Waldemar Zboralski

Waldemar Zboralski to jedna z kluczowych postaci w historii polskiego ruchu na rzecz osób LGBT+. Był współzałożycielem i pierwszym przewodniczącym Warszawskiego Ruchu Homoseksualnego, a jego działalność w latach 80. położyła podwaliny pod zorganizowany aktywizm w Polsce. Uważany za jednego z pierwszych jawnie homoseksualnych działaczy w mediach PRL, zyskał przydomek „gejowskiego Wałęsy”.

Jego biografia jest nierozerwalnie związana z walką o widoczność osób nieheteronormatywnych w czasach autorytarnego reżimu, ale zawiera też trudne i kontrowersyjne wątki, które czynią z niego postać wielowymiarową.

Początki w PRL

Waldemar Zboralski urodził się 4 czerwca 1960 roku w Nowej Soli. Z wykształcenia jest pielęgniarzem i w latach 80. pracował w szpitalach w rodzinnym mieście oraz w Warszawie.

Punktem zwrotnym w jego życiu stała się milicyjna akcja „Hiacynt”. 15 listopada 1985 roku, podczas pracy w nowosolskim szpitalu, został zatrzymany i przesłuchany przez Milicję Obywatelską. Założono mu teczkę w kartotece osób homoseksualnych. Doświadczenie to stało się bezpośrednim impulsem do rozpoczęcia podziemnej działalności na rzecz gejów i lesbijek.▸ W późniejszych relacjach opisywał upokarzający charakter przesłuchań, podczas których funkcjonariuszy interesowały głównie intymne szczegóły z życia seksualnego.▸

Warszawski Ruch Homoseksualny

W 1986 roku Zboralski przeniósł się do Warszawy i stał się centralną postacią tworzącego się ruchu. W 1987 roku, wraz ze Sławomirem Starostą i Krzysztofem Garwatowskim, założył Warszawski Ruch Homoseksualny (WRH) i został jego pierwszym przewodniczącym. Organizacja stała się pierwszą w Polsce próbą zinstytucjonalizowanego działania na rzecz osób LGBT+.

Dzięki WRH osoby homoseksualne po raz pierwszy zyskały własny, autentyczny głos w przestrzeni publicznej.▸ Grupa podjęła próbę legalizacji. W kwietniu 1988 roku Zboralski wraz z innymi działaczami złożył wniosek o rejestrację stowarzyszenia, argumentując to potrzebą profilaktyki AIDS.▸ Władze PRL odmówiły, powołując się na „moralność publiczną”.

Mimo braku legalizacji, Zboralski stał się twarzą ruchu. Od 1987 roku udzielał wywiadów dla prasy, stając się jednym z pierwszych otwarcie homoseksualnych działaczy w krajowych mediach. Jego aktywność została dostrzeżona także za granicą – Radio Wolna Europa wymieniało go w gronie niezależnych działaczy Europy Wschodniej.

Emigracja i dalsza działalność

W 1988 roku Zboralski wyemigrował z Polski. Mieszkał najpierw w Hamburgu, a następnie osiadł w Wielkiej Brytanii, gdzie kontynuował pracę jako pielęgniarz geriatryczny.

Na emigracji nie porzucił aktywizmu. Był inicjatorem grupy polskich lesbijek i gejów działającej przy organizacji Lesbian and Gay Foundation w Manchesterze. Pełnił także funkcję ławnika w sądzie Crown Court. Pozostawał jedną z rozpoznawalnych postaci polskiego ruchu, a w 2003 roku Kampania Przeciw Homofobii przyznała mu tytuł pierwszego honorowego członka organizacji.

Angażował się również w polską politykę. W 2004 roku kandydował do Parlamentu Europejskiego z list Partii Racja, a w 2005 roku do Sejmu z ramienia Unii Lewicy. Był jednym z pierwszych publicystów, którzy na łamach polskiej prasy poruszali temat legalizacji małżeństw jednopłciowych.

Życie prywatne

12 października 2007 roku Waldemar Zboralski zawarł w Wielkiej Brytanii związek partnerski ze swoim partnerem, Krzysztofem Nowakiem. Byli jedną z pierwszych polskich par jednopłciowych, które skorzystały z tej możliwości za granicą. Oboje pojawili się w filmie dokumentalnym Roberta Glińskiego Homo.pl.

Zmiana i kontrowersje

Biografia Zboralskiego zawiera również złożone i trudne wątki. Z materiałów Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że w październiku 1985 roku, na krótko przed akcją „Hiacynt”, podpisał zobowiązanie do współpracy ze Służbą Bezpieczeństwa jako tajny współpracownik o pseudonimie „Stanisław”.

W ostatnich latach jego publiczny wizerunek uległ radykalnej zmianie. Zboralski zaczął pojawiać się w mediach katolickich, m.in. w Telewizji Trwam, gdzie w programie „Rozmowy niedokończone” opowiadał o swoim życiu z perspektywy osoby, która „nawróciła się z grzechu homoseksualizmu”. Te deklaracje wywołały kontrowersje i dyskusje w środowisku LGBT+.

Znaczenie

Waldemar Zboralski jest postacią historyczną dla polskiej społeczności LGBT+. Jego odwaga w czasach PRL, determinacja w tworzeniu pierwszych struktur organizacyjnych i przełamywanie tabu w mediach na zawsze zapisały się w historii walki o równe prawa.▸ Jednocześnie jego późniejsza biografia pokazuje, jak skomplikowane i niejednoznaczne bywają losy pionierów.