Bojkotować, czy nie?

Bojkot powinien być po coś, każda taka akcja powinna być po coś. Jeżeli w Polsce nie ma żadnej marki, która identyfikuje się z LGBT, albo ma bezpośrednio skierowany target na LGBT, to nie wiem czy bojkot konsumencki cokolwiek daje. Z drugiej strony to środowisko jest konsumentem bardzo wielu marek, jest też bardziej zorientowane w całym konsumenckim rynku, ale czy bojkot promila konsumentów w przypadku olbrzymich marek robi coś w Polsce komuś, czy nie robi? Moim zdaniem nie. Ale paradoksalnie z trzeciej strony jest tak, że w przypadku dużej marki, która na zachodzie faktycznie buduje swoją politykę wizerunkową na byciu LGBT-friendly i zalicza wpadkę w Polsce, bojkot bym przeprowadził. Doprowadziłbym go do sytuacji, w której informujemy zarząd główny danej firmy, że w jej oddziale dzieje się coś, co nie jest zgodne z ogólnym wizerunkiem i jest przejawem hipokryzji. Nie wierzę też w to, że gdyby np. Coca Cola zaproponowała dużą i widoczną kampanię LGBT w Polsce, to spadłyby jej w jakiś znaczący sposób obroty, moim zdaniem wręcz przeciwnie.

Inaczej w przypadku głośnego nawoływania do bojkotu filmu "Gra Endera". Ani książka, ani film homofobiczne nie są, to że facet ma swoje prywatne poglądy i że je prezentuje: ma do tego prawo, tak jak mamy i my. Gdyby książka faktycznie była homofobiczna i posiadała znamiona mowy nienawiści – to zupełnie inna sprawa. Ja bym wolał oddzielić prywatne poglądy od produktów, które ktoś wytwarza. Cejrowski jest np. moralnym dewiantem pierwszej kategorii, idiotą i hipokrytą, ale wcale nie uważam, żeby robił złe programy przyrodnicze, czy pisał złe książki. Nie popadajmy w absolutną paranoję poprawności politycznej!

Polacy mają problem z bojkotem, drżąc o niedawno odzyskaną wolność gospodarczą i strasząc "komuną". Nie wiem do końca dlaczego tak wielu moich rodaków definiuje tę wolność jako prawo producentów do wszystkiego i konsumentów do niczego. Może siedzi w nas jeszcze lęk przed tym, że zniknie Persil i wróci Cypisek, a w miejscu Liptona znów zagości herbata popularna? Nie! Teraz Wy rządzicie, więc kręćcie nosem, wybierajcie i każcie o Was zabiegać. Chcecie bojkotować? Bojkotujcie! Nie chcecie? Nikt Was do tego nie zmusza. Ale to Wasza decyzja a nie moja, polityków, internetowych trolli ani tym bardziej niewidzialnej ręki rynku.

Cytowana powyżej wypowiedź pana Barilli nie spędza mi snu z powiek i jak najbardziej szanuję jego prawo do posiadania własnej opinii na temat rodziny a także dzielenia się nią z mediami, ale kto sieje wiatr… Mając wybór między kilkoma markami makaronów o podobnych walorach smakowych i cenach konsument kieruje się wizerunkiem marki. Nie poradzę nic na to (i nawet nie chcę), że marka Barilla najbardziej kojarzy mi się z ostatnią wypowiedzią dyrektora koncernu. Nie mam też jednak problemu z tym, że ktoś się tymi makaronami zajada. Na tym polega wolność wyboru. Ta prawdziwa wolność.

Mam natomiast problem z bojkotem zorganizowanym. Nie lubię czytać w mediach, że "geje bojkotują", bo nigdy dokładnie nie wiem kim "ci geje" są. Myślę, że wszędzie tam, gdzie zabieramy głos w imieniu (niepytanych) innych, należy zachować ogromną ostrożność. Najlepiej przekonał się o tym Tomasz Piątek, który bez konsultacji z pracodawcą wykorzystał tytuł "Krytyka Polityczna" to prywatnej akcji.

Bojkot konsumencki (jako element świadomego podejścia do konsumpcji w ogóle) to fantastyczne narzędzie – przede wszystkim dla osoby je stosującej, bo jest prostym sposobem wyraźnego pokazania (sobie i innym), jakimi wartościami kieruję się w życiu. Jednak aby był rzeczywiście skuteczny, musi być naprawdę dobrze nagłośniony. To że jedna osoba nie kupi towaru X lub nie pójdzie na film Y, nie będzie wielką szkodą dla dostawcy/twórcy/producenta. Ale to, że dowiedzą się o tym rzesze innych konsumentów i rozważą podjęcie podobnej decyzji, może dać sporo do myślenia – wszystkim.

Jednak z Polsce zjawisko bojkotu konsumenckiego jest na tyle słabe, że można mieć wątpliwości, czy podejmowanie takich działań ma w ogóle sens. Badania statystyczne i socjologiczne pokazują, że ciągle jesteśmy społeczeństwem „na dorobku” (lub tez za takie się uznajemy), co usprawiedliwia w naszych oczach podejmowanie decyzji konsumenckich tylko w oparciu o cenę – wiele i wielu z nas myśli, że nie stać nas na kierowanie się etyką w codziennych wyborach. Ja jednak nie tracę wiary i zawsze zachęcam do świadomego kupowania (i innego konsumowania) wierząc, że w końcu osiągniemy ten punkt krytyczny, w którym dostawcy towarów i usług będą musieli dostosować się do naszych oczekiwań, a nie dyktować nam swoje warunki.

Moim zdaniem bojkoty konsumenckie są skuteczne, gdy marka, czy firma mają silną pozycję na rynku. W Polsce żadna marka nie wspiera aktywnie LGBT: jedyną firmą jest Google, który miał na EuroPride swoją platformę. Jeżeli zrobiłoby się ankietę i zapytało ludzi LGBT o przyjazne dla nich marki – zapewne ciężko byłoby im jakieś wskazać. Nie ma identyfikacji, nie ma produktu, który jest konsekwentny w swym wspieraniu, czy reklamuje się w mediach LGBT itd. Na zachodzie sytuacja wygląda inaczej. Gdy byłam na paradzie w Berlinie to piwo Heineken lało się strumieniami, w USA jest Subaru, jest Microsoft, IBM. Dlatego u nas bojkot ma minimalne znaczenie, nie ma przedmiotu do bojkotu. Jeżeli marka nie jest zaangażowana w ten cały proces, to nie ma czego bojkotować.

Bojkot konsumencki jak najbardziej może spełniać funkcję społeczną. Jeżeli sieć jest rozwinięta, organizacje są mocne - to ma sens, także dlatego, że za tym stoi wielka siła. U nas ciągle wszystko jest raczkujące, nie ma żadnego przełożenia. Różowe pieniądze są w Polsce niezidentyfikowane, jest potencjał, ale nie ma adresowania. Ukazało się kilka artykułów, analiz konsumentów LGBT, ale to są zupełne pierwiosnki. Nie ma się do czego odnieść, nie ma więc podstaw do bojkotów konsumenckich.

Przyznam się, że nieco się zdziwiłem, kiedy się dowiedziałem, że część środowisk LGBT podeszła krytycznie do zainicjowanej przeze mnie akcji uświadamiania firm reklamujących się w mediach homofobicznych i szerzej, ksenofobicznych i nienawistnych. Ktoś mi zarzucił, że postępuję nie po chrześcijańsku. No cóż, przyjąłem zasadę, że chrześcijanin nadstawia drugi policzek, ale nie wtedy, kiedy to bliźniego leją po gębie.

Nie wiem, skąd te opory w środowiskach LGBT. Być może moje niezrozumienie bierze się stąd, że jestem hetero i nie do końca potrafię się wczuć w emocje prześladowanej mniejszości, której kato-nienawiść pragnie odebrać prawo do okazywania uczuć. Uważam, że trzeba iść na całość. Walka się już zaczęła, przeciwnik się zmobilizował i każde zawahanie zmobilizuje go jeszcze bardziej, bo uzna je za oznakę słabości. Oczywiście, musimy być rycerscy - też nie tylko z przyczyn etycznych, ale także obrzydliwie pragmatycznych: rycerskość zwykle jest interpretowana jako oznaka siły.

Niestety, a może na szczęście, nasi przeciwnicy rycerscy nie są, chociaż lubią się za takich podawać. Posługują się obelgą i wrzaskiem. Mojej akcji poświęcili aż pięć artykułów, w tym jeden z wielkim zdjęciem. Nazwali mnie małym donosicielem, szantażystą, oszczercą i szaleńcem, bardzo ładnie się przy tym plącząc. Najpierw określili moje maile do reklamodawców jako donosy. Potem stwierdzili, że nie wolno jednemu medium wzywać do bojkotu innego medium (chodziło im o "Krytykę Polityczną", w której publikowałem felietony). Kiedy im przypomniano, że jeszcze niedawno wzywali do bojkotu "Uważam Rze", wtedy Ziemkiewicz ogłosił, że owszem, wolno jednemu medium nawoływać do bojkotu innego medium, ale tylko otwarcie, na łamach, a nie w mailach.

Wystarczy mi satysfakcja z tego, że nienawistnicy się przestraszyli. Bo się przestraszyli i to poważnie: świadczy o tym ilość publikacji i ich ton, niesłychany nawet jak na "Do Rzeczy". Tak wielki strach po stronie przeciwnika nasuwa przypuszczenie, że nasz bojkot może być bardziej efektywny, niż się zdaje sceptykom. Drodzy Państwo, oni rozumieją tylko język kija i marchewki. Kija nie użyjemy, to ich specjalność. Natomiast możemy być bardzo skuteczni w kwestii marchewki, szczególnie jeśli będziemy przypominać, że walczymy nie tylko o prawa osób LGBT, ale wszystkich zagrożonych nienawiścią (Francuzów, "żydomasonów", a nawet papieża Franciszka - "Do Rzeczy" samo podsuwa argumenty przeciw sobie). Podkreślając to, udało mi się zyskać poparcie nawet osób o poglądach konserwatywnych. Należy też podkreślać, że pisanie maili do firm nie jest żadnym donoszeniem, tylko korzystaniem z wolności słowa oraz podstawowych praw politycznych i konsumenckich (również z tego powodu moją akcję wsparło kilka osób o poglądach konserwatywnych i tu specjalne podziękowania dla Macieja Strzembosza). Wszystkim, którzy wątpią w skuteczność akcji, powiem jeszcze, że jest już pierwszy reklamodawca (producent słodyczy), który podziękował za ostrzeżenie i zobowiązał się do przeanalizowania publikacji "Do Rzeczy" pod kątem łamania art. 256 i 257 Kodeksu Karnego.

Pamiętajmy: PiS znowu szykuje się do władzy. Jarosław Kaczyński zapowiedział, że w jego IV czy też już V Rzeczypospolitej geje będą tolerowani, lecz nie afirmowani. To może znaczyć, że chce zrobić to, do czego zachęcało "Do Rzeczy": wprowadzić w Polsce antygejowskie i antydemokratyczne prawo Putina. Nie liczmy, że Unia Europejska nas przed tym uchroni, skoro nie uchroniła Litwy. Trzeba wołać o zagrożeniu jak najgłośniej, kojarząc w oczach opinii publicznej polską prawicową homofobię z powszechnie znienawidzonym postsowieckim dyktatorem.

Zastanawiałem się też nad tym, czy nie powinniśmy wzywać do bojkotu rosyjskich towarów i firm, a także firm handlujących z Rosją (rzecz jasna, w niektórych wypadkach może być to trudne, np. przy tankowaniu samochodu, ale tam, gdzie się da, można by bojkotować to, co rosyjskie). Obrzydliwy pragmatyk we mnie szeptał, że mogłaby to być jedna z nielicznych akcji LGBT, która łatwo zyskałaby poparcie wielkiej części społeczeństwa. Chrześcijanin nie chciał wykorzystywać w słusznej walce złego narzędzia, jakim jest polska rusofobia. W końcu posłuchałem chrześcijanina.

Zapraszam wszystkich na stronę "Świadomi konsumenci LGBT"