O strategii niewolnika

"Geje i lesbijki niczym się nie różnią od pozostałej części społeczeństwa" - to jeden z panujących mitów, po części zresztą prawdziwy, gdyż jakiej płci osobę wybieramy sobie na partnera/partnerkę jest faktycznie sprawą wtórną. Problem w tym, że żyjemy w kulturze patriarchalnej, która zbudowana jest na przeciwieństwie płci i przeświadczeniu o ich wzajemnym uzupełnianiu. W takim świecie osoby nie-heteroseksualne automatycznie jawią się jako burzyciele ładu, których trzeba usunąć lub sprawić by nie byli widoczni.

Lesbijki i geje przestaną się różnić od heteroseksualnej większości, gdy przestaną być dyskryminowani, a więc ich istnienie będzie uwzględniane w prawie, programach szkolnych czy przez związki wyznaniowe. Wówczas to z kim spędzamy życie lub tylko uprawiamy seks nie będzie większym wyróżnikiem niż np. którą ręką piszemy. Na razie do takiego świata nam daleko, nie sądzę, żebym go dożył, może dożyją moje wnuki.

Obecnie mniejszość homoseksualna jest ciągle dyskryminowana, a sami zainteresowani mają różne koncepcje jak zmienić świat na mniej homofobiczny. Jedna z propozycji szczególnie rzuca się w oczy podczas czytania list dyskusyjnych na portalach gejowsko-lesbijskich. Otóż według tej koncepcji osoby homoseksualne powinny być... niewidzialne. Co to znaczy? Mają się nie wyróżniać i nie demonstrować swojej seksualności. Z Parad Równości należy wykluczyć wszystkich "przebierańców", mężczyzn zbyt "kobiecych" i kobiety zbyt "męskie", a przede wszystkim unikać sugestii, że ci maszerujący ludzie mogą mieć życie seksualne. To się nazywa "pozytywny wizerunek geja" (istnienie lesbijek zostaje zazwyczaj pominięte).

Strategię powyższą nazywam strategią niewolnika, gdyż opiera się ona na przekonaniu, że wystarczy grzeczniutko czekać na swoją kolej i robić to co Pan każe, a wkrótce zostaniemy nagrodzeni, nasi dotychczasowi przeciwnicy wezmą nas w ramiona, pokochają, a stereotypy znikną. Koncepcja ta jest jednak podejrzana moralnie, a przede wszystkim nieskuteczna przynajmniej z trzech powodów:

W gruncie rzeczy obiecuje jedynie, że geje i lesbijki zostaną włączeni w poczet "normalnej większości" by razem z nią dyskryminować pozostałych wykluczonych np. transwestytów. Jest to niesprawiedliwe i sięga jedynie czubka własnego nosa, a to zawsze prowadzi do krótkowzroczności.

Jeśli kogoś nie widać, nie widać też jego problemów i w ogóle nie ma o czym mówić. Jeżeli chce się przynajmniej takiej tolerancji dla gejów i lesbijek jak w Szwecji czy Holandii to może warto prześledzić ich drogę do sukcesu, naprawdę jeszcze nikt niczego nie osiągnął siedząc cicho i udając, że go nie ma.

Koncepcja ta zakłada dobrą wolę drugiej strony. Trzeba sobie jednak uświadomić, że negatywne nastawienie większości społeczeństwa nie wynika ze spotkania z osobami homoseksualnymi, które były agresywne i nieprzyjemne. Wyobrażenie umalowanego geja w sukience czy lesbijki na motorze był tu zanim komukolwiek śniły się parady czy organizacje LGBT. Po prostu stereotypy mają to do siebie, że trzymają się mocno, a rzeczywistość ma tu do rzeczy niewiele albo nic. Trzeba robić swoje: domagać się praw, które się należą; protestować przeciwko homofobii; budować pozytywne wzorce identyfikacyjne i nie przejmować się ciągle tym jak jesteśmy odbierani i czy nie obrażamy uczuć estetycznych, skoro te uczucia potrafią obrazić nawet niewinne zdjęcia par trzymających się za ręce (przykład to wystawa "Niech nas zobaczą").

Ostatnio zauważyłem radykalniejszą wersję powyżej opisanej postawy. Okazuje się, że spora część wypowiadających swoje zdanie na forach dyskusyjnych żywi głęboką niechęć do działaczy i działaczek lesbijsko-gejowskich. Osoby, które pracują najczęściej społecznie na rzecz dyskryminowanej mniejszości okazały się agresywne, bezprawnie roszczące sobie prawo do reprezentowania wszystkich, a ich działalność nieskuteczna. Pojawiły się nawet głosy, że niesprawiedliwość wobec osób homoseksualnych to sprawa mniej ważna, a te PRAWDZIWE problemy to np. podatek liniowy, którego ciągle nie można wprowadzić.

Wypowiedzi te przypominają mi słowa tzw. zwyczajnych kobiet odcinających się od feministek, aczkolwiek skwapliwie korzystających z osiągnięć ruchu emancypacyjnego. Tu mamy podobny mechanizm, do działalności jest niewielu chętnych, ale do pouczania co jest złe, co w danej sytuacji należało powiedzieć i jak się zachować nie brakuje amatorów. Tak sobie myślę, że gdyby wszyscy narzekający na działaczy i działaczki zamiast tylko marudzić sami coś zrobili to pewnie żylibyśmy już w innym kraju, zarówno pod względem prawa, jak i świadomości społecznej.

Rozumiem, że komuś mogło się nie podobać wystąpienie Roberta Biedronia w polsatowskiej dyskusji po filmie "Homoseksualizm-do wyleczenia?", ale chyba należy docenić w ogóle zaistniały fakt. Jeszcze kilka lat temu na miejscu Biedronia obok autora filmu siedziałby ksiądz albo psycholożka w rodzaju Milskiej-Wrzosińskiej. Zaledwie w czerwcu 2002 roku w nadanym przez TV Puls programie o homoseksualiźmie z cyklu "Studio otwarte" nie znalazł się NIKT reprezentujący stowarzyszenie lesbijsko-gejowskie. Rok wcześniej "Gazeta Wyborcza" relacjonując zalegalizowanie małżeństw homoseksualnych w Holandii poprosiła tylko jedną osobę o komentarz, nieoczekiwanie (albo właśnie oczekiwanie) była to Józefa Hennelowa znana ze swojej zajadłej homofobii. To są przykłady zaledwie sprzed kilkunastu miesięcy, na nich najlepiej widać jak dużo osiągnięto w ostatnim czasie.

Jeżeli ktoś nie jest zadowolony z działalności Kampanii Przeciw Homofobii czy Lambdy może założyć własne stowarzyszenie. W Polsce wciąż jest bardzo mało organizacji gejowsko-lesbijskich i nowe, wprowadzające większe zróżnicowanie, bardzo by się przydały. Koncepcje walki z homofobią i heteronormatywnością mogą być różne, skuteczne jest zarówno budowanie tożsamości gejowskiej poprzez czytanie klasyki, jak i bardziej agresywne działania uliczne podobne do tych jakie prezentują feministyczne cheerleaderki wykrzykując na Manifach:

"Moje ciało tylko moje
odpierdolcie się katole
chcecie dzieci-rodźcie sami
księża ładni są z brzuchami;
legalna aborcja moim wyborem
Jan Paweł II nie jest dla mnie wzorem"

O potrzebie także ostrzejszego artykułowania postulatów gejowsko-lesbijskich w przestrzeni publicznej świadczy tekst Bartosza Żurawieckiego "O tym, którego nie ma" zamieszczony w kwartalniku "Bez Dogmatu" (jesień 2002). Pamiętam, że wielu moich znajomych było zachwyconych tym artykułem, którzy okazał się nową jakością, nikt wcześniej w ten sposób nie pisał! Przypomnę, że kończył się on takim oto apelem: "Dość! Walę pięścią w stół. Nie życzę sobie, by specjalistami od moich uczuć, od mojej tożsamości i mojego seksu byli faceci w czerni, kretyńscy politycy i jegomość o wyglądzie niespełnionego onanisty. (...) Dlatego - jako gej, Polak, obywatel, podatnik etc., jako jednostka - proszę Was o jedno, moi mili kaznodzieje, terapeuci i weterani Okopów Świętej Trójcy: Odpierdolcie się!".

Może w dyskursie gejowsko-lesbijskim jest nawet miejsce na tak kontrowersyjną działalność jak outing? (podawanie do publicznej wiadomości informacji o homoseksualiźmie znanych osób, szczególnie mających na swoim koncie homofobiczne wypowiedzi)

Na koniec chciałbym jeszcze poruszyć kwestię Parad Równości, o których się ostatnio dużo mówi, także ich rzekomym złym wpływie na wizerunek osoby homoseksualnej. Mam wrażenie, że zapomina się do czego owe parady służą, a służą przede wszystkim do zabawy, mają być swego rodzaju gejowskim karnawałem, czasem wyjątkowym, teatrem jednej nocy, kiedy przestaje obowiązywać szarość dnia codziennego. Jest tam także miejsce na seksualność, podobnie jak we wszystkich masowych imprezach, czy to w Woodstock, na Love Parade czy w Rio. Geje i lesbijki nie mają monopolu ani na rozbieranie się ani na przebieranki.

Oczywiście, ktoś na podstawie kilku fotek w telewizji z parady w Berlinie może wyrobić sobie mylny obraz osoby homoseksualnej, podobnie relacje z Disneylandu mogą wpłynąć na błędne wyobrażenie jak wyglądają zwierzęta. Pretensje należałoby mieć jednak do mediów, które w sposób manipulatorski i efekciarski przedstawiają relacje z parad, a nie samych gejów.

W chwili, kiedy po raz pierwszy przygotowano w Polsce projekt ustawy o związkach partnerskich naprawdę szkoda czasu na bezsensowne podziały. Osoby homoseksualne różnią się między sobą i nie ma powodu, żeby z tej przyczyny jedni wykluczali drugich. Na paradach jest dużo miejsca, zmieszczą się tam zarówno drag queens, drag kings, chłopcy w białych koszulach i dziewczęta w granatowych spódnicach, jak i wszyscy, którzy chcą wyrazić poparcie dla mniejszości seksualnych lub po prostu dobrze się bawić. Nie róbmy problemów tam gdzie ich nie ma. Zamiast powtarzać homofobiczne stereotypy lepiej je zwalczać! Tym bardziej, że szokujący wyrok w procesie przeciwko Dorocie Nieznalskiej po raz kolejny pokazał w jak chorym kraju żyjemy i jak wiele jest tu jeszcze do zrobienia.

Krzysztof Tomasik
[email protected]