Andrzej Selerowicz

Andrzej Selerowicz to jeden z najważniejszych pionierów polskiego ruchu na rzecz praw osób LGBT+. Jest pisarzem, publicystą, tłumaczem i działaczem, który od lat 70. mieszka i tworzy w Wiedniu. Z perspektywy emigracji budował fundamenty pod zorganizowaną działalność gejów i lesbijek w kraju, dostarczając wiedzy i inspiracji w czasach PRL.

Jego nazwisko jest nierozerwalnie związane z badaniem i popularyzacją historii Akcji „Hiacynt”. To właśnie on napisał pierwszą powieść fabularną poświęconą tej milicyjnej operacji, stając się jednym z najważniejszych strażników pamięci o tamtych wydarzeniach.

Początki działalności

Andrzej Selerowicz urodził się 25 kwietnia 1948 roku w Bełchatowie. W 1976 roku wyemigrował do Austrii i zamieszkał w Wiedniu, gdzie aktywnie włączył się w działalność na rzecz osób LGBT+. Został członkiem wiedeńskiej organizacji HOSI Wien, a od 1982 roku kierował w ramach Międzynarodowego Stowarzyszenia Gejów i Lesbijek (ILGA) specjalną komórką do spraw Europy Wschodniej (EEIP).

Jego zadaniem było zbieranie informacji o sytuacji osób homoseksualnych w krajach bloku wschodniego. Dzięki międzynarodowym kontaktom wspierał rodzący się w Polsce ruch, stając się konsultantem i doradcą m.in. Warszawskiego Ruchu Homoseksualnego w latach 1987-1988.▸

Wydawca i publicysta

W latach 80. Selerowicz rozpoczął wydawanie w Wiedniu pism skierowanych do polskich gejów. Najpierw był to „Biuletyn”, a następnie magazyn „Etap”, którego ukazało się łącznie 20 numerów. Tworzone domowymi metodami, przepisywane na maszynie i kopiowane, omijały cenzurę i docierały do Polski nieoficjalnymi kanałami.

Pisma te były pierwszym regularnym źródłem informacji dla polskiej społeczności. Selerowicz pisał w nich o ruchach LGBT+ na Zachodzie, kulturze i epidemii HIV, a także tłumaczył poezję homoerotyczną. To właśnie na łamach jego publikacji w 1984 roku po raz pierwszy świadomie użyto słowa „gej” jako neutralnego określenia, które z czasem przyjęło się w języku polskim. Po 1990 roku przez dekadę współpracował z poznańskim magazynem „Inaczej”.

Tłumacz literatury

Jego praca translatorska miała ogromne znaczenie dla polskiej kultury queer. To on przełożył na język polski kluczowe dzieła światowej literatury gejowskiej, wcześniej niedostępne dla czytelników. Wśród jego tłumaczeń znalazły się takie książki jak „Mój Giovanni” Jamesa Baldwina, „Nie oglądaj się w stronę Sodomy” Gore’a Vidala czy przypisywana Oscarowi Wilde’owi powieść „Teleny”.

W 1993 roku wydał „Leksykon kochających inaczej” – pierwszą w Polsce publikację encyklopedyczną poświęconą homoseksualności. Zawierała biogramy, daty, hasła i wydarzenia, stając się pionierskim kompendium wiedzy dla całej społeczności.

„Kryptonim Hiacynt” – świadek historii

W 2015 roku ukazał się jego debiut beletrystyczny, powieść „Kryptonim Hiacynt”. Książka opisuje autentyczne wydarzenia z lat 1985–1987, kiedy Milicja Obywatelska przeprowadziła ogólnopolską akcję masowego zatrzymywania i rejestrowania homoseksualnych mężczyzn.▸ W jej wyniku powstała kartoteka zawierająca dane około 11 tysięcy osób.

Selerowicz, opierając się na relacjach świadków i własnych badaniach archiwalnych, odtworzył atmosferę strachu i upokorzenia, jaka towarzyszyła przesłuchaniom. Przez lata bezskutecznie poszukiwał w archiwach IPN dokumentacji dotyczącej akcji.▸ Publicznie kwestionował oficjalne stanowisko Instytutu o całkowitym zaginięciu teczek, uznając to za niewiarygodne i sugerując, że ukrywanie prawdy może służyć ochronie konkretnych osób.▸

Dalsza twórczość

Po sukcesie „Kryptonimu Hiacynt” Selerowicz opublikował kolejne książki. W 2017 roku wydał kryminał „Zbrodnia, której nie było”, którego akcja osadzona jest w środowisku łódzkich homoseksualistów w czasach PRL. Jest także autorem powieści obyczajowej „Ariel znaczy lew”.

W ostatnich latach zaangażował się również w dokumentowanie lokalnej historii. Został współautorem książek poświęconych społeczności żydowskiej swojego rodzinnego Bełchatowa, takich jak „Żydzi z Bełchatowa i okolic” czy „Było sobie miasteczko”.