Queerowa poezja poszukiwana! - Rozmawiamy z twórcami inicjatywy X-Philes

Poezja, jak również i sztuka ogółem, od wieków miały swoich nieheteronormatywnych przedstawicieli i przedstawicieli. Co jasne, nie zawsze konteksty te mogły to być jawne. Z jednej strony mamy słynnego beatnika Allena Ginsberga, który z charakterystyczną sobie bezpośredniością pisał o wszystkim, a z drugiej taką Marię Pawlikowską Jasnorzewską, która nieśmiało krąży wokół tematu, dając subtelnie znać, że Safonę, to ona czytuje.

O naszym rodzimym, queerowym kontekście m.in. w poezji nasza redakcja pisała już przy okazji premiery książki Dezorientacje. Antologia polskiej literatury queer, jednak temat nie został wyczerpany. Wręcz przeciwnie, okazuje się, że poeci i poetki ze społeczności LGBTQ+ dopiero się rozkręcają.



Ostatnio w mediach społecznościowych pojawiła się inicjatywa X-Philes. Stoi za nią grupka ludzi, którzy zapragnęli odkurzyć nieco archiwa, poszperać w starych numerach magazynów LGBTQ+ i podjąć temat nieheteronormatywnej poezji. Gabriela, Bartosz, Maja i Rafał postanowili również zmobilizować innych, aby sami zaczęli pisać. O tym kim są, co planują i czemu poszukują nieheteronormatywnych poetów i poetek, nawet, a może zwłaszcza, amatorskich, zdecydowali się nam opowiedzieć.


Udało mi się porozmawiać z połową teamu X-Philes, a dokładniej z Mają Gomulską i Bartoszem Jakubowskim. Maja jest doktorantką kulturoznawstwa w Katedrze Antropologii Literatury i Badań Kulturowych WP UJ. Bada eseistyczne strategie narracyjne oraz obrazy mniejszości LGBT w porządku wizualnym. Bartosz natomiast studiuje fotografię na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. Do tworzenia prac wykorzystuje również performans, rzeźbę oraz materiały archiwalne. Modyfikuje przebieg przeszłych wydarzeń, kreując nowe konteksty i zakończenia. O ich zajęciach można by pisać długo. Mimo to znaleźli czas na poetycką inicjatywę.

W.A.: Oboje mówicie, że interesują was sztuki wizualne, a tutaj jednak startujecie z literacką inicjatywą. Dlaczego?

Bartosz: Chcieliśmy zrobić coś, co będzie wspierało poprzez sztukę. Moje doświadczenia z poezją, którą sam piszę, są takie, że to działa dla mnie bardzo wspierająco w trudnych momentach. Zacząłem się interesować też rolą terapii poprzez poezję, czytanie jej, ale też pisanie. Pomyślałem, że to jest właśnie narzędzie, którym możemy pomagać. Kolejnym powodem, jest chęć ożywienia tej poezji w warsztatach i działaniach performatywnych.

Maja: Zaczęło się od tego, że przeglądaliśmy archiwa Lambdy. I ja i Bartek pracujemy ze zbiorami w pewien sposób. To, co zainteresowało nas najbardziej to to, że tam się wytwarzała jakaś wspólnota i miejsce komunikacji. Były rubryki na listy czytelników: rubryki matrymonialne, ale również poetyckie, z nadesłanymi wierszami.

Grupa tworząca X-Philes planuje stworzyć zin (małe czasopismo, które jest produkowane przez jedną osobę lub niewielką grupę osób) ze zbiorem nadesłanej do nich poezji, jednak to tylko ułamek tego, co robią. Ich głównym celem jest promocja już istniejącej, queerowej poezji, a także motywowanie społeczności do tworzenia nowej.

Bartosz: Poezja pomaga w wyrażaniu uczuć, które często ciężko opisać. To jest taki abstrakcyjny język do opisywania emocji. Myślę, że jest on niezwykle ważny zwłaszcza teraz, w Polsce, z tą całą nagonką na LGBT. Nie wiem czemu, w tak trudnym czasie tak mało słyszy się o poezji osób nienormatywnych.

W.A.: Z tego co rozumiem, X-Philes powstało dzięki temu, że pracujecie z archiwami w swojej praktyce badawczej?

Bartosz: Faktycznie, archiwa wydały nam się bardzo ciekawym materiałem – inspiracją dla działań twórczych i przedmiotem badań naukowych. W archiwum „Lambdy” naszą uwagę zwróciły zwłaszcza rubryki z poezją nadsyłaną przez czytelników, np. W magazynach „Okey” lub „Inaczej”. Poza tym w pewnym momencie poszerzyliśmy poszukiwania m.in. o forum Queer.pl, gdzie jest dużo poezji. W momencie, gdy te wszystkie gazety przestały publikować poezje, to fora stały się popularnym miejscem dla amatorskiej poezji, więc to też jest dla nas inspiracja.

W.A.: Czy na tych forach, ale też w archiwach, znaleźliście coś wyjątkowo ciekawego, zabawnego itd.?

Maja: Mnie bardzo zdziwiło, że na forum Kobiety kobietom (forum dla lesbijek) publikowane było dużo wierszy, z których wcale nie wynika, że to jest wyznanie kobiety do kobiety. Są kompletnie bezosobowe, nie ma takich wyraźnych śladów, że to kobieta opisuje lesbijskie doświadczenie. Jest też zaskakująco mało wyznań, które wskazują poczucie zmarginalizowania, czy potrzeby ukrywania się. Często ta poezja też wpada w taki ton, jakby się dała oglądać męskiemu spojrzeniu.

Bartosz: Natomiast na forach dla dla gejów zauważyłem, że wśród tych wierszy jest dużo erotyków, ta poezja jest śmielsza. Czuć potrzebę wyrażenia pociągu seksualnego, czy opisania swoich fantazji.

Wyświetl ten post na Instagramie.

Post udostępniony przez @_xphiles

W.A.: Mówicie o poezji lesbijskiej i gejowskiej, a co z innymi literkami LGBTQ+? Czy w archiwach, ale też wśród prac przysyłanych do was pojawiają się głosy osób transpłciowych, niebinarnych, queerowych?

Maja: W archiwach właściwie bardzo niewiele znaleźliśmy wyznań osób np. transpłciowych, czy aseksualnych. Jeśli chodzi o nasz nabór, to rzeczywiście dostajemy takie zgłoszenia. Chcielibyśmy bardzo - i podkreślamy to w naszych social mediach - zaopiekować się i dać miejsce każdej osobie ze społeczności LGBTQ+.

W.A.: Wiem, że stworzenie zina to tylko część tego, co robicie jako X-Philes. Zdradźcie, co jeszcze macie w planach.

Maja: Rzeczywiście, zin to tylko pierwszy krok. Te wiersze, których nie włączymy do zina, bo dokonamy jakieś selekcji, chcemy żeby zasilały powstającą bibliotekę. Mamy marzenie, żeby ta biblioteka podróżowała po strefach wolnych od LGBT, mniejszych miastach, domach kultury. Zapraszamy również autorów i wydawnictwa o przesyłanie nam książek i publikacji, by wspólnie stworzyć archiwum poezji queer. Jest to więc projekt, który pojawia się w wielu odsłonach. Zamierzamy też zorganizować wydarzenia okołoperformatywne, by zwiększyć widoczność poezji queerowej.

Grupa szykuje się m.in. do organizacji telefonu wsparcia z Sylvią Baudelaire (22.05.2021), którą będzie można poprosić o przeczytanie dowolnego wiersza ze zbiorów X-Philes. Szczegóły nadchodzących można śledzić na ich Facebooku i Instagramie.

Maja i Bartosz zachęcają takżedo wysyłania wszelakiej queerowej poezji na adres grupy [email protected]. Termin przyjmowania tekstów to 20.05.2021, ale organizatorzy podkreślają, że nawet po jego upływie będą przyjmować zgłoszenia z myślą o rozbudowywaniu archiwum.