Oszust, drag queen, legendarny przestępca - recenzja filmu Madame Satã

Brazylijsko-francuski film fabularny Madame Satã z 2002 roku, reżysera Karima Aïnouza opowiada historię autentycznej postaci João Francisco dos Santosa żyjącego w latach 30. XX w. - czarnoskórego geja mieszkającego w Lapa - biednej, ale tętniącej nocnym życiem dzielnicy Rio de Janeiro, pełnej klubów i prostytutek. Główny bohater funkcjonuje w trudnych warunkach, mając na utrzymaniu małe dziecko, pracując w klubie nocnym jako pomagier artystki (mimo że sam marzy o występach na scenie), starając się o każdy możliwy grosz, aby móc przeżyć kolejny dzień.

               Jednak João nie jest przykładnym ojcem, który próbuje uczciwie zarobić na życie - to oszust, złodziej, wybuchowy zawadiaka, który na dodatek bardzo dobrze zna tajniki capoeiry. Film pokazuje trudną drogę João Francisco dos Santos do stania się tytułową Madame Satã - drag queen, która zawojowała sceny Rio de Janeiro.

               Mimo czasu, który minął od pierwszej  premiery, Madame Satã to nadal aktualny film, społecznie zaangażowany i przełamujący wiele stereotypów. Karim Aïnouz bierze na warsztat historię legendarnego Brazylijczyka João Francisco dos Santosa. Jednak nie próbuje stworzyć filmu biograficznego, a wykorzystać jego postać do omówienia większych problemów, tak samo aktualnych, jak dzisiaj: rasizmu, homofobii, klasizmu, jednocześnie pytając o etykę postępowania w sytuacjach bez wyjścia.

               Z tego powodu, że João jest czarnoskórym homoseksualnym mężczyzną, który uwielbia światła reflektorów, sukienki i malowanie paznokci bardzo często spotyka się z takimi wyzwiskami, jak „pedał”, „pederasta”, czy „zboczeniec”. Jednak odpowiedzią bohatera na te okropne słowa nie jest poddanie się, a zadanie ciosu (na dodatek w stylu capoeiry). Wiadomo,  przemoc nie jest rozwiązaniem, ale dzięki nadaniu postaci takiego charakteru reżyser przełamuje, tak częsty w filmach, obraz zniewieściałego geja na rzecz drapieżnego mężczyzny, który radzi sobie w walce.

Pod względem społecznego zaangażowania film próbuje wywołać u widza pytanie, czy oszustwa i kradzieże, na rzecz godnych warunków życia dla siebie i swojej rodziny jest etyczne. Główny bohater pracuje w miejscu, gdzie nie dość, że jest poniżany ze względu na swój kolor skóry (”nigdy nie ufaj czarnuchowi” - krzyczy w jednej ze scen bohaterka, której sługą jest João), to jeszcze nie otrzymuje wypłaty, która byłaby w stanie utrzymać jego i jego małej córeczki. Tracąc, tę uwłaczającej godności, pracę, bohater kieruje swoją ścieżkę życiową na drogę przestępstwa. Jednak czy motywacja bohatera, którą jest przeżycie kolejnego dnia, to niewystarczający powód na to, aby usprawiedliwić jego działania?

Karim Aïnouz kreuje w swoim filmie antybohatera, który mimo swoich wad i problemów z prawem jest osobą nad wyraz czułą i sięgającą po odległe marzenia - nie można zapomnieć o tym, że João to człowiek z krwi i kości, mający trudny charakter, ale który pod twardą skorupą jest opiekuńczym ojcem, który pragnie także zaistnieć na scenie, jako drag queen. To otaczający go ludzie pełni rasizmu i homofobii zmuszają go do decyzji, które nie są zgodne z prawem.

Od strony technicznej film brazylijskiego reżysera to majstersztyk. Surowe białe światło i słabo oświetlone nocne sceny, a także kamera z ręki opowiadają się po realistycznej stronie filmu, pokazując trudne warunki życia w ubogiej dzielnicy Rio de Janeiro. Natomiast malownicze i baśniowo rozmyte refleksy świetlne w połączeniu z pełnymi kolorów przestrzeniami nocnych klubów podkreślają wyjątkowość i przybliżają widza do marzeń, o których śni João.

Madame Satã to film, który zadowoli odbiorców, którzy lubią zrealizowane na wysokim poziomie kino z oryginalną historią i pierwszoplanową postacią o mocno zarysowanym charakterze. Madame Satã pozostanie na długo w pamięci każdego widza, pozostawiając go z wieloma pytaniami o stan społeczeństwa, będzie powodem do dyskusji nad takimi problemami, jak rasizm, homofobia, klasizm, a jednocześnie zaciekawi go, wzruszy i da nadzieję w walce o swoje własne marzenia.

Film dostępny od 18 grudnia na Outfilm.pl.