Alan Turing

Alan Turing to brytyjski matematyk, kryptolog i jeden z ojców współczesnej informatyki. Jego praca w czasie II wojny światowej pomogła złamać kod niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma, co według szacunków skróciło wojnę o co najmniej dwa lata i uratowało miliony istnień. Mimo swoich zasług, Turing stał się ofiarą homofobicznego prawa, które zniszczyło jego karierę i doprowadziło do przedwczesnej śmierci.

Dziś jest symbolem nie tylko geniuszu naukowego, ale także tragicznych losów osób LGBT+ prześladowanych przez system. W plebiscycie stacji BBC Two został uznany za najwybitniejszą postać XX wieku.▸

Wczesne życie i geniusz matematyczny

Alan Mathison Turing urodził się 23 czerwca 1912 roku w Londynie. Od wczesnych lat wykazywał niezwykłe zdolności do nauk ścisłych. Studiował matematykę w King’s College na Uniwersytecie Cambridge, gdzie już w 1936 roku opublikował przełomową pracę On Computable Numbers. Wprowadził w niej teoretyczny model maszyny obliczeniowej, znany dziś jako „maszyna Turinga”, który stał się fundamentem informatyki. W latach 1936–1938 kontynuował studia na Uniwersytecie Princeton w USA.

Bohater wojenny z Bletchley Park

Po wybuchu II wojny światowej Turing dołączył do tajnego ośrodka kryptologicznego w Bletchley Park. Stanął na czele zespołu, którego zadaniem było złamanie szyfrów Enigmy. Opierając się na wcześniejszych dokonaniach polskich kryptologów – Mariana Rejewskiego, Jerzego Różyckiego i Henryka Zygalskiego – zaprojektował elektromechaniczne urządzenie nazwane „bombą Turinga”. Maszyna ta zautomatyzowała proces łamania niemieckich kodów, dając aliantom kluczową przewagę w działaniach wojennych. Praca Turinga i jego zespołu przez dekady pozostawała tajemnicą państwową.

Ojciec informatyki i sztucznej inteligencji

Po wojnie Turing kontynuował pracę nad rozwojem komputerów. W National Physical Laboratory stworzył projekt jednej z pierwszych maszyn z przechowywanym programem, ACE (Automatic Computing Engine). Od 1948 roku był związany z Uniwersytetem w Manchesterze, gdzie pracował przy tworzeniu komputera Manchester Mark I.

W 1950 roku opublikował esej Computing Machinery and Intelligence, w którym postawił pytanie: „Czy maszyny mogą myśleć?”. Zaproponował w nim eksperyment myślowy, znany dziś jako „test Turinga”, który stał się kamieniem węgielnym badań nad sztuczną inteligencją.

Skazany za homoseksualizm

W 1952 roku życie Turinga uległo dramatycznej zmianie. Po zgłoszeniu włamania na policję, w trakcie śledztwa przyznał, że jest w związku z mężczyzną, Arnoldem Murrayem. W tamtych czasach akty homoseksualne były w Wielkiej Brytanii przestępstwem. Turing został oskarżony o „rażącą nieprzyzwoitość” i postawiony przed sądem.

Dano mu wybór: więzienie albo terapia hormonalna. Aby kontynuować pracę naukową, wybrał to drugie. Przez rok poddawano go tak zwanej kastracji chemicznej, polegającej na podawaniu zastrzyków z estrogenu. Terapia miała katastrofalne skutki uboczne dla jego zdrowia fizycznego i psychicznego.▸ Skazanie wiązało się także z odebraniem mu certyfikatu bezpieczeństwa i odsunięciem od tajnych projektów rządowych.

Śmierć i pośmiertna rehabilitacja

7 czerwca 1954 roku Alan Turing zmarł w wieku 41 lat w wyniku zatrucia cyjankiem. Koroner uznał jego śmierć za samobójstwo. Obok jego ciała znaleziono nadgryzione jabłko, co stało się symbolicznym obrazem jego tragicznego końca.

Przez dekady jego historia była zapomniana. Dopiero w XXI wieku Wielka Brytania zaczęła proces rehabilitacji naukowca. W 2009 roku premier Gordon Brown oficjalnie przeprosił w imieniu rządu za „straszne” potraktowanie Turinga.▸ W 2013 roku królowa Elżbieta II udzieliła mu pośmiertnego ułaskawienia.▸ W 2017 roku weszło w życie tzw. „prawo Turinga”, które uniewinniło tysiące innych mężczyzn skazanych za homoseksualizm na mocy dawnych przepisów.▸

Dziedzictwo i miejsce w kulturze

Dziś Alan Turing jest ikoną społeczności LGBT+ i symbolem walki o sprawiedliwość historyczną. Jego wizerunek znalazł się na nowym banknocie o nominale 50 funtów, wprowadzonym do obiegu przez Bank Anglii w 2021 roku.▸ Jego losy stały się inspiracją dla wielu dzieł, w tym nagrodzonego Oscarem filmu Gra tajemnic z 2014 roku, w którym w jego rolę wcielił się Benedict Cumberbatch.▸ Turing jest także wzorem dla młodych osób LGBT+ w świecie nauki, jak wskazywał m.in. wynalazca Jack Andraka.▸