Gwiazdy w służbie tolerancji - gwiazdy w służbie homofobii

Artyści niemal od zawsze byli w grupie popierających emancypację mniejszości seksualnych. Szczególnie dużą skalę tego zjawiska widać w krajach, gdzie ruch gejowsko-lesbijski jest na tyle silny, że może znacząco wpływać na sukces, czy wręcz kreować gwiazdy. Barbra Streisand, Betty Midler, Madonna czy Freddie Mercury to po prostu ikony gejowskie, a popularnością cieszą się nie ukrywający homoseksualizmu: Elton John, George Michael, Boy George, K. D. Lang. Osobną kategorie stanowią tacy sprzemierzeńcy jak Cindy Lauper, która po prostu bierze udział w Paradach LGBT.

Bardzo długo można było odnieść wrażenie, że podobne procesy co na zachodzie, choć na mniejszą skalę, zachodzą w Polsce. Już antysystemowy boom rockowy początku lat 80. był sprzeciwem wobec wszelkiej cenzury, także obyczajowej. Na przełomie lat 80. i 90. pojawił się duet Balcan Electrique założony przez otwartego geja Sławomia Starostę w którym śpiewał wspólnie z Fiolką. Zespół poruszał w swoich utworach kwestie społeczne, począwszy od własnej przeróbki hitu Bronski Beat - "Smalltown Boy", przez mówiącą o ochronie przed HIV "Kochaj, nie zabijaj", aż do piosenki "Dwa słońca", której teledysk z mocnymi akcentami homoerotycznymi pozostaje do dziś bodaj najodważniejszym polskim videoclipem.

Zresztą nie tylko Balcan Elecrique poruszał pewne tematy, kwestia homoseksualizmu wypłynęła także w piosenkach "Mama prosiła" Kultu czy "Derwisz" Maanamu, a teledysk do Bajmu "Za.. za.. za.." zilustrowany został fragmentami amerykańskiej, gejowsko-lesbijskiej Parady. Nie można także zapomnieć o innych inicjatywach w powszechnym mniemaniu ściśle związanych wówczas z homoseksualistami, mam na myśli eskalację nienawiści wobec chorych na AIDS. Po latach ksiądz Arkadiusz Nowak wspominał: "moje kontakty z osobami znanymi datują się z początku epidemii HIV. Jako jedna z pierwszych zadeklarowała swoje poparcie dla chorych na AIDS Kora. Potem przyjeżdżali: Eleni, Staszek Sojka, Halina Frąckowiak, Edyta Geppert. Dali wspaniały przykład".

Warto także wspomnieć o miesięczniku mniejszości seksualnych "Inaczej", który wychodząc przez dziesięc lat prezentował szereg wywiadów z osobami ze świata polityki, kultury, mediów, co także sprawiało wrażenie przychylności wobec gejów i lesbijek. Jako sojusznicy przedstawiały się tu takie gwiazdy jak Maryla Rodowicz, Kora, Agnieszka Chylińska, Renata Przemyk czy Małgorzata Ostrowska. Odmawiali nieliczni, m.in. Beata Kozidrak i grupa Myslovitz.

Walka z nietolerancją jest oczywiście piękną kartą w biografiach artystów. Tak się jednak składa, że chrapkę na znane nazwiska, szczególnie te uwielbiane masowo mają także partie polityczne potrzebujące nie tylko medialnych twarzy, ale i części artystycznej, która w czasie konwencji wyborczej urozmaici program albo wręcz ściągnie na spotkanie elektorat. Sami artyści zazwyczaj posiadają jakieś poglądy polityczne, więc chętniej lub mniej chętnie, za pieniądze większe lub mniejsze, godzą się jednak popierać konkretnych kandydatów w wyborach parlamentarnych czy prezydenckich. Także kandydatów homofobicznych.

Jak jednak pogodzić poparcie dla partii opowiadających się przeciwko emancypacji mniejszości seksualnych, a jednocześnie nie stracić choćby jednej osoby, która potencjalnie może nabyć płytę czy przyjść na koncert? Strategie są różne, ale główna polega na przemilczeniu. Na stronach internetowych poświęconych Bajmowi i Beacie Kozidrak, w nawet najdokładniejszych opracowaniach, próżno szukać informacji o wspieraniu przez nich kampanii AWS-u w 1997 roku, a potem w wyborach prezydenckich lidera tego ugrupowania - Mariana Krzaklewskiego.

Bajm nie był wówczas jedyny. Jan Pospieszalski, który wraz z Wiesławem Walendziakiem prowadził wyborcze studio telewizyjne, namawiał swoich znajomych z branży muzycznej do popierania AWS. Będąc gitarzystą VooVoo ściągnął na wybory cały zespół, który na czas kampanii zmienił nawet nazwę na "AVooVooS". Dla AWS-u udało się pozyskać także Perfect, Czesława Niemena, Pawła Kukiza, Ryszarda Rynkowskiego, zespół Krywań, Chłopców z Placu Broni, Agnieszkę Fatygę i Przemysława Gintrowskiego. Pospieszalski mówił wówczas: "Wytworzyliśmy taką atmosferę, że obciachem jest być przy innej formacji".

Niektórym ówczesna kampania odbiła się czkawką. Czesław Niemen, który wspomógł AWS udostępniając na czas kampnii wyborczej utwór "Dziwny jest ten świat", wspominał przy okazji kolejnych wyborów: "Ja oczywiście byłem na wyborach i głosowałem, ale odmówiłem wszystkim, którzy się do mnie zgłosili z propozycją, żebym wszedł w kampanię. Powiedziałem: nigdy więcej. Zawiodłem się na wszystkich i nie będę już nikogo popierać oficjalnie. Ani z lewej, ani z prawej."

Nie wszystkich udało się też pozyskać, kulisy agitacji Popieszalskiego na rzecz AWS zdradził w wywiadzie dla "Playboya" Zbigniew Hołdys: "Mam natomiast mały żal do Janka Pospieszalskiego, bo to jest mój przyjaciel, który już raz próbował mnie agitować. Mówił: 'Montujemy paczkę przeciw czerwonym, czekamy na ciebie'. I ja go pytałem: 'Dobra, rozjebiemy bolszewików. A co potem?' A Jaś mi na to: 'Nieważne. Najpierw musimy ich rozjebać'. Pytałem więc, dlaczego mnie agituje przeciw komuś, a nie za czymś porządnym. Zapytałem czy rzeczywiście popiera ten program. On, który ma zaszyty esperal, który ma wiele problemów z kobietami, jak każdy z nas, z domem, z rodziną. Nawet z Bogiem. Grzeszymy jak skurwysyn. On, który miał swego czasu prywatną firmę konfekcyjną i z tym wszystkim popiera radykalny ruch związkowy o chrześcijańskim rodowodzie? I co gorsza, dość beztrosko wciąga w to innych? Nie chciałbym, aby tak się stało, ale możliwe, że kiedyś trzeba będzie zapytać Jasia, dlaczego wpędził kraj w taki kanał".

Cześć artystów popierajacych Akcję Wyborczą "Solidarność" zaangażowała się potem w kampanię prezydencką Mariana Krzaklewksiego. Znów telewizyjne studio prowadził Pospieszalski, a wspierali go m.in. Danuta Rinn, Beata Kozidrak i Krzysztof Cugowski. Ten ostatni najwidczniej zakosztował w polityce, gdyż jak doniósł ostatnio "Kurier Lubelski", wokalista Budki Suflera ma być kandydatem na senatora Lubelszczyzny z ramienia Prawa i Sprawiedliwości. Jako dowód w sprawie można uznać obecność Cugowskiego na widowni podczas spotkania Jarosława Kaczyńskiego z wyborcami w Lublinie (29 maja br). Sam zainteresowany pytany czy będzie kandydował odpowiada krótko: "Jeszcze nie wiem".

Wątpliwości, że powinien kandydować, i to nie na senatora, ale prezydenta, nie ma natomiast Lech Kaczyński. Częścią swojego wizerunku uczynił niechęć do osób homoseksualnych, które w spotach wyborczych PiS-u mają niczym przestępcy zamazane twarze. Z tego samego rozdania pochodzi także zakaz, który wydał organizatorom Parady Równości. Parada w efekcie musiała przejść nielegalnie zamieniając się w marsz przeciwko łamaniu konstytucyjnych praw człowieka. Głos w tej sprawie zabrało wiele autorytetów życia publicznego: prawnicy, politycy, dziennikarze oraz artyści.

Artyści jednak byli w tej grupie wyraźnie niedoreprezentowani, zabrakło gwiazd, które od lat uchodzą za osoby zaangażowane w tworzenie społeczeństwa obywatelskiego. Łamania prawa przez Prezydenta Warszawy nie skomentowali: Kazik, Kayah czy Kora. Brak reakcji zaskakuje szczególnie w przypadku wokalistki Maanamu, która ma wśród gejów i lesbijek niezwykle wysoką pozycję, w dużej mierze dzięki bardzo zdecydowanej postawie z początku lat 90. Już rok temu Kora została skrytykowana przez część własnego fan-clubu, gdy nie tylko nie wypowiedziała się w sprawie zakazu Parady, ale jeszcze wystąpiła w programie telewizyjnym z Lechem Kaczyńskim. Teraz Kora także miała inne priorytety, czas znalazła przede wszystkim, aby wraz z dużą grupą znanych osób, m.in. Krystyną Jandą, Magdą Umer, Jerzym Pilchem, Dorotą Stalińską i Arturem Barcisiem, podpisać list poparcia dla Henryki Bochaniarz jako kandydatki na prezydenta.

Solidarność z gejami i lesbijkami wykazała za to Edyta Górniak. Piosenkarka w typowy dla siebie, nieco egaltowany sposób powiedziała nawet: "Każdy kto jest przeciwko środowisku gejowskiemu w Polsce jest przeciwko mnie". Nieoczekiwanie swe poparcie dla Parady wyraziła także Alicja Majewska, często śpiewająca w branżowych klubach. Przypomnę zresztą, że gwiazdy sprzed lat nie raz okazują się bardziej otwarte niż ich młodsi koledzy i koleżanki, gościem specjalnym Parady Równości 2002 była Krystyna Prońko. Natomiast w ramach "Dni Równości", oprócz Majewskiej wystąpili: Waldemar Kocoń i Anja Orthodox.

Zakaz dla Parady odbił się dość szerokim echem i chyba przynajmniej część społeczeństwa zaalarmował jeśli chodzi o stosunek Kaczyńskiego do prawa i jego metody postępowania z niewygodnymi kwestiami. Siłą rzeczy uwagę zwróciła też zakrojona na szeroką skalę i kosztowna trasa promocyjna PiS-u nazwana "Wiosną Polaków". Najciekawsze były tam zresztą nazwiska artystów, którzy na konwencjach wyborczych zgodzili się wystąpić, popierając tym samym partię Kaczyńskich: Ryszard Rynkowski, Justyna Steczkowska, Stanisław Sojka, Edyta Geppert i zespół Lombard. Na scenie zaprezentowali się także: Krzysztof Piasecki, Stefan Friedman, Jan Pietrzak i Radosław Pazura.

Opisy prasowe konwencji PiS-u w kolejnych miastach przekonują, że na pewno nie były to spotkania w dobrym guście. Kaczyński przedstawiając wykonawców mówił o artystach najwybitniejszych "nie tylko artystycznie, ale i moralnie", a gdy pojawiła się będąca w zaawansowanej ciąży Justyna Steczkowska, dodawał: "- Pani Steczkowska ma nadzieję, iż urodzi przyszłego pisowca". Sama piosenkarka nieźle wpisała się w ton i poziom wypowiedzi życząc publiczności, by żyli w państwie prawa i sprawiedliwości.

Trudno powiedzieć według jakiego klucza dobrano wykonawców i czy byli jedynymi do których PiS się zwrócił, czy też akurat oni zostali przekonani. Dziwne, że artyści popierają ugrupowanie, które miało swój udział w cenzurowaniu sztuki, żeby na sprawie Nieznalskiej poprzestać. Trudno nie odnieść także wrażenia, że życiorysy występujących w większości średnio przystają do tradycyjnie i niezwykle rygorystycznego stawiania przez PiS kwestii obyczajowych. Pominę Jana Pietrzaka, który od czasu kandydowania w wyborach prezydenckich stanowi na polskiej scenie swoiste kuriozum. Ciekawsze wydaja się motywacje artystów większego kalibru, choćby Stanisława Sojki, który jakiś czas temu zadziwił znajomych i opinię publiczną zostawiając żonę i związując się z aktorką i piosenkarką Grażyną Trelą, która występowała pod pseudonimem Graża T. Żeby już nie mówić o takich drobiazgach jak naga sesja zdjęciowa dla "Playboya" w której Radosław Pazura wziął udział wraz ze swoją partnerką Dorotą Chotecką.

Jeszcze inną kwestię stanowi dość spokojne przyjęcie homofobicznych wypowiedzi Kaczyńskiego przez Justynę Steczkowską, która jeszcze kilka lat temu udzielając wywiadu "Gejzerowi" (nr 4-5/2000) przekonywała o swojej otwartości w stosunku do gejów i lesbijek wśród których ma mnóstwo znajomych. Pod koniec rozmowy piosenkarka wygłosiła zresztą pochwałą miłości, która jest ponoć najważniejsza, bez względu hetero- czy homoseksualna.

Jednak największego zawodu doznali wielbiciele Edyty Geppert. Na jej stronie internetowej księga gości i forum dyskusyjne wprost uginają się od wpisów wyrażających dezaprobatę dla poczynań wokalistki. Najpierw były prośby o wycofanie się z tego przesięwzięcia, potem już tylko wyrazy żalu, złości, zdziwienia. Internauta Jacek napisał: "Jestem wstrząsnięty! Nie przypuszczałem nigdy, że tak lubiana przeze mnie artystka zdecyduje się śpiewac dla faszyzujacego polityka!!!! To niewybaczalne!". Mniej w słowach przebierała May: "Jeżeli liczy się tylko kasa to Marlena Dietrich powinna śpiewać dla nazistów, a nigdy się do tego nie zniżyła", a przede wszystkim Mruk Górski: "RZYG dla Edyty za promowania Kaczora. Ale widać żadna kasa nie śmierdzi, szkoda tylko, że dla kasy Geppert nurza się w rynsztoku".

O poczynaniach gwiazd, także tych pozaartystycznych, warto pamiętać. Już teraz na oficjalnych witrynach internetowych Justyny Steczkowskiej i Stanisława Sojki nie ma żadej informacji o ich poparciu dla partii braci Kaczyńskich. Czyżby wstydzili się swoich decyzji? A może nie chcą odstraszać nowych, potencjalnych mocodawców? W końcu kampania wyborcza na dobre dopiero się zaczyna!

Krzysztof Tomasik
Dziękuję Walpurgowi za pomoc w zbieraniu materiałów do tekstu.