USC: w Polsce bez zmian, pozostaje Strasburg?

Cztery lata temu warszawski Urząd Stanu Cywilnego odmówił Tomaszowi wydania zaświadczenia o stanie cywilnym. Swą decyzję uzasadniał tym, że "zgodnie z art. 1. § 1. i 2. ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. (Dz. U. Nr 9, poz. 59, późn. zm.), małżeństwo jest to związek kobiety i mężczyzny. Polskie prawo nie przewiduje zawarcia związku małżeńskiego osób tej samej płci". Panowie nie poddali się i zdecydowali się na drogę sądową - sądy obu instancji przyznały rację USC - a Sąd Najwyższy uznał, że kasacja wyroku jest niedopuszczalna, albowiem sprawa dotyczy prawa rodzinnego, które jej nie podlega. Tomasz nie ukrywa, że wraz z prawnikami bardzo poważnie myśli o odwołaniu się do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Prawnik Tomasza podkreśla, że praktyka USC to utrudnianie ludziom życia - a o możliwości zawarcia małżeństwa w danym kraju powinni decydować tamtejsi urzędnicy. "W ciągu ostatnich 10 lat 2 miliony Polek i Polaków tymczasowo lub na stałe mieszkało i pracowało w innych krajach UE. Wiele z tych krajów ma pełną równość małżeńską. Polskie państwo nie tylko nie daje nam możliwości zawarcia małżeństwa w kraju, ale de facto uniemożliwia nam to za granicą" - mówi w rozmowie z nami Szypuła, dodając, że decyzja o wstąpieniu na drogę sądową była wspólna - wraz z kancelarią prawną, która przez 4 lata pracowała pro bono. Panowie w międzyczasie się rozstali, ale podjęli decyzję, że chcą walczyć dalej, albowiem sprawa jest ważna dla wszystkich: "Nie robimy tego dla siebie, ale dla innych ludzi, którzy w Unii Europejskiej nie chcą być obywatelami i obywatelkami drugiej kategorii". Do tej pory nie występowali też pod nazwiskami - były partner Tomasza jest osobą prywatną.

O problemach z wydawaniem zaświadczeń o stanie cywilnym osobom, które chcą za granicą wstąpić w związek małżeński/partnerski z osobą tej samej płci pisaliśmy wielokrotnie.

W 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał rację Marzenie K., chcącej wstąpić w związek partnerski w Niemczech, której USC odmówił wydania zaświadczenia. Sąd orzekł, że urzędy stanu cywilnego bezprawnie odmawiają wydania zaświadczenia o niepozostawaniu w związku małżeńskim. W 2010 roku na problem ten zwróciła uwagę Agencja Praw Podstawowych Unii Europejskiej.

Kolejną odsłoną walki o zaświadczenia było złożenie przez Kampanię Przeciw Homofobii skargi do Komisji petycji Unii Europejskiej - na początku 2011 roku odbyło się przesłuchanie, po którym Komisja Europejska postanowiła przyjrzeć się bliżej sprawie. Do apelu o ułatwienie procedur włączyła się także pełnomocniczka rządu ds. równego traktowania, Elżbieta Radziszewska oraz Rzecznik Praw Obywatelskich, Irena Lipowicz. Nadzieja pojawiła się w kwietniu 2011 roku. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji ogłosiło, że rozpoczęły się prace zmierzające ”do wyeliminowania z treści zaświadczenia danych osoby, z którą wnioskodawca zamierza zawrzeć małżeństwo” - usłyszeliśmy od rzeczniczki ministerstwa, Małgorzaty Woźniak. Czy jednak faktycznie było się z czego cieszyć? Zapytaliśmy wtedy MSWiA czy zmiana druku powstrzyma homofobicznych urzędników przed dyskryminacyjnymi praktykami. Rzeczniczka powiedziała nam, że "ewentualna zmiana wzoru zaświadczenia stwierdzającego zdolność prawną do zawarcia małżeństwa za granicą nie wpłynie na jego charakter. Zaświadczenie to nadal będzie wydawane w celu zawarcia małżeństwa zgodnie z prawem polskim. Zgodnie z definicją małżeństwa zawartą w Konstytucji RP (art. 18) oraz w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (art. 1 § 1), w Polsce małżeństwo rozumiane jest jako związek kobiety i mężczyzny, i jako takie wywołuje na terenie RP skutki cywilnoprawne".

Prace nad zmianami, o które w interpelacjach pytał też poseł Robert Biedroń, jednak porzucono.

(md)