Pilne: USC w Goszczynie chce uznać małżeństwo jednopłciowe i apeluje do wojewody mazowieckiego

To może być historyczny moment w walce o uznanie małżeństw jednopłciowych w Polsce. Urząd Stanu Cywilnego w Goszczynie, w powiecie grójeckim na Mazowszu, oficjalnie zadeklarował gotowość do transkrypcji zagranicznego aktu małżeństwa pary mężczyzn. Kierownik urzędu wysłał pismo do wojewody mazowieckiego z wnioskiem o uchylenie jego decyzji z 2017 roku, która blokowała rejestrację. To otwiera drogę do wpisania do polskich rejestrów związku dwóch mężczyzn, zawartego w Wielkiej Brytanii w 2016 roku.

Koniec z wymówkami. Urząd powołuje się na wyroki

Kierownik USC w Goszczynie nie może samodzielnie dokonać transkrypcji, ponieważ w sprawie istnieje już prawomocna decyzja odmowna, podtrzymana w 2017 roku przez wojewodę mazowieckiego. Urzędnik zwrócił się do wojewody o wznowienie postępowania i uchylenie tamtego rozstrzygnięcia. W obszernym uzasadnieniu argumentuje, że utrzymywanie starej decyzji jest "w oczywistej sprzeczności z aktualnym stanem prawnym", ukształtowanym przez najnowsze orzecznictwo.

Urząd powołuje się na dwa kluczowe orzeczenia. Pierwszym jest wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 listopada 2023 roku, który zapadł w sprawie samego Andersena przeciwko Polsce. Trybunał w Strasburgu orzekł wtedy, że Polska, odmawiając uznania małżeństwa, naruszyła art. 8 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Jak czytamy w piśmie USC, dalsze utrzymywanie odmowy "może być oceniane jako kontynuowanie stanu sprzecznego z Konwencją".

Drugim fundamentem jest przełomowy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2023 roku (sygn. II OSK 216/21). NSA zakwestionował w nim automatyczne stosowanie klauzuli porządku publicznego jako powodu do odrzucania wniosków o transkrypcję. Według USC w Goszczynie, to orzeczenie "przełamało dotychczasowy schemat wykładni", na którym opierały się wszystkie dotychczasowe odmowy. Kierownik urzędu odrzucił też argumenty o ograniczeniach technicznych systemu informatycznego, stwierdzając, że sytuacja, w której "treść praw i obowiązków jednostki zależy nie od obowiązującego prawa (...), lecz od stopnia gotowości narzędzia informatycznego", jest "nie do pogodzenia z zasadą państwa prawnego".

Długa droga do sprawiedliwości

Sprawa pary, która skontaktowała się naszą redakcją toczy się od lat. Pierwszy wniosek o transkrypcję swojego brytyjskiego aktu małżeństwa złożył w urzędzie w Goszczynie już w lutym 2017 roku. Po odmowie sprawa przeszła przez wszystkie szczeble administracyjne i sądowe w Polsce – decyzję podtrzymał wojewoda mazowiecki, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny i w 2020 roku Naczelny Sąd Administracyjny.

W efekcie jeden z mężczyzn złożył skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. 7 listopada 2023 roku ETPC orzekł, że Polska naruszyła jego prawa, nie zapewniając żadnej formy prawnego uznania i ochrony jego związku. Trybunał uznał, że państwo przekroczyło swój margines oceny i nie wypełniło obowiązku stworzenia odpowiednich ram prawnych. Zasądził również na rzecz skarżącego 1000 euro tytułem zwrotu kosztów i wydatków. To właśnie ten wyrok, w połączeniu z nową linią orzeczniczą NSA, stał się dla urzędu w Goszczynie podstawą do bezprecedensowego ruchu. Teraz piłka jest po stronie wojewody mazowieckiego, który musi rozpatrzyć wniosek urzędu.

(ro)