Mądry Polak po szkodzie

POMAGAM.PL/ART18

Jak w Polsce kręci się filmy dokumentalne? Czy jest zainteresowanie, czy ciężko zdobyć środki?
W Polsce filmy kręci się przede wszystkim przy wsparciu takich instytucji publicznych jak Państwowy Instytut Sztuki Filmowej oraz funduszy regionalnych. Tu rodzi się problem - wszystkie organizacje wymagają osobowości prawnej, tzn. producenta z firmą i pieczątką, który odbierze ewentualny grant. Nie mam ani firmy, ani pieczątki, więc nie kwalifikuję się do większości funduszy.

Swój pierwszy film, "Tableciarze", o lekomanach w Szwecji, zrobiłem za własne pieniądze - wystarczyła kamera i odrobina charyzmy. Nieocenione było też szczęście: znałem montażystę, który zdecydował się zmontować film wolontariacko. Te pozytywne zbiegi okoliczności pozwoliły mi zadebiutować na festiwalu w Krakowie oraz na międzynarodowym festiwalu filmów dokumentalnych w Jihlavie. To bardzo wiele dla mnie znaczyło. Przy mniejszych tworzonych przeze mnie formach, jak np. w przypadku kręconego 11 listopada 2013 roku filmu "Święto", wystarczy dobry pomysł. Im projekt większy, tym więcej potrzeba czasu i zasobów, także tych ludzkich. A to już mogą być całkiem pokaźne sumy.

Dlaczego film o równości małżeńskiej, a nie związkach partnerskich?
Wszystkie kraje, które wprowadziły u siebie związki partnerskie, prędzej czy później dokonywały pełnego zrównania praw osób homoseksualnych z osobami heteroseksualnymi. Z drugiej strony mamy polskie pary homoseksualne, które zawarły małżeństwa za granicą, adoptowały lub urodziły dzieci i w ten sposób korzystają z praw i przywilejów małżeństwa. Tak jest na przykład w Wielkiej Brytanii. Nie wyobrażam sobie, że jeśli ta para zechciałaby wrócić do Polski, to miałaby być pozbawiana części tych praw „bo tak”. Nie ma też żadnego racjonalnego argumentu przeciwko małżeństwom, stąd ten wybór.

Czy Twoim zdaniem sama społeczność w Polsce jest gotowa do rozmowy o równości małżeńskiej?
Społeczność nie istnieje - są aktywiści, którzy prężnie działają, aby wprowadzić w Polsce przepisy poprawiające byt osobom LGBTQIA, są osoby, które nigdzie nie przynależą, ale na co dzień pracują u podstaw, żyjąc otwarcie i przyczyniając się do zmian w postrzeganiu osób nieheteronormatywnych, oraz mniej lub bardziej zainteresowani tym tematem zwykli Polacy, którzy czasem obejrzą relację z Parady Równości - w przerwie między serialami lub shotami wódki. Ci zwykli ludzie nie odczuwają na co dzień żadnych problemów... Dlatego znajdzie się wiele osób, które powiedzą „po co”. I rozumiem takich ludzi, tak samo mówiły kobiety na początku ubiegłego wieku, których nie interesowała ani polityka, ani czynne prawo wyborcze. Ale to się zmienia. Im więcej par, które jawnie ze sobą żyją, tym większe będzie poczucie, że potrzebne im są jakieś rozwiązania prawne.

Jakie "problemy" masz na myśli?
Miałem kiedyś kolegę, który będąc w kilkuletnim związku, poprosił mnie, żebym w jego imieniu zadzwonił do szpitala i spytał o stan jego partnera - ten chorował na raka mózgu. W aktach lekarskich była informacja o umożliwieniu kontaktu, jak i wszelkie kwity, które mogły być do tego potrzebne. Usłyszałem jednak od lekarza, że matka chorego dopiero co dzwoniła i o wszystkim wie, akt lekarskich nie ma przed sobą i nie będzie schodził po nie piętro niżej, bo ma pacjentów, i rozłączył się. To mnie ścięło z nóg. Zobaczyłem, że mieć prawo to jedno, a móc je wyegzekwować to drugie. Dwa tygodnie później ten mężczyzna zmarł. Dlatego uważam, że na co dzień pewne rzeczy nam umykają, sądzimy, że jesteśmy nieśmiertelni, jesteśmy przyzwyczajeni do życia bez możliwości, jakie mają osoby heteroseksualne. Chyba najmocniej dowiadujemy się o tym, że jesteśmy pozbawiani pewnych elementarnych praw człowieka, gdy spotka nas coś złego. Jak to mówią, mądry Polak po szkodzie.

Jakim kluczem się kierowaliście i kierowałyście w doborze gości? Czy wszyscy się zgodzili? Jak reakcje?
Dobór gości był kwestią wielu dyskusji i pomysłów, które wychodzą podczas naszych cotygodniowych spotkań. Chcieliśmy, aby ludzie, których znamy, potrafili w przystępny sposób przedstawić różne kwestie, w tym stereotypy dotyczące gejów i lesbijek, rolę mediów w dyskursie o równości małżeńskiej... Ku naszemu zdziwieniu wszyscy jak do tej pory się zgodzili, a reakcje są bardzo pozytywne. Profesor Lew-Starowicz zapytał mnie, czy rzeczywiście wierzę, że ten film coś zmieni. Uważam, że tak, o ile dotrze do odpowiedniej liczby ludzi, z pewnością może przekonać tych wahających się, tych w połowie drogi. Z kolei nieprzekonani być może nabiorą wątpliwości co do racjonalności swoich argumentów.

Jak te rozmowy na Ciebie wpłynęły, jak wpłynęła na Ciebie praca nad filmem?
W pewnym momencie zacząłem się czuć jak grzesznik, który musi wprost od bohatera, z którym rozmawialiśmy, dostać odpowiedź: nie, geje nie są chorymi ludźmi, tak, związki małżeńskie osób tej samej płci to prawo człowieka. Później padała prośba o wyjaśnianie. Jest mi wstyd i głupio, że takie pytania musieliśmy zadawać tak uczonym ludziom, niestety przekaz czasami musi być prosty - takie są reguły filmu. Poza tym film to kopalnia wiedzy i argumentów za małżeństwami. Marzę o tym, aby po filmie stworzyć internetowe archiwum z dłuższym wersjami wywiadów.

Czy jakąś sytuację z planu zapamiętałeś szczególnie?
Na planie zawsze się wiele dzieje: wpadały nam podczas kręcenia koty, gołębie, jeden nawet zostawił kilka niespodzianek. Gdy nagrywaliśmy wywiad z Radkiem Oliwą, spłonęła nam lampa...

Ile trwa przygotowanie takiego filmu? Co jest potrzebne?
Jest to bardzo intensywna wspólna praca polegająca na stworzeniu bazy osób, z którymi chcemy rozmawiać, jasnych celów, listy pytań, będących tylko początkiem scenariusza. Odpowiedniego sprzętu, który zapewni jakość materiałów i pozwoli na emisję w kinach i telewizji. Ale kluczowi są ludzie, którzy poświęcą swój wolny czas, aby realizować ten film.

Powiedz kilka słów o ekipie pracującej nad filmem.
Patrząc na podobne filmy na zachodzie to jestem zdumiony, że mając de facto tylko pięcioosobowy zespół, dajemy sobie doskonale radę z organizacją tego przedsięwzięcia.

Oprócz tego pomagają nam też znajomi, choćby w transporcie na plan.

Zmierzamy do pytania o crowdfunding... Na co są potrzebne pieniądze?
Przygotowanie pytań czy planu, nakręcenie wywiadów to jedno, później należy przygotować film do emisji, a to już duże wyzwanie. Jak na razie byliśmy w stanie robić to de facto bez zaangażowania większych środków, poza kupnem sprzętu do filmowania. Teraz zbliżamy się do etapu postprodukcji, w tym do montażu nakręconych materiałów. I tu już musimy skorzystać z usług profesjonalnego montażysty, którego musimy opłacić (jak na razie z własnych pieniędzy). To samo dotyczy udźwiękowienia, koloryzacji filmu, to wszystko jeszcze przed nami. Przygotowanie wersji telewizyjnej i festiwalowej, listy dialogowej w języku angielskim. Koszty transportu, koszty udziału filmu w festiwalach, materiały promocyjne... Mógłbym tak bardzo długo i szczegółowo wymieniać koszty, jakie musi ponieść producent. Na szczęście nie będziemy płacić za promocję, bo temat moim zdaniem broni się sam, a tych kosztów nigdy nie bylibyśmy w stanie pokryć. Wydajemy absolutne minimum, aby powstał profesjonalny film traktujący o poważnych problemach społeczności, którą określa się jako jałową i bezwartościową. Chcemy pokazać, że takie traktowanie nie może mieć dłużej miejsca w Polsce.

Ja mam wrażenie, że to będzie największa do tej pory w Polsce tęczowa akcja crowdfundingowa - czy nie czeka nas taki trochę test społeczności i jej gotowości do pomocy?
Oczywiście, będzie to bardzo duże przedsięwzięcie. Wiele osób, które do tej pory stały z boku i nie wspierały działań dużych organizacji LGBTQ, będzie mogło odetchnąć - nie będę namawiał ich do stania się aktywistami. Każda złotówka na ten film to nie wspieranie jakiejś dużej organizacji, ale w 100 proc. polskiego filmu, tworzonego przez zwykłych ludzi. Nie liczę tu na sławnych i bogatych, gdyż niestety rzadko finansowo wspierają takie inicjatywy, choć oczywiście byłoby miło... To znowu my, zwykli Polacy, musimy pokazać, na co nas stać, pokazać, że jesteśmy.



#ART18 na QUEER.PL