George Sand i Marie Dorval

- Sandra Stempniewska -

Amantine Aurore Lucile Dupin urodziła się 1 lipca 1804 roku w Paryżu. I chociaż w szerszych kręgach w późniejszym czasie znana była jako George Sand, najbliżsi nazywali ją Aurorą – imię rzymskiej bogini świtu nosiły wszystkie kobiety z jej rodu. Mimo bystrego umysłu, niespokojnej i nieujarzmionej natury, Aurora podzieliła los współczesnych sobie kobiet i w wieku osiemnastu lat wyszła za mąż. Małżeństwo z baronem Casimirem Dudevant, z którym miała dwoje dzieci, Maurycego i Solange, nie należało do udanych. W 1831 roku odeszła od swojego męża i zamieszkała w Paryżu, chociaż wielokrotnie wracała do dworku w Nohant.

Gdy Aurora postanowiła upublicznić swoje literackie dokonania, żaden wydawca nie chciał opublikować jej twórczości pod prawdziwym, kobiecym nazwiskiem. Wtedy właśnie Aurora przyjęła pseudonim George Sand, a jej proza stała się znana i ceniona. Prowadziła niezwykle bogate życie towarzyskie. Była znana w kręgach artystycznych, a do swoich najbliższych przyjaciół zaliczała m.in. słynnego kompozytora Franciszka Liszta, Aleksandra Dumasa syna, a także Balzaka, który jako pisarz bardzo cenił sobie jej twórczość. Była kobietą wielkiej namiętności i chociaż uważa się, że przede wszystkim to ona była muzą dla swych kochanków, także i dla niej romanse miały odzwierciedlenie w twórczości.

George Sand była wyjątkowo surowa dla przedstawicielek swojej płci i gardziła kobietami, które godziły się na prowadzenie życia w cieniu mężów, nie próbując nawet walczyć o swoje zdanie i miejsce w społeczeństwie. Pisarka nie dbała o to, jak jest postrzegana. Na równi z mężczyznami piła wódkę, przeklinała, a jej wielką namiętnością było palenie tytoniu. Ta niezwykle interesująca kobieta przełamywała wiele stereotypów i chociaż budziła kontrowersje, to po swojej stronie miała wielu wpływowych przyjaciół, którzy nigdy nie próbowali hamować jej zachowań. Epoka w której żyła wystarczająco mocno starała się tłumić jej naturę. Na portretach lub w popkulturze często przedstawiana jest w męskim kostiumie i cylindrze na głowie. Ten wizerunek jest nierozłącznym wyobrażeniem jej postaci – a do tego bardzo prawdziwym. Suknie romantyczne, chociaż znacznie lżejsze niż barokowe, wciąż utrudniały poruszanie się. Zwłaszcza w pełnych ludzi miejscach, takich jak teatr. I właśnie z powodu premiery sztuki Aleksandra Dumas'a, George Sand założyła męski strój, aby mieć znacznie większą swobodę w przeciskaniu się przez zatłoczone pomieszczenia. Po tym zdarzeniu pisarka wielokrotnie dla wygody zakładała męskie ubrania, dzięki którym miała możliwość odwiedzenia miejsc niedostępnych dla kobiet.

Jej twórczość wielokrotnie miała feministyczny wydźwięk, zwłaszcza pierwsze powieści: "Indiana", "Walentyna", "Lelia" - ta ostatnia przyniosła jej ogromną sławę, ale to nowela "Markiza" jest po części zapisem jej fascynacji aktorką Marie Dorval. I chociaż George Sand wielokrotnie oddawała się w swej twórczości refleksjom i fantazjom nad miłością lesbijską, to dopiero pojawienie się Dorval pozwoliło jej na urzeczywistnienie pragnień. Tytułową "Markizę" możemy utożsamiać z Marie Dorval – obie kobiety, zarówno ta literacka, jak i prawdziwa, wyszły za mąż w wieku szesnastu lat i prędko zostały wdowami. Jednak w noweli George Sand wielokrotnie przerzuca tożsamość swoją i Marie zamiennie na bohaterów. Czasem możemy utożsamiać Sand z tytułową Markizą, ale później młody kochanek Markizy, Lelio, przyjmuje cechy George – podobnie jest z Dorval. Jak panie się poznały? George Sand pierwszy raz ujrzała Marie w teatrze, a to spotkanie relacjonowała w następujący sposób:

Gdy ta kobieta pojawia się na scenie, ta kobieta o wiotkiej kibici, pełnym nonszalancji chodzie i smutnym a przenikliwym spojrzeniu, wiecie, co wówczas sobie wyobrażam? - niech Bóg mi wybaczy tę niewinną i płonną fantazję - Wydaje mi się, że widzę swoją duszę; że ta blada postać, smutna i piękna, jest moją duszą, która przybrała jej kształt, by mi się ukazać, objawić się mnie i ludziom.

Pomimo dzielących je różnic, Sand i Dorval popadły we wzajemną fascynację, zdając sobie sprawę, jak wiele mogą się od siebie nauczyć. Związek George Sand i Marie Dorval wywołał skandal, ale Aurora nigdy nie przejmowała się tym, co mówią ludzie. W opublikowanym i napisanym przez siebie utworze "Jour de pluie (sur Marie)" - "Deszczowy dzień (o Marie)" pisała:

Pozwólcie mi ją kochać. Wiem, czym ona jest i co jest warta. Znam jej wady, jej występki.. Ach, oto wasze ulubione słowo! Boicie się występku. Ależ wy jesteście go pełni, a nie wiecie o tym lub nie przyznajecie się do tego...

Miłość lesbijska w epoce romantyzmu wciąż była tematu tabu. Dopiero po śmierci kobiet Arsene Houssaye w swoich wspomnieniach przywoływał romans Sand i Dorval, uznając go za archetyp lesbijskiej miłości.

Kapłanki miłości rozstawały się dopiero o świcie, wciąż pijane miłosnym spełnieniem, które rozwiewało się powoli niczym sen. Tego dnia aktorka miała bardziej zmysłowy głos i bardziej płomienne spojrzenie, a jej namiętność przybierała bardziej wojowniczy charakter...

Jednakże nie wiemy ile ze wspomnień Houssaye'a jest prawdziwe, a ile to tylko fantazje. I chociaż Marie Dorval, podobnie jak Sand, miała wielu męskich kochanków, to sam Gustave Planche przestrzegał pisarkę przed lesbijskimi skłonnościami aktorki, czego dowodem są słowa "Mme D. zapłonęła niegdyś do J-te tą samą namiętnością, co Safona do dziewcząt na Lesbos". W swojej najsłynniejszej powieści "Leila" Sand porusza kolejne tematy: pojawia się tutaj androgeniczność, a także miłość homoseksualna pod postacią kontrowersyjnej, wzajemnej fascynacji dwóch sióstr. George Sand często pisała o ludzkiej seksualności, a w związku ze swymi zainteresowaniami przez jednych uważana była za kobietę oziębłą, przez innych zaś za skłonną do nimfomanii.

Trudno ocenić kiedy nastąpił kres relacji Sand i Dorval. Przez całe życie obie miały wielu kochanków, ale ich więź przerwała dopiero śmierć.

Życie George Sand było niezwykle barwne i warte poznania. Podobnie jak jej twórczość – niestety w Polsce niewiele jej utworów zostało wydanych. Największą popularnością cieszy się "Zima na Majorce", którą spędziła z Chopinem i która jest zapisem wspomnień pisarki z tego okresu. Miejmy nadzieję, że któregoś dnia George Sand doczeka się uznania polskich wydawców i przestanie być już tylko "kochanką Chopina".

Dla pokrzepienia serc warto pamiętać najsłynniejsze słowa George Sand: "Jedno jest w życiu szczęście, kochać i być kochanym".

Bibliografia:
"George Sand", Belinda Jack,
"Historia Mojego Życia", George Sand