Piękny i bestia

„Piękno”, zasłużony laureat Queerowej Palmy na festiwalu w Cannes i południowoafrykański kandydat do Oscara, to nie jest film dla przyjemniaczków, którzy chcą się w kinie tylko rozerwać. Kto pozna Françoisa, długo go nie zapomni, ale wspominać nie będzie z rozrzewnieniem. Raczej z grozą.

Czarnym i gejom wstęp wzbroniony

François powoli zbliża się do pięćdziesiątki. Kawał chłopa. Trochę grubo ciosany, ale przystojny – może się podobać (typ: macho-daddy?). Małomówny, mało gestykulujący. Prawdziwy facet. Ma nieźle prosperującą firmę na prowincji, niedaleko Kapsztadu. Jest żonaty i dzieciaty, ale obie córki są już dorosłe.

I jest homoseksualny, o czym wie tylko starannie wyselekcjonowana grupa takich, jak on – żonatych homoseksualnych facetów w średnim wieku. Spotykają się raz na jakiś czas. Zaczynają od piwka, potem jest seks. Reżyser Oliver Hermanus bez woalek pokazuje nam to smutne samcze grupowe zaspokajanie pożądania. Na dodatek z mocnym rasistowskim i homofobicznym posmakiem – czarnym i gejom (!) na te spotkania wstęp wzbroniony.

Zniewalający Christian

W tak poukładane życie Françoisa wkracza Christian. A właściwie nie wkracza, po prostu pojawia się. Zniewalającej urody dwudziestoparolatek, któremu zawdzięczamy tytuł filmu, jest synem przyjaciela Françoisa. François kilka lat go nie widział i oto dostrzega chłopaka na rodzinnym weselu – ten wyrósł na młodego boga, François z trudem odciąga wzrok. A młody bóg, nie dość, że nieludzko piękny, to jeszcze ujmujący, grzeczny, sympatyczny, ułożony. Kończy prawo, dorabia jako model.

Świat Françoisa chwieje się i on sam o tym wie – nawet idzie do lekarza po poradę. Czuje się psychicznie gorzej, jest jakby wciąż czymś zaniepokojony, podenerwowany. Dlaczego? To erotyczna fascynacja, która całe lata tłumiona, nagle znalazła obiekt – i rośnie, rośnie, aż staje się obsesją. François na początku „tylko” celowo aranżuje różne sytuacje tak, by znaleźć się blisko Christiana – by wymienić z nim kilka zbędnych słów, by popatrzeć na niego. Potem okazuje się, że to nie wystarcza. François zaczyna śledzić chłopaka. Jest wściekły, gdy Christian spotyka się z jego córką. Ona może leżeć koło półnagiego Christiana na plaży, a François może ich tylko obserwować zza krzaków! Wizyta w gejowskim klubie nie daje wytchnienia; jest porażką – nie dość, że za głośno, to jeszcze oprócz białych są tam też czarni! Jeden nawet próbuje wyrwać Françoisa.

Na równi pochyłej

Jak to wszystko potoczy się dalej? Owszem, na coming out nigdy nie jest za późno, udawane życie przy pewnym wysiłku można odmienić w życie w zgodzie z samym sobą. Wiemy to, prawda? Tyle tylko, ze to nie jest przypadek Françoisa. François nie zapłacze żonie, że jest gejem, że się zakochał i że musi zacząć od nowa. Ta opcja takiemu typowi jak on jest po prostu niedostępna. I dlatego towarzyszymy Françoisowi w jego jedynej możliwej drodze, jedziemy z nim równią pochyłą aż do sceny, która zmrozi krew w waszych żyłach i której nie zapomnicie. Po której obejrzycie resztę filmu w kompletnej ciszy ani na milimetr nie wiercąc się w kinowym fotelu.

„Piękno” jest męczące i takie ma być. Wizyta w psychice Françoisa do miłych nie należy, bo z jednej strony nie znosimy go z całej siły, a z drugiej strony, gdy widzimy jego udrękę – nieruchomy wzrok, kropelki potu na skroniach, nieustanne pilnowanie się a jednocześnie wyuczoną bezwzględność również wobec samego siebie– gdzieś tam na dnie pojawia się współczucie dla bestii, którą François się stał.

„Piękno” jest jednym z najbardziej sugestywnych obrazów spustoszenia, jakie powoduje ukrywanie i zaprzeczanie swej orientacji seksualnej. Jest też diagnozą modernizującego się społeczeństwa RPA – kraju, w którym w 2006 r. wprowadzono małżeństwa homoseksualne. Gdy François widzi w restauracji całującą się parę młodych chłopaków, z jego twarzy nie znika kamienna maska. Ale co wtedy myśli? Jest od nich o pokolenie starszy, należy do innego świata.



Skoonheid (Piękno), reż. O. Hermanus, wyk. D. Lotz, C. Keegan; dystrybucja; Tongariro; premiera 25 maja 2012 r.