Oscar Wilde

Oscar Wilde był irlandzkim pisarzem, dramaturgiem i poetą, który stał się jedną z najbarwniejszych postaci literackiego Londynu końca XIX wieku. Znany z błyskotliwego humoru i ciętego języka, był czołowym przedstawicielem nurtu estetyzmu, głoszącego hasło „sztuka dla sztuki”.

Jego życie i karierę brutalnie przerwał proces sądowy, w którym został oskarżony o kontakty homoseksualne. Skazanie na ciężkie roboty zniszczyło mu zdrowie i reputację, ale pośmiertnie uczyniło go symbolem prześladowań osób LGBT+ i jedną z najważniejszych ikon queerowej kultury.

Dzieciństwo i edukacja

Oscar Fingal O’Flahertie Wills Wilde urodził się 16 października 1854 roku w Dublinie. Pochodził z zamożnej i wpływowej rodziny. Jego ojciec, Sir William Wilde, był cenionym lekarzem, a matka, Jane Wilde, znaną poetką i irlandzką nacjonalistką.

Wychował się w domu pełnym książek i artystycznych dyskusji. Studiował filologię klasyczną w Trinity College w Dublinie, a następnie na prestiżowym Magdalen College w Oksfordzie. Już w czasach studenckich zasłynął jako wybitnie zdolny intelektualista i zwolennik estetyzmu.

Błyskotliwa kariera literacka

Po studiach Wilde przeniósł się do Londynu, gdzie szybko zyskał sławę jako autor i barwna postać życia towarzyskiego. W 1881 roku opublikował swój pierwszy tomik poezji, a rok później odbył tournée po Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, gdzie wygłaszał wykłady o sztuce.

Największy rozgłos przyniosła mu proza. Wydał zbiory baśni, takie jak „Szczęśliwy książę i inne opowiadania” (1888), oraz swoją jedyną powieść – „Portret Doriana Graya” (1890). Książka, opowiadająca o młodzieńcu zachowującym wieczną młodość kosztem własnej duszy, wywołała skandal moralny, ale z czasem zyskała status kultowej. Do dziś jest jedną z najchętniej czytanych powieści z kanonu literatury LGBT+. ▸

Szczyt jego kariery przypadł na lata 1892–1895, gdy na londyńskich scenach święciły triumfy jego komedie obyczajowe. Sztuki takie jak „Wachlarz lady Windermere” czy „Bądźmy poważni na serio” demaskowały hipokryzję wiktoriańskich wyższych sfer, przynosząc mu ogromne dochody i uznanie.

Proces, który zniszczył wszystko

W 1891 roku Wilde poznał młodego arystokratę, lorda Alfreda Douglasa, zwanego „Bosie”. Ich bliska relacja stała się przyczyną konfliktu z ojcem Douglasa, markizem Queensberry, który publicznie oskarżył pisarza o homoseksualizm.

Za namową kochanka Wilde pozwał markiza o zniesławienie. Była to katastrofalna decyzja. Proces obrócił się przeciwko niemu, gdy na światło dzienne wyszły dowody jego kontaktów z młodymi mężczyznami. Pisarz przegrał sprawę i niemal natychmiast został aresztowany. ▸

W 1895 roku odbyły się dwa procesy karne, w których Oscar Wilde został oskarżony o „rażącą nieprzyzwoitość” (ang. gross indecency). Był to eufemizm na określenie aktów homoseksualnych, karanych na mocy tego samego prawa, które pół wieku później doprowadziło do skazania Alana Turinga. ▸

Więzienie i ostatnie lata

Wilde został uznany za winnego i skazany na maksymalny wymiar kary: dwa lata ciężkich robót. Wyrok odsiadywał głównie w więzieniu w Reading. To tam napisał w formie listu do Alfreda Douglasa swoje autobiograficzne dzieło „De profundis”, w którym rozliczał się z dawnym życiem. ▸

Wyszedł na wolność w 1897 roku jako człowiek złamany psychicznie i fizycznie, a także bankrut. Opuścił Wielką Brytanię i pod przybranym nazwiskiem zamieszkał we Francji. Zmarł w biedzie i zapomnieniu w Paryżu 30 listopada 1900 roku. Miał 46 lat.

Ikona społeczności LGBT+

Choć za życia proces zniszczył reputację Wilde’a, po śmierci stał się on symbolem artysty prześladowanego za swoją seksualność. Jego historia uwidoczniła brutalność prawa wymierzonego w osoby homoseksualne i stała się punktem odniesienia dla kolejnych pokoleń.

W XX wieku jego twórczość została na nowo odkryta i doceniona, a on sam zyskał status jednej z najważniejszych ikon kultury gejowskiej. Jego postać inspiruje artystów do dziś, a jego życie było tematem wielu filmów, w tym „Wilde” z 1997 roku, w którym w pisarza wcielił się Stephen Fry. ▸ Ostatnie lata jego życia stały się kanwą filmu „Szczęśliwy książę” w reżyserii Ruperta Everetta. ▸