TK: transkrypcja małżeństw jednopłciowych niekonstytucyjna. Rząd: wyrok bez mocy prawnej

Trybunał Konstytucyjny orzekł 28 lipca, że rozporządzenie ministra cyfryzacji z 22 maja 2026 roku, które umożliwia transkrypcję do polskich rejestrów aktów małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą, jest niezgodne z art. 92 ust. 1 w związku z art. 18 Konstytucji RP. Rząd natychmiast zapowiedział, że orzeczenia nie uzna, a rozporządzenie wejdzie w życie zgodnie z planem - 23 sierpnia.

Wyrok zapadł jednogłośnie w trzyosobowym składzie: przewodniczył mu prezes TK Bogdan Święczkowski, sprawozdawcą był Stanisław Piotrowicz, a trzecim sędzią - Wojciech Sych. Wniosek do Trybunału złożyła grupa posłów Prawa i Sprawiedliwości, a podczas rozprawy reprezentował ich poseł Marcin Warchoł.

Co zmieniało zaskarżone rozporządzenie

Nowelizacja podpisana przez wicepremiera Krzysztofa Gawkowskiego zastąpiła w urzędowych wzorach dokumentów sztywne rubryki „dane kobiety" i „dane mężczyzny" opcjonalnym zapisem „dane mężczyzna/kobieta". Ta techniczna z pozoru zmiana otworzyła kierownikom urzędów stanu cywilnego drogę do przenoszenia do polskich rejestrów zagranicznych aktów małżeństw osób tej samej płci.

Według wnioskodawców rozporządzenie prowadzi do zrównania statusu prawnego związków jednopłciowych z małżeństwem zdefiniowanym w ustawie zasadniczej. „Ład społeczny na monogamicznym małżeństwie, będącym związkiem kobiety i mężczyzny, ma status zasady ustrojowej" - argumentowali posłowie PiS. Ich zdaniem minister cyfryzacji „nie posiadał kompetencji do kształtowania - za pomocą wzorów dokumentów - skutków wykraczających poza techniczne wykonanie ustawy".

Orzeczenie skomentował poseł Przemysław Czarnek, według którego wyrok potwierdził, że „nie można obchodzić polskiej Konstytucji ani zmieniać prawa rodzinnego tylnymi drzwiami, za pomocą rozporządzeń czy interpretacji urzędniczych".

Rząd: to nie jest wyrok

Reakcja rządu była błyskawiczna i jednoznaczna. Pełnomocniczka rządu ds. równości Katarzyna Kotula napisała w mediach społecznościowych, że orzeczenie nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Nie pozwolimy, by upolityczniony Trybunał Konstytucyjny decydował o tym, kto w Polsce jest małżeństwem, a kto nie. Wyrok TK w sprawie transkrypcji nie ma żadnej mocy prawnej. Zgodnie z uchwałą Sejmu, Trybunał w obecnym składzie utracił zdolność do wykonywania swoich funkcji.

Minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski w rozmowie z „Faktem" mówił wprost o „nielegalnym Trybunale Konstytucyjnym". Podał też konkretne liczby: do tej pory w polskich urzędach zarejestrowano 184 transkrypcje zagranicznych aktów małżeństw par jednopłciowych, co dotyczy 368 osób.

Pan Święczkowski i jego spółka z TK chcieliby odebrać prawo do szczęścia tym 368 osobom i tysiącom innym w przyszłości. Nie ma na to zgody, a potwierdzają to wyroki TSUE i NSA.

Gawkowski zapowiedział, że rozporządzenie wejdzie w życie 23 sierpnia, a systemy rejestrów państwowych będą na ten dzień gotowe.

Uchwała Sejmu i orzecznictwo sądów

Stanowisko rządu opiera się na uchwale Sejmu z marca 2024 roku, w której stwierdzono, że „uwzględnienie w działalności organu władzy publicznej rozstrzygnięć TK wydanych z naruszeniem prawa może zostać uznane za naruszenie zasady legalizmu". Od tego czasu orzeczenia Trybunału nie są publikowane w Dzienniku Ustaw. Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek w stosunku do decyzji TK konsekwentnie nie używa słowa „wyrok".

Rozporządzenie z 22 maja resort cyfryzacji przygotował z powołaniem na orzecznictwo sądów administracyjnych. 20 marca 2026 roku Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok warszawskiego WSA oraz decyzję odmawiającą wpisania do rejestru zagranicznego aktu małżeństwa jednopłciowego, zobowiązując jednocześnie kierownika stołecznego USC do dokonania transkrypcji. NSA uzasadniał wtedy, że art. 18 Konstytucji nie stanowi bezwzględnej przeszkody w uznaniu małżeństwa jednopłciowego zawartego w innym państwie UE.

(mz)