębię jego przeżyć i relacji z mężczyznami. Dla wielu stał się ważnym symbolem ukrytej historii osób LGBT+ w Polsce.

Początki i kariera literacka

Jarosław Iwaszkiewicz urodził się 20 lutego 1894 roku w Kalniku na terenie dzisiejszej Ukrainy, w zubożałej rodzinie szlacheckiej. W 1918 roku przeniósł się do Warszawy. W tym samym czasie, razem z Julianem Tuwimem i Antonim Słonimskim, współtworzył grupę poetycką Skamander, która zrewolucjonizowała polską poezję.

Przez lata był związany z najważniejszymi pismami literackimi, m.in. „Wiadomościami Literackimi”. Po wojnie, od 1955 roku aż do śmierci w 1980 roku, pełnił funkcję redaktora naczelnego miesięcznika „Twórczość”. Jego dorobek literacki był doceniany na arenie międzynarodowej – czterokrotnie nominowano go do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury. ▸

Działalność publiczna i kontrowersje

Przed II wojną światową Iwaszkiewicz pracował w dyplomacji jako sekretarz poselstwa RP w Kopenhadze i Brukseli. W czasie okupacji wraz z żoną Anną ukrywał w swoim domu w Stawisku około 40 osób, w tym polskie rodziny pochodzenia żydowskiego. Za tę działalność oboje zostali pośmiertnie uhonorowani medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata w 1988 roku.

Po wojnie aktywnie zaangażował się w życie publiczne PRL. Był prezesem Związku Literatów Polskich w latach 1945–1949 i 1959–1980 oraz bezpartyjnym posłem na Sejm w latach 1952–1980. Jego bliskie relacje z władzą komunistyczną budziły kontrowersje i spotykały się z krytyką ze strony części środowiska literackiego, m.in. Czesława Miłosza czy Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. ▸

Życie prywatne i orientacja

W 1922 roku Iwaszkiewicz poślubił Annę Lilpop, z którą miał dwie córki, Marię i Teresę. Ich małżeństwo trwało ponad 50 lat, aż do śmierci Anny w 1979 roku. Jednocześnie pisarz był osobą biseksualną, choć w swoich prywatnych zapiskach konsekwentnie określał siebie jako homoseksualistę.

Pierwsze notatki na ten temat pojawiły się w jego dzienniku już w 1911 roku, gdy jako 17-latek pisał: „boję się, czy nie jestem homoseksualistą”. Jego orientacja była tajemnicą poliszynela w środowisku artystycznym. Żona pisarza wiedziała o jego relacjach z mężczyznami i akceptowała je. Pełny obraz życia wewnętrznego Iwaszkiewicza stał się publicznie znany dopiero po wydaniu jego „Dzienników”. ▸

Miłość do Jerzego Błeszyńskiego

Najważniejszą relacją homoseksualną w życiu Iwaszkiewicza był jego związek z młodszym o blisko 40 lat Jerzym Błeszyńskim. Poznali się w 1953 roku, gdy pisarz miał prawie 60 lat. Ich burzliwa i głęboka miłość trwała aż do przedwczesnej śmierci Błeszyńskiego na gruźlicę w 1959 roku. ▸

Iwaszkiewicz opiekował się chorym partnerem i wspierał go finansowo. W swoich dziennikach i listach opisywał uczucie do Jerzego w sposób niezwykle poruszający, tworząc hymn na cześć miłości homoseksualnej. To doświadczenie stało się inspiracją dla jednych z jego najważniejszych dzieł, w tym opowiadań „Tatarak” i „Kochankowie z Marony”. ▸ Po śmierci kochanka pisarz przez rok pisał do niego listy, w których wyobrażał sobie, że Jerzy żyje i przebywa w Indonezji.

Pisarz jako ikona LGBT+

Chociaż za życia Iwaszkiewicz nie dokonał publicznego coming outu, w czasach PRL bywał złośliwie nazywany „pierwszym pedałem PRL”. ▸ Dziś, dzięki szczerości swoich dzienników, jest uznawany za jedną z najważniejszych postaci w historii polskiej społeczności LGBT+.

Jego relacja z Błeszyńskim stała się w 2020 roku inspiracją dla muralu w Szczecinie. Instalacja, przedstawiająca fragmenty ich korespondencji w formie wiadomości na komunikatorze, była wielokrotnie niszczona. W swoich zapiskach Iwaszkiewicz opisywał tę miłość jako „chwałę istnienia” i „hymn życia w obliczu śmierci”, polemizując z wulgarnym postrzeganiem relacji między mężczyznami. ▸ Jego opowiadania, zwłaszcza „Kochankowie z Marony”, były wielokrotnie ekranizowane. ▸