Różnica i tożsamość - relacja z konferencji naukowej

"Różnica i tożsamość. Kultura odmieńców wobec marginalizacji i homofobii" - pod takim tytułem odbyła się w Warszawie, w Ośrodku Studiów Amerykańskich Uniwersytetu Warszawskiego, międzynarodowa konferencja naukowa, na której spotkali się naukowcy z Polski i z innych krajów (m.in. USA, Niemiec, Serbii, Hiszpanii, Grecji i in.), zajmujący się teorią queer oraz problematyką lesbijską i gejowską w badaniach literackich i w szeroko pojętej teorii kultury.

W czasie trzydniowych obraz wygłoszono ponad pięćdziesiąt referatów. Owacjami przyjęto wystąpienie Tomasza Basiuka, Krystyny Mazur i Kazimiery Szczuki, którzy przedstawili tekst o "Transatlantyckich transakcjach między Melvillem, Wildem a Gombrowiczem polegających na obrocie homofobią, poetyka campu i paniką homoseksualną." Entuzjazm wywołało także wystąpienie znanych krytyków filmowych: Małgorzaty Sadowskiej i Bartosza Żurawieckiego, którzy opowiedzieli o "Barwach ochronnych Krzysztofa Zanussiego czyli kinie seksualnego niepokoju". Tomek Kitliński, autor książki "obcy jest w nas" poświęconej filozofii Julii Kristevej, przedstawił tekst o "twórczości odmiennej" ("queer art") Fryderyka Wielkiego, Joanna Mizielińska, znawczyni filozofii Judith Butler, mówiła o niewidoczności i mistyfikacji miłości lesbijskiej w kulturze, Paweł Leszkowicz zaś o cenzurze we współczesnej sztuce i kulturze amerykańskiej, Błażej Warkocki o "pragnieniach homospołecznych" w twórczości Stasiuka. To oczywiście tylko pewien subiektywny wybór spośród przedstawionych tekstów, z których każdy prowokował gorącą dyskusję, zapisując się w pamięci słuchaczy.

Od gości zagranicznych mieliśmy m.in. okazję usłyszeć relacje o sytuacji queers i teorii queer w ich krajach. Ira Rurac mówiła o życiu lesbijek i gejów w Republice Mołdowy, Bea Sandor o antyhomofobicznych organizacjach węgierskich kobiet, Vedrana Velkovic prezentowała materiały na temat serbskich organizacji lesbijek i gejów. Inni goście zagraniczni (m.in. Christiana Lambrinidis, Constance Ohms, Ailbhe Smith, Alfons Gregori Gomis, Claudia Koltzenburg) przedstawili nam swoje punkty widzenia na teorię i politykę queer, dzieląc się z nami swoim doświadczeniem. Międzynarodowy charakter konferencji umożliwił zatem także nawiązanie wielu kontaktów ważnych dla przyszłości studiów queer.

W czasie konferencji odbył się także panel dyskusyjny poświęcony sierpniowej dyskusji w Gazecie Wyborczej (dotyczącej problemu legalizacji partnerstwa homoseksualnego w Polsce). W czasie panelu, Iza Desperak, socjolożka z Łodzi, przedstawiła kilka krytycznych uwag o strategii "ugłaskiwania homofobii", jaką w czasie owej dyskusji przyjęła Gazeta Wyborcza, Katarzyna Gawlicz i Marcin Starnawski zaś przedstawili analizę reakcji na ową dyskusję, jakie pojawiły się forach internetowych. Do udziału w panelu zaproszono także Agnieszkę Graff oraz niżej podpisanego, który jako autor dwóch artykułów z owego letniego "cyklu" w Gazecie opowiedział o swoich "kulisach" dyskusji w GW. Agnieszka Graff, autorka książki "Świat bez kobiet", scharakteryzowała strategię redakcji Wyborczej jako "fikcję złotego środka", strategię polegająca na zestawianiu tekstów "wojujących ideologów" (w letniej dyskusji w GW role tę miał zaszczyt pełnić niżej podpisany, w 1999 roku zaś, w czasie dyskusji o feminizmie, rola ta przypadła właśnie Agnieszce Graff) i tzw. głosów "rozsądnych", sprzeciwiających się gwałtownie owej ideologii jako zgubnej (w 2002 r. rolę tę odegrała swymi homofobicznymi tekstami Milska Wrzosińska). Gazeta pozuje w tej strategii na "bezstronnego" obserwatora dyskusji, choć w rzeczywistości rolę "rozsądnych" pełnią zwykle publicyści Gazety.

Obrady i gorące dyskusje nie wyczerpywały programu konferencji. W piątek 6 grudnia mieliśmy zaszczyt uczestniczyć w Galerii Off w wieczorze autorskim Izy Filipiak, promującej swój nowy tomik poezji "Madame Intuita". W sobotę zaś, w ramach after hours zostaliśmy gościnnie przyjęci przez warszawską Lambdę w jej nowej siedzibie (ul. Hoża 50), której działacze przygotowali wspaniały light buffet dinner. W czasie tego spotkania Marzena Lizurej zaprezentowała swoją instalacja, zaś Ruth Dyck Fehderau przeczytała swoje "krótkie opowiadania na tematy lesbijskie". Wieczór upłynął na nawiązywaniu kontaktów, ułatwionych Beaujolais Nouveau.

Konferencji towarzyszyły ponadto warsztaty. Pierwsze z nich, zatytułowane "Tropienie różnorodności" i prowadzone przez Darka Grzemnego, przeznaczone były dla osób pracujących z młodzieżą i poświęcone strategiom budowania otwartości wobec osób homoseksualnych. Drugie, prowadzone przez Ailbhe Smith i Claudię Koltzenburg, zatytułowane "Workshop on Networking in Europe" poświęcone były nawiązywaniu współpracy w Europie. Konferencję zakończyła projekcja filmu dokumentalnego Lionela Bernarda "Homophobia".

Część tekstów zaprezentowanych na konferencji ukaże się w tomie pokonferencyjnym. Obecnie do nabycia jest tom zbierający teksty z dwóch poprzednich konferencji queer ("Odmiany odmieńca. Mniejszościowe orientacje seksualne w perspektywie gender", red. T. Basiuk, D. Ferens, T. Sikora). Książkę można zamawiać pod adresem Wydawnictwa Śląsk www.slaskwn.com.pl lub telefonicznie (32) 258 58 70.

W imieniu uczestników chciałbym podziękować organizatorom: Tomkowi Basiukowi, Dominice Ferens i Tomkowi Sikorze za ogrom pracy, jaki włożyli w przygotowanie i poprowadzenie konferencji.

Jacek Kochanowski