Zdaniem Koosiego: Z kumplem w łóżku

Chyba już nigdy się nie odczepię od nieszczęsnego Davida Leavitta. Co robić, skoro znajduję w jego twórczości tyle autentyzmu, tak wiele egzemplów i trafnych obserwacji. Jego osiągnięciem jest, że w przeciwieństwie do mnie nie skupia się wyłącznie na przejawach gejowskiego stylu bycia i problemach, dotykających go bezpośrednio jako homoseksualistę, za co też docenili go nie tylko czytelnicy ale także krytyka.
Moim zamiarem jednak nie jest odrywać się od swych upodobań. Choć więc problem, który mam zamiar za chwilę poruszyć jest ze swej natury uniwersalny, to znów rozpatrywać go będę raczej w wymiarze relacji pomiędzy osobnikami tej samej płci.

Oto w książce "Zagubiony język żurawi" wśród wielu głównych i pobocznych postaci oraz wątków pojawia się taki: dwóch gejów kumpluje się od lat, potem przyjaźni, spotykają się na pogawędkach, zwierzają się sobie przy kuflu piwa, wspierają się duchowo - po prostu wieloletnia, męska przyjaźń. Przyjemna, pożyteczna i w gruncie rzeczy bez większych zobowiązań (doskonale zdaję sobie sprawę, że co poniektórym już w tej chwili cisną się na usta słowa protestu ale proszę o jeszcze chwilę cierpliwości, na razie próbuję dopiero zarysować problem). W pewnym momencie obydwaj znajdą się w takim położeniu, poczują się na tyle samotni, że nagle dostrzegą siebie nawzajem w zupełnie innym świetle, popatrzą na siebie uważniej i zorientują się, że mogą dać sobie dużo więcej niż sami sądzili. Przełamują ostatnią barierę: barierę intymności absolutnej, zaczynają ze sobą sypiać, nie popadając jednak w wyuzdane szaleństwo, ani w miłosne ekstazy. W końcu zbyt dobrze się znają, by próbować się niepotrzebnie wygłupiać. Początkowo nie tworzą też pary, bo dosyć już obaj doświadczyli dobrodziejstw związków. Szumne lata młodości zostawili za sobą. Teraz potrzeba im spokoju, a tak się składa, że potrafią go sobie zapewnić. Tyle opisów.

Powyższe streszczenie prowokuje przynajmniej dwa pokrewne pytania.
Po pierwsze: czy w ogóle możliwa jest prawdziwa przyjaźń pomiędzy dwoma gejami? (I analogicznie: pomiędzy kobietą a mężczyzną. Kwestię: czym jest przyjaźń i czy w ogóle istnieje, pozwolę sobie pozostawić na boku, i bez tego mam dosyć problemów...)
Po wtóre: jeśli uznamy że jest możliwa (o tym potem), to czy seks może stanowić jej element wiążący, czy też raczej będzie na nią wpływał dezintegrująco?
I tak jak w pierwszej kwestii panują dwie przeciwstawne opinie, a obozy za i przeciw dysponują mniej więcej równymi siłami, tak odpowiedź na drugie pytanie z reguły jest jedna: jeśli już w ogóle przyjaźń, to bez seksu. Miałem okazję poruszyć ten temat kilkakrotnie, za każdym razem wsłuchując się uważnie w powody, dla których w powszechnym mniemaniu jedno wyklucza drugie.
Udało mi się wyodrębnić dwie przesłanki. Pierwsza zakłada, że seks jest jednym z najintensywniejszych przeżyć, jakich człowiek może doświadczyć, i dostarcza najwięcej wrażeń, jeśli opiera się na głębokiej fascynacji natury erotycznej. A taka fascynacja - co tu dużo ukrywać - jest kwestią impulsu: albo istnieje od samego początku, powala swoją intensywnością i pcha partnerów ku sobie, albo nie ma jej wcale. W każdym razie raczej nie daje się wypracować. W związku z tym kumple nie sypiają ze sobą, bo ich relacje opierają się na całkiem innych podstawach: czynnik erotyczny, nawet jeśli obecny, nie jest najistotniejszy. Ważna jest umiejętność słuchania drugiej strony, otwarcia na jej problemy, solidarność i wsparcie, podobne kanony porozumiewania się. W związku wszystkie te drobiazgi również są nie bez znaczenia ale dochodzi jeszcze właśnie ten jeden, rozstrzygający aspekt: seksualna sfera aktywności, poczucie fizycznej przynależności i związane z tym dodatkowe (nie zawsze zdrowe) emocje jak zaborczość, zazdrość, wyłączność. Przyjaciele nie należą do siebie, oni po prostu potrafią ze sobą przebywać. Z parą jest dokładnie odwrotnie. Jakże często partnerzy nie potrafią słuchać siebie nawzajem mimo że ponoć są razem! Czasem i lat nie starczy, by sobie to uświadomili.
I to właśnie najistotniejszy argument w ręku przeciwników seksu w przyjaźni. Przyjaźń wydaje się być tworem zupełnie autonomicznym i niejako nadrzędnym w porównaniu ze związkiem. Faceci przychodzą i odchodzą, przyjaciele - zostają. Ile razy okazuje się, że kumpel ma rozstrzygające zdanie, podczas gdy ukochany może jedynie coś zasugerować? Czy przyjacielowi wypomina się brak gustu? Spóźnienie na romantyczną kolację? Brak nastroju? Niekomunikatywność? Brak pamięci do ważnych dat (zwłaszcza rocznicowych)? Niechęć do teściowej? Raczej nie, bo większość tych kwestii z reguły przyjaciół w ogóle nie dotyczy, a z naszą matką mają rewelacyjny kontakt.

Wziąwszy pod uwagę powyższe fakty trudno odmówić rozsądku osobom, które obawiają się erotycznych zażyłości z przyjacielem. Te potrzeby zaspokajamy gdzie indziej, przyjaciel jest często również jedyną osobą, która zna szczegóły naszego pożycia z mężczyznami. Po co więc psuć to wszystko? Przecież łóżko wprowadziłoby tylko niepotrzebne zachwianie wartościowego układu, przypisałoby relacji nowy wymiar, z którym wiążą się nieprzyjemne komplikacje: seks rodzi zobowiązania zupełnie innej natury, choćby właśnie przynależność do siebie dwóch osób, nawet jeśli tylko na chwilę. Czy potrafilibyśmy zachować dotychczasowy układ, mając w pamięci moment, kiedy nasz najlepszy przyjaciel przeżył orgazm? Taka wizja niesie ze sobą pierwiastek kazirodczy, bo przecież kumpel to prawie to samo, co rodzina. Poza tym co o innego opowiadać o swoich najintymniejszych doznaniach i potrzebach, a co innego je wobec kogoś manifestować.
W świetle powyższego powróćmy na chwilę do kwestii pierwszej - nie, nie zapomniałem! - a mianowicie, czy przyjaźń między dwoma gejami w ogóle jest możliwa. Przecież wiadomo: charakteryzujemy się wybujałą osobowością erotyczną - to właśnie upodobania seksualne czynią nas tym, kim jesteśmy, dlatego sfera intymna bardzo w nas się rozbudowuje, wręcz dominuje. Czy wobec tego potrafimy oprzeć się pokusie i nie przespać nawet z kumplem? Czy przespawszy się z nim potrafimy przejść nad tym do porządku dziennego? Przecież przypisuje się nam przypadkowość i incydentalność kontaktów, powierzchowność i tymczasowość. Wydaje się więc, że zamyka się magiczny krąg: przyjaźń - ok., ale bez seksu. Ale przecież geje chcą seksu, zatem nici z przyjaźni. Pięknie i zwięźle, tyle tylko, że rzeczywistość nigdy nie jest zwięzła.

Może i faktycznie bywamy powierzchowni, może zbyt często sypiamy z przypadkowymi partnerami, może nie potrafimy zbudować trwałego związku, ale przecież jesteśmy tylko ludźmi i nie sądzę, by wszystkie te "przywary" szczególnie nas wyróżniały. Podobnie jak inni, my także potrzebujemy oparcia. A skoro nie znajdziemy go w związku, a wielu z nas nie doczeka go także w rodzinie, przyjaźń pozostaje jedyną formą międzyludzkiego kontaktu, który jest w stanie zapewnić nam niezbędne minimum poczucia bezpieczeństwa. Potrafimy budować i zachowywać przyjaźnie; także te, u których podłoża leżał początkowo pierwiastek cielesny. Nasza otwartość na wszelkiego rodzaju przeżycia ułatwia znacznie sprawę. Nawet jeśli prześpimy się z facetem i uznamy, że to nie to, zawsze jeszcze istnieje szansa na zachowanie znajomości i jej pogłębienie na innych płaszczyznach. Bo przecież niedopasowany kochanek (lub zbyt dopasowany, o ile wiecie, co mam na myśli), może okazać się idealnym powiernikiem i pocieszycielem, nawet jeśli w kwestii dyskrecji czy poczucia taktu nie okaże się ideałem. Przyjacielowi potrafimy wybaczyć dużo więcej - w końcu z nim nie sypiamy. A że z czasem zaczniemy polować na tych samych facetów? No cóż, to już ryzyko przyjaźni gejowskiej. Mężczyzna i kobieta, skoro się zaprzyjaźnią, akurat przed tym problemem raczej nie staną skonfrontowani, choć i bez tego narażeni są na uwagi współmałżonków i otoczenia. Ale to już zupełnie inna bajka.
Tak więc zakładając, że przyjaźń między dwoma gejami jest możliwa a wręcz nierzadka należy również przyznać, że jej punktem wyjścia - podobnie jak wielu innych środowiskowych znajomości - często staje się wspólna noc. Mnie jednak o wiele bardziej zastanawia i fascynuje droga odwrotna, której wariant zacytowałem za Leavittem: ewolucja od przyjaźni do seksu jako formy najintymniejszego kontaktu między dwojgiem ludzi, wyrazu najgłębszego zaufania.

I w tym właśnie miejscu, po takim sformułowaniu, od razu natykam się na sprzeciw rozmówców, którzy uważają powyższy wariant znajomości nie tylko za mało prawdopodobny ile wręcz za mało pożądany. Wiadomo, oddzielenie erotyki od seksu przychodzi nam z wielkim trudem. W kontaktach z najbliższymi, zwłaszcza w naszym kręgu kulturowym, unikamy raczej nadmiernych czułości, chyba że przybierają formę wygłupu. Pokutuje w nas przekonanie, że pieszczota nieodmiennie prowadzić musi do stosunku. Oddzielamy ściśle zażyłość od łóżka wycofując się, kiedy tylko jedno zaczyna niebezpiecznie tendować ku temu drugiemu.
Osobiście nie podzielam obaw tego rodzaju. Sądzę bowiem, że seks seksowi nierówny: romantyczna kolacja i noc może stać się także deklaracją wobec przyjaciela. Seks to nie tylko szalona mechanika, akrobacje i wytryski, ale przede wszystkim cała gama uczuć i emocji, także przyjacielskich. Seks z kumplem, jeśli już się zdarza, znacznie się różni od jednorazowej przygody czy seksu z partnerem w związku. Opiera się na szczególnym rodzaju zaufania, zakłada specyficzną znajomość partnera, a wskutek tego pozbawiony jest całego bagażu niepewności, oczekiwań i emocji a także zaskoczeń, nieobcych także parom z wieloletnim stażem.
Seks z przyjacielem jest niezobowiązujący i relaksacyjny ale w zupełnie inny sposób niż one-night-stand. Jest świadomy i dojrzały bo wynikający z wyważonych pobudek. Najkrócej mówiąc: nie przytrafia się ni stąd, ni zowąd. I nie pociąga za sobą większych konsekwencji. Jest rodzajem czułości, która pewnego ogarnia dwóch facetów, co to z niejednego pieca razem jedli chleb. Stanowi dowód przywiązania i zaufania i raczej nie służy zaspokojeniu potrzeb fizjologicznych. Potrafi prawdziwie ukoić, ponieważ nie wypływa z nagłego przypływu pożądania i nie jest skutkiem burzy hormonalnej, zaślepiającej do tego stopnia, że na drugi dzień partner seksualny staje się kompletnie bezwartościowy, nie warto więc nawet odzywać się do niego przy kolejnym spotkaniu.
Zdaję sobie sprawę, że podobne wywody brzmią niezbyt przekonująco dla kogoś, kto nigdy nie zastanawiał się nad seksem jako przejawem czysto przyjacielskich - by nie rzec - braterskich uczuć. Jakkolwiek bluźnierczo by to nie brzmiało wiem, że David Leavitt znów ma rację, i że dwóch gejów może sypiać ze sobą bez żadnych podtekstów erotycznych. Ot tak, z przywiązania. Z przyjaźni po prostu. Bo stać ich na to, by dostrzec w akcie erotycznym coś więcej niż czystą fizjologię. Erotykę właśnie. Coś, czego się nam - gejom, tak łatwo się odmawia. Sami jej sobie odmawiamy. I trzeba wielkiej dojrzałości, by jej doświadczyć. A przyjaźni czasem łatwiej dojrzeć - ma na to więcej czasu i o wiele stabilniejsze warunki.

Koosie