Wielcy i niezapomniani: Sergei Eisenstein

Legendarny rosyjski reżyser filmowy Sergei Michaiłowicz Eisenstein (1898-1948) nie mógł sobie pozwolić na imprezowanie i seksualne ekstrawagancje. Był człowiekiem słabowitym i chorym. Kiedy zmarł w wieku zaledwie 50 lat, lekarze dokonali sekcji zwłok. W klatce piersiowej znaleźli całkowicie zużyte serce, niczym osiemdziesięcioletniego starca. Natomiast mózg okazał się niezwykłym egzemplarzem. Wypreparowany i zakonserwowany w formalinie, eksponowany jest do dziś w moskiewskim Muzeum Historii Mózgu.

Eisenstein urodził się w Rydze - stolicy niepodległej obecnie Łotwy. Był potomkiem bogatej żydowskiej rodziny, która mogła pozwolić sobie na sfinansowanie studiów architektury na Politechnice w St. Petersburgu. W 1918 zaciągnął się dobrowolnie do Armii Czerwonej. Zajmował się malowaniem plakatów propagandowych. Na powrót w cywilu zaczął uczyć się japońskiego i pracował w teatrze jako scenograf i kostiumolog. Teatr zajmował się propagowaniem rewolucji proletariackiej i bolszewizmu. Ciągle się uczył - w latach 1921-22 studiował reżyserię u samego Wsiewołoda Meyerholda.

Pierwszy film, pt. "Strajk" Eisenstein nakręcił w 1924 roku. Krytyki były bardzo przychylne. Już rok później powstał słynny "Pancernik Potiomkin" - uznawany za jeden z najlepszych filmów wszechczasów. Uwieńczony wawrzynem sławy, reżyser udał się do USA. Lata 1929-32 spędził w Hollywood. Zarabiał doskonale - ponad trzy tysiące dolarów na tydzień. Cóż z tego, kiedy większość jego manuskryptów ginęła w szufladach a scenariusze nigdy nie zostały zrealizowane.

Po powrocie do ZSRR, Eisenstein - jak wielu gejów w tamtych czasach - postanowił się ożenić. Był w pełni świadomy, że nie może pozwolić sobie na ujawnienie swoich skłonności homoseksualnych, choć w amerykańskich i rosyjskich kręgach filmowych nie były one żadną tajemnicą. Ożenił się z dziennikarką, Perą Ataszewą.

27 stycznia 1946 roku, Sergiej Eisenstein przebył trzeci, najcięższy z dotychczasowych zawał serca. Przez ponad rok leczył się w sanatorium, potem został szefem sekcji filmowej przy sowieckiej Akademii Nauk. Kolejny zawał, śmiertelny, nastąpił 11 lutego 1948 roku. Eisenstein, jeden z ojców światowej kinematografii zmarł w całkowitym osamotnieniu mając zaledwie 50 lat. Jego grób można odwiedzić na moskiewskim cmentarzu Nowodiewiczym.

Piotr Sobieski