Prawo pisze się w biegu. Stan gry o równość małżeńską po pierwszych transkrypcjach

Transkrypcja zagranicznego aktu małżeństwa pary tej samej płci jest w Polsce formalnie możliwa od 23 sierpnia 2026 r. Wniosek można złożyć w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w kraju, bez rejonizacji. To efekt rozporządzenia podpisanego 22 maja 2026 r. przez Ministra Cyfryzacji oraz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, które wprowadziło nowe wzory odpisów aktu małżeństwa.

Nowe formularze przewidują trzy warianty konfiguracji małżonków: kobieta-mężczyzna, kobieta-kobieta i mężczyzna-mężczyzna. Rubryki „dane kobiety” i „dane mężczyzny” zastąpiono neutralnymi oznaczeniami „pierwszy małżonek” i „drugi małżonek”. Odpis powstały z transkrypcji zawiera adnotację, że akt został sporządzony w drodze przeniesienia zagranicznego dokumentu. Wzory dokumentów dla małżeństw zawieranych w Polsce nie uległy zmianie.

Jak wygląda procedura

Do wniosku należy dołączyć urzędowy odpis zagranicznego aktu małżeństwa, jego tłumaczenie przez tłumacza przysięgłego, dokument tożsamości i dowód opłaty skarbowej (50 zł za odpis zupełny). Urząd ma 30 dni na rozpatrzenie sprawy, zgodnie z ogólnymi zasadami kodeksu postępowania administracyjnego.

W razie odmowy przysługuje odwołanie do właściwego wojewody w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, a następnie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego z możliwością skargi kasacyjnej do NSA. Naczelny Sąd Administracyjny w precedensowym wyroku z 20 marca 2026 r. (sygn. II OSK 216/21) zobowiązał kierownika USC do dokonania transkrypcji, uznając ją za jedyny skuteczny sposób uznania zagranicznego małżeństwa jednopłciowego na potrzeby wykonywania praw unijnych.

Podstawą dla całej konstrukcji jest wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 25 listopada 2025 r. TSUE uznał, że Polska nie może odmawiać uznania małżeństw jednopłciowych legalnie zawartych w innych państwach członkowskich, jeśli chodzi o prawa wynikające z obywatelstwa UE. W pierwszych godzinach obowiązywania rozporządzenia transkrybowano 11 par - poinformowało Ministerstwo Cyfryzacji.

Co daje transkrypcja, a czego nie daje

Rząd podkreśla techniczno-rejestracyjny charakter zmian. Transkrypcja odzwierciedla w polskim rejestrze stan prawny nabyty za granicą, ale nie wprowadza małżeństw jednopłciowych do polskiego prawa rodzinnego. Kodeks rodzinny i opiekuńczy nadal definiuje małżeństwo wyłącznie jako związek kobiety i mężczyzny.

W praktyce transkrypcja jest niezbędna do uzyskania polskich dokumentów tożsamości i numeru PESEL, rejestracji miejsca zamieszkania czy korzystania z systemu ochrony zdrowia. NSA wyraźnie zastrzegł jednak, że sam wpis nie przesądza automatycznie o wszystkich skutkach w prawie rodzinnym, podatkowym i socjalnym - te kwestie wymagają odrębnych rozstrzygnięć. Otwarte pozostają pytania o wspólność majątkową, dziedziczenie ustawowe, rentę rodzinną czy prawo do informacji medycznej.

Bunt samorządów i wyrok TK

Sytuację komplikuje orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z lipca 2026 r., które zakwestionowało konstytucyjność części rozporządzenia, powołując się na art. 18 Konstytucji RP. Wyrok nie wstrzymał jednak wejścia rozporządzenia w życie 23 sierpnia 2026 r. - rząd stanął na stanowisku, że orzeczenie wydane przez obecny skład TK nie wywołuje skutków prawnych, i nie opublikował go w Dzienniku Ustaw. W efekcie powstało napięcie między wyrokami TSUE i NSA a stanowiskiem TK, które część samorządów wykorzystuje jako uzasadnienie odmowy stosowania przepisów.

Kilkadziesiąt gmin zapowiedziało odmowę transkrypcji, wśród nich Zakopane, Mrągowo, Serock, Bełchatów i Bystrzyca Kłodzka. Burmistrz Zakopanego publicznie stwierdził, że miejscowy USC nie będzie rejestrował takich małżeństw. Media donoszą także o szkoleniach dla urzędników poświęconych „sposobom odmawiania” transkrypcji.

Rząd i eksperci prawa administracyjnego wskazują, że odmowa stosowania obowiązującego rozporządzenia to złamanie prawa, które naraża samorządy na odpowiedzialność nadzorczą i sądową. W efekcie pary jednopłciowe mogą napotykać skrajnie różne traktowanie w zależności od miejsca złożenia wniosku, mimo że formalnie mogą wybrać dowolny USC.