"Złe wychowanie" święci triumfy

Czarne sutanny księży, czarne noce w chłopięcych internatach, czarne losy bohaterów. Hiszpański reżyser, znany polskiemu widzowi przede wszystkim z takich filmów jak: "Pośród ciemności", "Matador", "Prawo pożądania", "Kobiety na skraju załamania nerwowego", "Wysokie obcasy", "Wszystko o mojej matce" i "Porozmawiaj z nią", Pedro Almodovar, prezentuje we wrześniu polskiej publiczności swój najnowszy film czyli "Złe wychowanie". Scenariusz filmu napisał sam Almodovar na podstawie własnych przeżyć z okresu dzieciństwa, jest to w pewnym sensie opowieść autobiograficzna, chociaż autor twierdzi: "to nie jest film o moim życiu, ale jest coś ze mnie w tych wszystkich postaciach i w tym doświadczeniu".

Jest to zatem zakamuflowana spowiedź artysty z wyraźnie wyakcentowanym wątkiem homoerotycznym, co nie dziwi, zważywszy, że autor jest gejem. Obraz przedstawia historię dwóch chłopców wychowywanych w wyznaniowej hiszpańskiej przyklasztornej szkole lat 60-tych.
Ignatio i Enrique odkrywają w katolickiej szkole miłość, kino i strach. Ojciec Manolo, dyrektor szkoły i nauczyciel literatury jest świadkiem i zarazem częścią tych odkryć.
Trzej głowni bohaterowie spotykają się jeszcze dwukrotnie: pod koniec lat 70 i w latach 80. Spotkania te zdeterminują nie tylko ich życie , lecz także ich śmierć.
Do studia Enrique, młodego reżysera szukającego w brukowcach pomysłu na nowy film, przychodzi mężczyzna przedstawiający jako Ignacio. Jest aktorem w drugorzędnej trupie teatralnej, ale nie przychodzi tylko z prośbą o rolę. Zostawia Enrique opowiadanie oparte częściowo na ich szkolnych przeżyciach. Reżyser czyta tekst i dostrzega, że ich wspólna historia to właśnie gotowy scenariusz, którego rozpaczliwie szukał. Postanawia nakręcić film, ale Ignacio stawia jeden warunek: musi w nim zagrać główną, najtrudniejszą rolę. Między oboma mężczyznami rozpoczyna się pełna zaskakujących zwrotów gra o spełnienie własnych ambicji, zemstę i poznanie prawdy. Historia filmowana na planie przeplata się z odkrywaniem przez Enrique kim jest i co dotychczas robił Ignacio - a raczej człowiek, który się za niego podaje.

W przeciwieństwie do poprzednich filmów Almodovara, w tym nie ma kobiet. Ojciec Manolo jest co prawda postacią fikcyjna, ale wzorowany jest na dwóch prawdziwych księżach, z którymi Almodovar zetknął się w szkole. Motyw pierwszej miłości przeżytej w szkole jest, jak reżyser sam się przyznaje, nawiązaniem do autentycznych wydarzeń.
Film jest miażdżącą, momentami ironiczną krytyka nadużyć, których ofiarami są dzieci w szkołach prowadzonych przez kler i odrażających manipulacji Kościoła Katolickiego, które trwają do dziś. Nie jest jednak manifestem gejowskim ani tym bardziej filmem antyklerykalnym czy antykościelnym. Almodovar nazywa swoje dzieło historia miłosną, czarnym melodramatem. Ksiądz molestujący nastoletniego chłopaka jest dla reżysera ofiarą ludzkiej namiętności.

Polecam zwrócić uwagę na dwie znamienne sceny: scena urodzin Ojca Manola, na których współbracia zakonni ofiarowują mu chłopca, w którym ksiądz dyrektor jest zakochany oraz sceny w sypialni, w zakrystii czy nad rzeką gdzie dokonuje się molestowanie Ignacia.
Prawdziwym pytaniem tego filmu jest nie kwestia otrzymanego, złego czy dobrego wychowania, lecz pytanie o to, dlaczego nasze własne pragnienia mogą nas zniszczyć. Wszyscy bohaterowie filmu Almodovara są potworami i zarazem ofiarami intensywności własnych uczuć. Nie wzbudzają u widza nienawiści, lecz raczej litość, współczucie- gdyż pragną rzeczy nieosiągalnych. W ostatniej scenie filmu bohater, reżyser filmowy wyrzuca z obrzydzeniem za drzwi swojego kochanka. Od tej chwili by pokonać cierpienie zostanie mu tylko jego sztuka.

Realizacja filmu, planowana uprzednio na rok 2001 uległa przesunięciu ze względu na brak odpowiednich odtwórców głównych postaci: Enrique i Ignatia. Dopiero 25- letni Gael Garcia Bernal okazał się odpowiedni do zagrania roli damsko- męskiej postaci jednego bohaterów "Złego wychowania". Enrique zagrał 29 letni Fele Martinez, który już wcześniej pracował u hiszpańskiego mistrza w trakcie realizacji "Porozmawiaj z nią".
Quentin Tarantino, przewodniczący canneńskiego jury, określił film mianem arcydzieła, a ''Złe wychowanie'' zostało przyjęte owacją na stojąco. Sam Almodovar określił swój film jako pełen tajemnic thriller, w którym wszystkie postacie podejmują ryzyko nie bojąc się konsekwencji.

Janusz Boguszewicz


Filmografia Almodovara:
1980 - Pepi, Luci, Bom i inne dziewczyny z dzielnicy / Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón

1982 - Labirynt namiętności / Laberinto de Pasiones

1983 - Pośród ciemności / Entre Tinieblas

1984 - Czym ja sobie na to zasłużyłam? / ?Que he hecho yo para merecer esto?

1985 - Trayler para Amates de lo prohibido (śr.m. w technice wideo dla TV)

1986 - Matador

1986 - Prawo pożądania / La Ley del Deseo

1987 - Kobiety na skraju załamania nerwowego / Mujeres al borde de un ataque de nervios

1989 - Zwiąż mnie! / !Atame!

1991 - Wysokie obcasy / Tacones lejanos

1993 - Kika

1995 - Kwiat mego sekretu / La flor de mi secreto

1997 - Drżące ciało / Carne Tremula

1999 - Wszystko o mojej matce / Todo sobre mi madre

2002 - Porozmawiaj z nią / Hable con ella