Równe traktowanie, ale nie LGBTQ?

Projekt Krajowego Programu na rzecz Równego Traktowania na lata 2013-2015, który w lutym do konsultacji otrzymały m.in. organizacje pozarządowe, w lipcu został skierowany pod obrady komitetu stałego Rady Ministrów.

Projekt powstał w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, obowiązek jego opracowania wynika z wdrożenia niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Ma on być „drogowskazem” dla poszczególnych ministerstw w kwestii polityki równościowej. 20 lutego organizacje pozarządowe, instytucje, ministerstwa otrzymały treść projektu do konsultacji. Na początku lipca opublikowana została wersja po konsultacjach i zmianach. Okazuje się, że projekt w niektórych miejscach „złagodzono”. Na stronie KPRM możemy też zapoznać się z uwagami poszczególnych instytucji. Np. Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Gospodarki. Podsekretarz Stanu w pierwszym, Michał Królikowski, podkreślał m.in., że nowelizacja Kodeksu Karnego, poszerzająca go o przesłanki takie jak orientacja seksualna, tożsamość płciowa, niepełnosprawność, wiek i płeć, nie jest potrzebna, albowiem „polskie prawo surowo karze za tzw. ‘przestępstwa z nienawiści’”. W ostatniej wersji projektu nie było już zatem propozycji nowelizacji KK, ale „analiza porządku prawnego, w tym prawa karnego, zmierzająca do podniesienia poziomu ochrony prawnej grup narażonych na dyskryminację”. Ministerstwo Gospodarki natomiast zwracało uwagę na fakt, że Krajowy Program na rzecz Równego Traktowania na lata 2013-2015 wprowadza pojęcia, dla których „brak jest odniesienia w polskim ustawodawstwie, jak np. definicja płci społeczno-kulturowej, nazewnictwo typu pracownicy i pracowniczki, profesjonaliści i profesjonalistki, uczestnicy i uczestniczki, autorzy i autorki”. Zdaniem Ministerstwa poprzez takie sformułowania może powstać „mylne przekonanie o braku unormowań prawnych dla np. pracowniczek, gdyż w żadnej ustawie takie określenie nie występuje”.

Jakie zmiany jeszcze wprowadzono, zwłaszcza dotyczące społeczności LGBTQ? Toruńskie Stowarzyszenie „Pracownia Różnorodności”, które uczestniczyło w rządowych konsultacjach, przygotowało tabelę takich zmian. Przede wszystkim wydłużono o rok (z 2013-2015 na 2013-2016) obowiązywanie całego programu, co w przypadku niektórych propozycji przesuwa ich realizacje na program w kolejnych latach (i kolejne rządy).

Zrezygnowano z nowelizacji ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy – chodziło o zakaz dyskryminacji osób będących w procesie i po dokonaniu prawnej i społecznej zmiany płci. Zamiast tego mieliśmy zapis o… Upowszechnianiu informacji na temat funkcjonowania na rynku pracy osób nieheteroseksualnych. Zmienił się też zapis dotyczący przeciwdziałania przemocy fizycznej i psychicznej oraz jej skutków wobec osób LGBT – zamiast proponowanych zmian przepisów – dostaliśmy „monitoring przestępstw z nienawiści popełnianych z powodu orientacji seksualnej oraz analiza uzyskanych informacji w celu opracowania charakterystyki zjawiska”. „A zatem nie tylko zniknęło przekonanie, że osoby LGBTQ są ofiarami przemocy i planuje się dopiero opracować charakterystykę tego zjawiska - ma do tego posłużyć monitoring przestępstw, których nie ma w polskim prawie (i których wprowadzeniu sprzeciwia się ministerstwo sprawiedliwości)” – komentuje zmianę SPR.

Zmiany zostały wprowadzone też we fragmencie dotyczącym równego traktowania w systemie edukacji. „Wielka nieobecna. O edukacji antydyskryminacyjnej w systemie edukacji formalnej w Polsce. Raport z badań", pod red. Marty Abramowicz nazywany jest publikacją, a nie raportem (jak w pierwotnej wersji dokumentu). Wykreślono też fragment szczegółowo opisujący problematykę „gender mainstreamingu” i promowania stereotypowego układu rodzinnego w podręcznikach oraz braku oswajania dzieci i młodzieży z „innością”. Zastąpiono ten fragment uwagą, że „Różnorodność w dalszym ciągu nie jest w wystarczającym stopniu uwzględniana w podręcznikach szkolnych” i należy dążyć do „rozszerzania sposobu prezentowania treści”. Z projektu zniknął także fragment o przemocy rówieśniczej w szkole.

„Wycofano się z szeregu tez, założeń i stwierdzeń, które występowały w pierwotnym projekcie. Co ciekawe, część z nich (np. analiza treści podręczników szkolnych i utrwalania przez nie stereotypów oraz ról płciowych) nie dotyczyła działań objętych Krajowym Programem; były to tylko składowe diagnozy sytuacji, którą Krajowy Program ma poprawić. Ich zmiana oznacza, że coś, co w lutym br. wydawało się oczywiste (np. treść podręczników lub potrzeba nowelizacji kodeksu karnego), w czerwcu i lipcu oczywiste już nie jest, wymaga sprawdzenia, analizy, monitoringu, "podniesienia poziomu wiedzy" – podkreślało SPR.

Co znajduje się w dokumencie opublikowanym we wtorek na stronach premier.gov.pl? Ogólne założenia, wśród których znalazła się m.in. orientacja seksualna: równe traktowanie na rynku pracy grup narażonych na dyskryminację ze względu na wiek, niepełnosprawność, pochodzenie narodowe i etniczne, orientację seksualną oraz migrantek i migrantów, przeciwdziałanie przemocy fizycznej i psychicznej oraz mowie nienawiści wobec osób z grup narażonych na dyskryminację, podniesienie standardów nauczania lekarzy oraz pielęgniarek i położnych "o zagadnienia dotyczące LGBT (osób homoseksualnych)", czy przeciwdziałanie dyskryminacji ze względu na płeć, wiek, pochodzenie narodowe i etniczne, niepełnosprawność oraz orientację seksualną w mediach.

Krajowy Program Działań na rzecz Równego Traktowania na lata 2013-2015 – opinie i historia zmian w dokumencie, na samym dole wersja z 8 października. (strona bip.kprm.gov.pl)

Tabela przygotowana przez Stowarzyszenie "Pracownia Różnorodności.

Informacja o postępie w realizacji zadań zapisanych w Programie będzie przekazywana rządowi raz w roku.

(md)