Jak to się robi w Berlinie

W październiku i listopadzie ubiegłego roku miałem przyjemność odbywać praktykę w Schwulenberatung Berlin, organizacji specjalizującej się w szeroko rozumianej pomocy dla mężczyzn o orientacji homoseksualnej i ich bliskich oraz mężczyzn bez względu na ich orientację, którzy mają seks z innymi mężczyznami. W poniższym artykule chciałbym się z wami podzielić nie tylko najważniejszymi informacjami o tej organizacji, ale także refleksjami, które nasunęły mi się podczas tej interesującej praktyki. Mam również nadzieję, że ten artykuł skłoni was także do rozważań na temat możliwości zastosowania na polskim gruncie niemieckich wzorców w poradnictwie dla wyżej wymienionych osób.

Schwulenberatung, jest największą organizacją gejowską w całych Niemczech i jedną z największych, jeśli nie największą w Europie. Jest w niej zatrudnionych około 40 pracowników. Organizacja może poszczyć się bardzo długą historią, ponieważ ma już przeszło ćwierć wieku. Została bowiem założona 26 lat temu, w marcu 1981 roku. Na początku miała siedzibę na Kreuzbergu, jako centrum dla gejów i lesbijek a następnie w 1996 roku już jako centrum tylko dla gejów przeniosła się na Charlotenburg, gdzie istnieje do dzisiaj.

Nazwa organizacji oznacza w języku niemieckim po prostu poradnictwo dla gejów: "beratung" oznacza poradę, "schwul" zaś znaczy właśnie gej. Co ciekawe, kiedyś było to określenie bardzo negatywne, można by je porównać do polskiego słowa "pedał", ale od czasu gdy zaczęli go używać działacze gejowsko-lesbijscy nie ma on negatywnego zabarwienia, jest używane w normalnym języku i jak to widać na przykładzie tego artykułu występuje nawet w nazwie organizacji.

W Schwulenberatung można spotkać psychologów, pracowników socjalnych, pedagogów a także w ramach dyżuru, który odbywa się w każdy czwartek adwokatów. Osoby te, co do zasady są zatrudnionymi na etat pracownikami organizacji. W czasie mojej miesięcznej praktyki oprócz mnie było tam kilku wolontariuszy i jeden praktykant- student przygotowujący się do zawodu pracownika socjalnego, który odbywał praktykę w ramach obowiązkowego stażu uczelnianego.

Pomoc psychologiczna oferowana jest w ramach kilkunastu bezpłatnych spotkań terapeutycznych. Terapia prowadzona jest indywidualnie oraz dla par, chociaż ostatnio obserwuje się tendencję do zmniejszania się ilości porad udzielanych dla par- być może wynika to z ogólnego trendu, w ramach którego coraz więcej osób wybiera żywot singla, albo woli rozwiązywać swoje problemy samotnie, aniżeli robić to wspólnie z partnerem. Oprócz tego w ofercie można znaleźć także inne porady psychologiczne np. dla osób z HIV/AIDS. Osoby zaś mające problem z uzależnieniem mają także do dyspozycji terapeutę i grupę terapeutyczną.

Jeśli mówimy o pomocy psychologicznej oraz terapeutycznej należy podkreślić, że jest ona bezpłatna i w zależności od rodzaju, finansowana jest przez departament zdrowia miasta Berlina a w przypadku uzależnień przez niemiecką kasę chorych.

Wydaje mi się, i nie jest to wcale truizm, że jest to coś, co powinniśmy czerpać od naszych sąsiadów. I nie chodzi tutaj o tolerancję czy też akceptację w stosunku do gejów i lesbijek, ale o czysty racjonalizm i logikę. Wiadomym jest bowiem fakt, że jeśli jestem gejem to szybciej pomoże mi gej, który łatwiej zrozumie moją sytuację i właśnie przez to łatwiej się nawiążę kontakt z nim, niż z heteroseksualnym terapeutą. I nie musi to wcale wynikać z problemu bezpośrednio wynikającego z mojej orientacji. Wydaje mi się, że występuje tutaj, pewna wspólnota, zaufanie między gejami, dzięki której (wypowiadam się oczywiście jako gej) czujemy się bardziej zrozumiali. Może wynika to z doświadczenia coming out'u może z czegoś innego, nie jest to jednak istotne z czego. Istotnym jest niezaprzeczalny fakt, że każda osoba o orientacji nie-heteroseksualnej nawet upośledzona intelektualnie szybciej nawiąże kontakt z pracownikiem socjalnym gejem niż heteroseksualistą. A właśnie dzięki temu, taka terapia będzie szybsza, czyli tańsza a państwo, czyli my wszyscy mniej za nią zapłacimy.
W Schwulenberatung pracuje także duża liczba pracowników socjalnych, którzy zajmują się odwiedzaniem w domach osób żyjących z różnego rodzaju sytuacjami psychicznymi np. upośledzenie umysłowe, choroby psychiczne itp. a także osób będących nosicielami wirusa HIV czy też chorymi na AIDS. Projekt ten jest również finansowany przez administrację publiczną i pracownicy tej administracji często współpracują z pracownikami Schwulenberatung. Gdy bowiem pracownik socjalny dowie się, że jego klient jest, lub może być gejem kieruje do niego pracownika Schwulenberatung, ponieważ taki pracownik szybciej zdobędzie zaufanie tej osoby, a przez to pomoc, której udzieli będzie w sposób oczywisty bardziej efektywna.

Oprócz oferty z zakresu psychologiczno- terapeutyczno- socjalnego Schwulenberatung oferuje, także bezpłatne poradnictwo prawne, które odbywa się raz w tygodniu w czwartki. Tematyka poradnictwa jest nieograniczona a więc oznacza to, że sprawa nie musi koniecznie wiązać się z orientacją seksualną ( dyskryminacja w pracy, w rodzinie itd.) ważne- chociaż tego też raczej nie da się sprawdzić- żeby klient był gejem, dlatego też każde zagadnienie prawne może zostać przedstawione adwokatowi. Takie jak np. problemy związane z umową konsumencka , umową najmu, umową pożyczki wszystkie inne sprawy cywilne, administracyjne i karne.
Oczywiście należy być świadomym, że w przypadku skomplikowania danej sprawy często dwie czy trzy wizyty nie wystarczą ( np. zawarcie umowy majątkowej przed zawarciem rejestrowanego związku małżeńskiego). W takim wypadku Schwulenberatung nie jest wstanie zapewnić bezpłatnej pomocy adwokata i musimy znaleźć go na własną rękę, albo spotkać się z tym samym adwokatem, ale już w jego kancelarii.

Oprócz wyspecjalizowanych porada do Schwulenberatung przychodzi się oczywiście również i po to ażeby mile spędzić czas oraz poznać znajomych. Każdy bowiem może znaleźć dla siebie jakąś grupę. Jest tam między innymi grupa coming-out'owa, nie-tematyczna, czyli otwarta dla wszystkich grupa środowa, której uczestnicy często sami wymyślają temat, a także grupa dla starszych gejów powyżej 60 roku życia. I tak przekrój tematyczny grudniowych spotkań grupy środowej jest bardzo szeroki: jedno ze spotkań dotyczy tematu przemocy wobec gejów a inne podrywania.
Osoby zmagające się z różnego rodzaju problemami psychicznymi także znajdą projekt dla siebie. W każdą środę rano mogą wspólnie zjeść śniadanie w Schwulenberatung przygotowywane przez nich samych i dzięki temu w miłym nastroju rozpocząć dzień, a w piątki w ramach Cafe Wippe mogą spotkać się na kawie i cieście, również przez nich samych przygotowanych. Osoby takie często są podwójnie dyskryminowane z racji swojej orientacji i z racji problemów psychicznych. Dzięki zaś takim spotkaniom mogą w końcu wyjść z domu i spotkać ludzi o takiej samej orientacji i podobnej sytuacji życiowej a jeśli mają szczęście mogą poznać nawet przyszłego partnera.
Chciałbym również zwrócić waszą uwagę na grupę dla starszych gejów, z tego faktu że osoby, do których jest skierowana często nie mogą w środowisku gejowskim znaleźć interesującej dla siebie oferty, ponieważ takiej oferty po prostu nie ma. Nie ma poza Schwulenberatung. Tutaj bowiem osoby takie mogą przyjść na spotkanie, wspólnie zorganizować wycieczkę weekendową, wyjść do muzeum czy do teatru a nawet wspólnie wyjechać na wakacje. Jest to o tyle ważne, że podobnie jak w sytuacji osób z różnymi problemami psychicznymi, są one również podwójnie dyskryminowane nie tylko z tego powodu, że są gejami, ale także z powodu ich wieku.
Jeśli myślę o tym projekcie mam nadzieje, że kiedyś i ja doczekam takich czasów, że do Fundacji Równości czy Kampanii Przeciw Homofobii będzie można pójść na spotkanie nie tylko grupy "Młodzież" , ale także grupy dla osób starszych. Ciekawe tylko, jaką nazwę miałaby taka grupa, bo przecież nie "Starość" ( taka nazwa byłaby sama w sobie dyskryminującą, a dodatkowo wiadomo przecież, że pojęcie "starość" jest względne). I nie chcę być tutaj ironiczny, ale głęboko wierzę że nie będzie jej musiał zakładać Tomek Bączkowski czy Robert Biedroń, którzy z powodu upływu czasu i z braku takiej wspólnoty będą zmuszeni do założenia jej z myślą o sobie.
Dla osób starszych skierowany jest również kolejny projekt: "mieszkać dla osób starszych". Będzie to kamienica, w której będą wspólnie mieszkali starsi geje, ale także lesbijki powyżej 75 roku życia. I podobnie w przypadku grupy dla osób starszych, celem tego projekt będzie przełamanie izolacji i samotności, z jaką stykają się takie osoby z powodu ich wieku oraz przede wszystkim orientacji seksualnej. Każdy mieszkaniec tego projektu będzie miał swoje własne oddzielne mieszkanie (nie będzie to więc żaden dom opieki dla osób w podeszłym wieku), tyle tylko że jego sąsiadami będą osoby o takiej samej orientacji seksualnej. Projekt ten jest obecnie w zawansowanym stadium realizacji a jednym ze sponsorów będzie niemiecki totalizator sportowy.

Warto również wspomnieć o kolejnym projekcie skierowanym do osób starszych, który nosi tytuł "Mobilny salon", czyli inicjatywie polegającej na odwiedzaniu starszych gejów w ich domach nie tylko przez młodych gejów, ale generalnie młodych ludzi bez względu na orientację. Sądzę, że jest to bardzo ważny i po prostu piękny projekt, ponieważ przełamuje barierę pokoleniową pomiędzy starszymi a młodymi ludźmi. Ile bowiem polskich gejów zna starsze osoby o takiej sami jak oni orientacji? Jestem przekonany, że niewielu a przecież osoby takie z powodu swojej orientacji i wykluczenia tak z kręgu rodziny, jaki i znajomych są często bardzo samotne i potrzebują naszego zainteresowania. A przecież truizmem byłoby powiedzieć, że każdy z nas kiedyś będzie starszym panem czy panią. Żyjemy tylko w błędnym przekonaniu, że na starość samotność nam nie grozi. Jednak czy rzeczywiście? Jeśli nie zrobimy pierwszego kroku i nie zaczniemy myśleć o starszych osobach, to kto w przyszłości pomyśli o nas?

Schwulenberatung oprócz samego centrum dla mężczyzn o orientacji nie-heteroseksulnej jest również twórcą i pomysłodawcą dwóch innych projektów. Pierwszym z nich jest ManCheck, skupiający grupę streetworkerów, którzy jak sam ich zawód wskazuje, zajmują się sprawami bezpiecznego seksu a więc prewencją HIV/ AIDS innych chorób przenoszonych drogą płciową oraz przede wszystkim udzielaniem informacji dotyczących jak w sposób bezpieczny korzystać z przyjemności, jaką oferuje nam seks. Drugim zaś : Pluspunkt, który ujmując w dużym skrócie jest projektem przeznaczonym dla osób z HIV/AIDS oraz ich bliskich.


***
Jeśli chodzi o źródło utrzymania tej organizacji to w większości finansowana jest ona ze środków publicznych czyli z budżetu miasta Berlina, Ministerstwa Zdrowia oraz ze środków pochodzących z funduszy europejskich, które są jednak dodatkowym źródłem finansowania. Schwulenberatung jest ze swoim dwudziestosześcioletnim doświadczeniem ważnym i zaufanym partnerem dla miasta, dzięki czemu może wykonywać skuteczniej część zadań, które i tak wykonywałyby różne miejskie instytucje. Dlatego pomimo wciąż zmniejszających się środków z budżetu miasta na organizacje gejowskie (Berlin bowiem ma problemy finansowe i musi oszczędzać a więc zmniejszać dotacje dla organizacji pozarządowych) Schwulenberatung może spokojnie myśleć o następnych 26 latach swojej działalności.
Sądzę, że w przyszłości i w Polsce taka współpraca będzie możliwa i za kilka lat będziemy mieli polski odpowiednik takiej organizacji. Toteż dobrze by było gdybyśmy nauczyli się od naszych niemieckich sąsiadów nie tyle akceptacji homoseksualizmu, co sprawnej współpracy pomiędzy administracja publiczną a organizacjami gejowsko-lesbijskimi i zaufania jakim ta administracja obdarza te organizacje, i to nie tylko z powodu jej pozytywnego stosunku do homoseksualizmu, co raczej z racjonalnej oceny rzeczywistości, bo kto jak nie same osoby nie-heteroseksualne mogą w efektywny sposób rozwiązać swoje własne problemy począwszy od HIV/AIDS, przez różnego rodzaju kwestie natury psychologicznej skończywszy na problemach prawnych.
Na koniec chciałbym dodać jeszcze jedną i chyba najważniejszą informację, a mianowicie, że Schwulenberatung jest nie tylko organizacją dla Niemców, którzy mieszkają w Berlinie, ale także dla Polaków. Pracują w niej bowiem dwie osoby, które mówią po polsku, dlatego też jeśli, czujesz się samotny w Berlinie, sądzisz że potrzebujesz rozmowy z psychologiem, albo masz wątpliwości natury prawniczej, nie czekaj i zgłoś się do Schwulenberatung. Jak już napisałem poradnictwo to jest całkowicie bezpłatne a ludzie, którzy tam pracują są bardzo przyjacielscy i mają duże doświadczenie. Pomogli już niezliczonej ilości osób, pomogą więc również i Tobie!


Więcej informacji o Schwulenberatung znajdziesz na stronie internetowej: http://www.schwulenberatungberlin.de
tam też znajduje się krótka informacja w języku polskim.