Debata: Jak zwał tak zwał?

Zastanawiam się, dlaczego mielibyśmy mówić na siebie, że jesteśmy niehetero? To tak, jakby bruneci i brunetki mówili o sobie "nieblond". Nie jesteśmy "niejacyś", tylko jacyś. Pytanie: jacy? Szkoda, że nasza patriarchalna kultura zapożyczyła angielski przymiotnik "gay" w formie rzeczownika rodzaju męskiego, przez co lesbijki, osoby biseksualne, transpłciowe i wszyscy inni... niehetero są wykluczeni.

A może LGBTQ? Kiedyś było tylko LGB czy GLB. Ileż można ten skrót rozwijać, by nikt - jak np. osoby aseksualne i interseksualne - nie były pominięte? A może powiniśmy się skoncentrować na naszym ojczystym języku i korzystając z doświadczenia Czechów zaadaptować jakiś polski przmiotnik. Oni używają wyrazu "teply" (ciepły). Może my też jesteśmy ciepli i ciepłe? W końcu kto dzisiaj jeszcze używa tego wyrazu w jego oryginalnym znaczeniu? Mówimy raczej, że ktoś jest miły/miła. W końcu przymiotnik "gay" w kulturze krajów anglojęzycznych, który do dzisiejszego dnia określa tam zarówno mężczyzn, jak i kobiety, oznaczał kogoś radosnego, więc my bądźmy ciepli i ciepłe.

Odpowiedź będzie może gorzka, ale prawdziwa - na przykładzie funkcjonowania grup reprezentujących interesy LGBT (lub: les/gej).

Po pierwsze zapytam: czy wszystkie mniejszości seksualne pozostają w obrębie działalności organizacji zajmujących się LGBT? Chodzi tak o działania praktyczne, jak i medialno - publicystyczną gadaninę. Jeśli odpowiedź brzmi nie, to kolejne pytanie: dlaczego w debacie publicznej, przez używanie "maksymalnie wkluczającej" retoryki, mają wypowiadać się pośrednio w imieniu osób AI...XYZ, o których, najczęściej, nie mają pojęcia?

Niestety, trochę daliśmy się omamić bajką o maksymalnej reprezentatywności osób, które w istocie reprezentują tylko CZĘŚĆ mniejszości seksualnych - najczęściej tę część, która ich dotyczy w jakikolwiek sposób. Oczywiście, swoją postawą powinniśmy stwarzać płaszczyznę do debaty na temat osób i praw osób o innych tożsamościach psychoseksualnych, jednak nie możemy udawać i oszukiwać, że kiedykolwiek kiwnęliśmy palcem w ich sprawie. To nie jest zarzut - nie mamy obowiązku zajmowania się wszystkim, tym bardziej jeśli mamy o tym średnie pojęcie.

Pozostaje jednak jeszcze jedna kwestia - przekazu medialnego i tutaj z kolei, spłaszczania istoty spraw do granic możliwości, czyli: "gejów". I w tym przypadku już nie do końca chodzi o to, co i jak my mówimy, w jaki sposób się przedstawiamy, opowiadamy o sobie i sprawach nas dotyczących. Za każdym razem liczą się dobre chęci, lub ich brak u dziennikarza piszącego tekst i z tym na chwilę obecną naprawdę niewiele możemy zrobić, bo nasza rola kończy się na mozolnym przygotowaniu konstrukcji zdania zgodnie z najnowszymi trendami PR. I wcale się tego nie wstydźmy.

Największą plagą polskiej debaty o osobach niehetero jest pomijanie lesbijek. Czytamy o "gejach przeciw Cejrowskiemu", o relacjach prezydenta Obamy czy Kaczyńskiego "z gejami", o "gejowskiej propagandzie", "gejowskich związkach". Więc jako punkt pierwszy - do realizacji od zaraz postulowałbym pamiętanie o tym, że homoseksualność dotyczy również kobiet.

Coraz popularniejszy jest termin "LGBT" (lesbijki, geje, osoby Bi- i transseksualne) lub LGBTQ ("Q" jak "queer" dla tych, którzy nie identyfikują się ani z czterema poprzednimi literami, ani i z "h" jak hetero). To krok w dobrą stronę, w stronę "wkluczania".

Z drugiej strony przestrzegam przed mechanicznym zastępowaniem "gejów" "osobami LGBT", "osobami nieheteroseksualnymi" itd. Przykładowo: nie jest błędem pisanie, że Kylie Minogue jest "ikoną kultury gejowskiej" (w społeczności lesbijskiej czy trans - z tego, co wiem - Kylie nie zajmuje jakiegoś szczególnego miejsca).
Drugą największą plagą polskiej debaty o osobach niehetero jest fakt, że ta debata z samego założenia uznaje nas - osoby LGBT - za "problem do dyskusji", podczas gdy homofobię unieważnia się argumentem "każdy ma prawo do własnego poglądu". Tymczasem to nie Tomasz Raczek, Michał Piróg czy Anna Laszuk są "problematyczni" jako (otwarte) osoby homoseksualne, tylko Wojciech Cejrowski czy Janusz Korwin-Mikke (i niestety, wielu innych) - osoby otwarcie homofobiczne. Mniej "debat o homoseksualizmie", więcej "debat o homofobii"!

Trudność w określeniu jednym słowem osób nieheteronormatywnych daje do myślenia. Pojęciem "osoba homoseksualna" można by jeszcze od biedy objąć i geja i lesbijkę. Ale już jedno pojęcie określające osoby biseksualne, transgender, transseksualne czy aseksualne po prostu nie przychodzi przez gardło nawet najbardziej zaciekłym aktywistom LGBTQAXYZ.

Może więc po prostu trzeba uznać, że skoro nawet język "nie przepuszcza" takiej karkołomnej konstrukcji, to ludzie Ci - w gruncie rzeczy - nie tworzą jednej grupy i nie mają wspólnych interesów. Ja wiem, że w większej grupie łatwiej zauważyć pewne problemy, ale prawda jest taka, że - jako gej - nie bardzo potrafię zrozumieć rozterki biseksualisty, a już bardzo muszę się wysilić żeby pojąć ból osób transseksualnych. I nie wynika to z braku empatii - ich problemy są po prostu zupełnie różne od tych, z którymi ja sam borykam się na co dzień.

Dlatego proponuję: nazywajmy rzeczy po imieniu. Jeśli na czymś zależy lesbijkom - nie podpisujmy pod tym gejów. Jeśli osoby aseksualne mają jakiś postulat, nie twórzmy sztucznego frontu jedności z osobami transgender. Nie bycie hetero to za mało, żeby jednoczyć się pod wspólnymi sztandarami.

Określenie "mniejszości seksualne" ma sporo plusów: jest zrozumiałe, niewyłączające i już dość często używane. Niepożądane może wydawać się to, że znaczną część społeczeństwa klasyfikuje akurat jako "mniejszość". Lecz koncepcja mniejszości seksualnych (która po Stonewall na Zachodzie okazała się politycznie skuteczna, a my jesteśmy chyba na jeszcze mniej zaawansowanym etapie emancypacji) posiada analogię w bardziej akceptowanych mniejszościach narodowych, sugerując pewien porządek społeczny, który dla wielu może być do przyjęcia.

Druga w kolejności mogłaby być mniej zgrabna fraza "ludzie nieheteroseksualni". Gdy zaś zakłada się uważnych odbiorców, można też, zwłaszcza w języku pisanym, używać krótkiego terminu"ludzie LGBT", wyjaśniając go za pierwszym razem w nawiasie: lesbijki, geje, biseksualni, transseksualni/transpłciowi, co w istocie nieraz pojawia się w tekstach anglojęzycznych. Nie uciekniemy z globalnej wioski, w której "ważne" pomysły przejmuje się z obszaru języka angielskiego. (Nawiasem mówiąc, idea promowania nowych określeń, by ludziom uprzedzonym za pomocą języka otwierać oczy, często nie idzie w parze z prostotą czy krótkością wypowiedzi. Pomysłodawcy pewnych dłuższych określeń na Zachodzie o tym wiedzą i świadomie toczą boje o ich akceptację.)

Z kolei słowo"queer" ze względu na specyficzną formę oraz denotacyjne i konotacyjne znaczenie ogranicza się jako zapożyczenie głównie do tekstów specjalistycznych. Czasami używany jako jego odpowiednik polski wyraz "odmieniec" z uwagi na swoją inną historię nie jest na razie jego dokładnym przekładem, lecz może się do niego zbliżyć, gdy wyraz "queer" w języku angielskim będzie już całkowicie zawłaszczony jako określenie neutralne. A zatem prosto i krótko: "mniejszości seksualne"?

Uwaga na marginesie: Nasuwa się pytanie, jakie znaczenie obecnie dla emancypacji przynajmniej niektórych mniejszości seksualnych w naszym kraju mają pewne słowa. Od dzielenia otaczającej nas rzeczywistości na kategorie nie uciekniemy. Dlatego proponuję, byśmy odrobili zaległe zadanie z niższych klas szkoły wyzwolenia (temat lekcji: Język a władza - przykłady z codziennego życia). Niektóre z wniosków byłyby następujące:
-Porzućmy XIX-wieczny dyskurs medyczny i zamiast "homoseksualizm"(jak "artretyzm"i "reumatyzm") mówmy i piszmy "homoseksualność" (jak "seksualność kobiet"), a zatem także "biseksualność", "transseksualność"/ "transpłciowość" (i w końcu ";heteroseksualność", chociaż o tej ostatniej społeczeństwo nie tyle mówi, ile nią żyje).
-Ponieważ rzeczowniki jako etykiety mają większą siłę rażenia niż przymiotniki, zamiast zasłaniających człowieka słów "homoseksualiści", "biseksualiści", "transseksualiści"(forma "-izm"dała formę "-ista) mówmy i piszmy (ludzie) homoseksualni", biseksualni, transseksualni czy transpłciowi (tak jak "bogaci" i "biedni" bywają formami mniej stygmatyzującymi niż "bogacze" i "biedacy"; porównaj też "prawosławni", "leworęczni" itd.). Forma "osoby homoseksualne" to już postęp, lecz efekt wyrazu "osoby" jest nieco problematyczny, sugerując tylko odosobnione zjawiska.
-Tłumacząc angielskie słowo "gay" (gdy odnosi się do obu płci), nie przemilczajmy arogancko kobiet, więc mówmy i piszmy"lesbijsko-gejowski" bądź "lesbijski i gejowski". Widoczność kobiet lesbijek ma istotną wartość.
Należałoby znaleźć sposób na docieranie z refleksjami tego typu do mediów. Odrzucajmy etykiety lub modyfikujmy je, by nas - jako ludzi - mniej zasłaniały.