W środę, 13 października, na Netflixie pojawił się wyczekiwany i niezwykle ważny film - “Hiacynt” w reżyserii Piotra Domalewskiego. Osadzony jest w Warszawie w latach 80. i opowiada historię śledztwa prowadzonego w sprawie seryjnego mordercy gejów. Zarówno dochodzenie jak i akcja “Hiacynt” rozgrywająca się w tle, pozwalają opowiedzieć osobistą historię Roberta — milicjanta, który pochłonięty śledztwem, nie zdaje sobie sprawy, jak personalna może stać się dla niego cała sprawa.

O historycznej części akcji Hiacynt pisałam już przy okazji wywiadu z Mikołajem Milcke, autorem książki “Różowe Kartoteki”, a także zapowiadając premierę “Hiacynta” kilka tygodni temu. 

Przypominając, akcja "Hiacynt" rozpoczęła się w 1985 roku. Polegała na masowym “łapaniu” i spisywaniu homoseksualnych mężczyzn, najprawdopodobniej, aby później wykorzystać tę wiedzę w celach politycznych — do szantażu i manipulacji. Teczek wielu ze spisanych mężczyzn nadal nie odzyskano, nigdy nie przeproszono za tę akcję, nigdy też jej nie wyjaśniono. Wielu mężczyzn, którzy padli ofiarą “Hiacyntu” nadal żyje.

Zaprosiłam do rozmowy scenarzystę filmu “Hiacynt” - Marcina Ciastonia, oraz Joannę Szymańską — producentkę.

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Marcin Ciastoń (@marcin_ciaston)

Joanna: Hm… Myślę, że o samej treści więcej opowie Marcin, natomiast pod względem formy to jest film historyczny. Odtwarzamy realia lat osiemdziesiątych, scenograficznie i kostiumograficznie. Jest to jednak przede wszystkim kino gatunkowe, którego fabuła inspirowana jest wydarzeniami historycznymi.

Marcin: Zgadzam się z Joanną. Podczas pisania scenariusza oczywiście research i historia były dla mnie najważniejsze. Przeczytałem na temat akcji “Hiacynt” wszystkie dostępne mi materiały. Ta podwalina historyczna była dla mnie bardzo ważna, ale wiadomo, że w filmie bardziej wyraźnie zarysowane są emocje i jest więcej miejsca na dramat.

Jedną z pierwszych informacji, jaką można znaleźć w internecie na temat tej akcji, są “karty homoseksualisty”, zakładane złapanym mężczyznom. Czy było wtedy jakiekolwiek rozróżnienie na gejów i mężczyzn, chociażby biseksualnych? Zakładam, że takie słowa nie były wtedy w użyciu.

Marcin: Z dzisiejszej perspektywy terminologia i pewnego rodzaju obeznanie w orientacjach seksualnych są całkiem jasne, choć nadal nie dla wszystkich. Wtedy, nawet dla samego środowiska LGBTQ+ labeling nie był czymś prostym, nie było też szerokiego dostępu do naukowej wiedzy, aby doprecyzować, kim się jest.

Na spotkaniu dotyczącym książki Andrzeja Selerowicza “Kryptonim: Hiacynt” usłyszałem od jednego pana, że złapano go w tamtym czasie podczas jednej z łapanek, mimo że nie był gejem.

Po prostu znalazł się w nieodpowiednim barze, a oni łapali wszystkich. Wiele rzeczy było również sprowadzanych wtedy do dziwności i dewiacji — facet w sukience, jakiekolwiek artystyczne pomysły Ryszarda Kisiela, jednego z pierwszych gejowskich działaczy w Polsce… Coś, co dzisiaj nazwalibyśmy queerową rozrywką, czy reenactmentem, wtedy było czymś nie do przyjęcia na przykład przez milicję.

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Marcin Ciastoń (@marcin_ciaston)

Skąd wiecie o akcji “Hiacynt”? To ważne wydarzenie we współczesnej historii Polski, ale nie przypominam sobie, żeby taki temat był kiedykolwiek poruszany w szkole.

Joanna: W szkole coś takiego jak queerstoria w ogóle nie istnieje. Kwestie tożsamości, czy orientacji nie były na żadnym etapie edukacji poruszane, przynajmniej u mnie. Ja się zawsze interesowałam historią, więc zdobyłam tę wiedzę “na własną rękę”. Pierwsze zetknięcie z tą akcją miałam prawdopodobnie w trakcie studiów. Wtedy w prasie już pojawiały się informacje na ten temat.

Marcin: Ja natomiast do 2015 roku nie słyszałem o tej akcji. Trafiłem na nią, szukając informacji o tym, jak żyli ludzie tacy, jak my w przeszłości. Myślałem o tym, że skoro na zachodzie działy się ważne rzeczy w kontekście osób LGBTQ+, to co się działo w Polsce? To było na etapie szukania tematu na scenariusz. W końcu trafiłem na akcję “Hiacynt”.