Stalin, Chruszczow, seks analny i literatura

Rosyjski pisarz Władimir Sorokin nigdy pewnie nie przypuszczał, że w ojczystym kraju przyjdzie mu się zajmować zamiast literatury paragrafami prawa karnego. Książki Sorokina są w Rosji niezwykle popularne wśród młodzieży. Uznanie zyskały także na Zachodzie. W 1999 roku, współpracujące z nim wydawnictwo Ad Marginem opublikowało kolejną powieść, zatytułowaną "Błękitne sadło" (Gołuboje sało). Sorokin opisuje w nim surrealistyczny świat laboratorium genetycznego gdzieś na Syberii. W jednej ze scen, sklonowani sowieccy dyktatorzy Chruszczow i Stalin uprawiają seks analny. Tytułowe "błękitne sadło" to substancja, wydzielana przez pisarza w trakcie procesu twórczego. Walczą o nią tyrani, ponieważ daje im nieograniczoną władzę. Trzeba jednak wiedzieć, że "gołuboj" to po rosyjsku "pedał". Sorokin tłumaczy, że powieść jest metaforą, przedstawiającą upadek rosyjskiej literatury.

Pod koniec czerwca, prasa doniosła, że jakiś 49-letni mężczyzna złożył do prokuratury zawiadomienie o przestępstwie twierdząc, że "doznał szoku w czasie czytania książki". Dziennikarze szybko wykryli, że mężczyzna związany jest z młodzieżową organizacją "Idący razem", która bezwarunkowo popiera politykę prezydenta Rosji, Putina. Prokuratura - o dziwo - przyjęła zgłoszenie i nakazała wszczęcie śledztwa. 11 lipca pisarza oskarżono na podstawie artykułu kodeksu karnego, przewidującego kary za rozpowszechnianie pornografii. Dziennik Niezawisimaja Gazieta napisał, że oskarżanie Sorokina o szerzenie pornografii to absurd. Rynek w Rosji zalany jest przez pornograficzne pisemka i "arlekiny" ozdobione wymownymi okładkami. Ale najwidoczniej zawartych w nich opisów nie traktuje się jako pornografię...
W rezultacie, Władimir Sorokin ma na karku dwa procesy. W jednym jest oskarżonym, w drugim skarżącym. W pierwszym grozi mu za "rozpowszechnianie pornografii" kara od 50 do 80 tysięcy rubli i do dwóch lat więzienia. W drugim domaga się odszkodowania za naruszenie praw autorskich wysokości pięciu milionów rubli (około 160 tys. euro). W obu przypadkach po dwóch stronach barykady stoją pisarz i wspomniana proputinowska młodzieżówka "Idący razem".

"Idący razem" jest - zgodnie z tradycją rosyjskiej autokracji - wytworem kremlowskich strategów. Popierająca prezydenta Putina młodzież dochowywać ma wysokich standardów moralnych, popierać wodza i nie stawiać zbyt wielu pytań. Podczas swoich spotkań, młodzi ludzie noszą T-shirty z podobizną prezydenta. Organizacja finansowana jest najprawdopodobniej z kasy Kremla i kontrolowane przez władze firmy. Szef "Idących razem", Władimir Jakiemienko, który pokazuje się często w towarzystwie rosyjskiego przywódcy głosi, że Rosję należy oczyścić z moralnej zgnilizny i wrogich wpływów. Prześladowania pisarzy należały w sowieckiej Rosji do tradycji. Niegdyś stali przed sądem Boris Pasternak, Anna Achmatowa, Aleksander Sołżenicyn, Julij Daniel, Andrej Sinjawskij. Najwidoczniej więc twardogłowi doszli do wniosku, że trzeba się zabrać za pisarzy współczesnych. Na czarnej liście obok Sorokina znajdują się między innymi Wiktor Jerofiejew i Wiktor Pielewin.

Podczas ulicznego happeningu zorganizowanego przed moskiewskim teatrem Bolszoj, członkowie "Putin Jugend" spłukali książki Sorokina w klozecie. Miejsce akcji wybrano nieprzypadkowo, ponieważ dyrekcja Bolszoj, teatru traktowanego jako świątynia rosyjskiej kultury, zleciła pisarzowi napisanie libretta do jednej z oper Leonida Diesjatnikowa. Nakładem "Idących razem" ukazał się też paszkwil, w którym przedrukowano "obrzydliwe wypociny marginalnego postmodernisty". O to właśnie Sorokin wytoczył sprawę o naruszenie praw autorskich.

Liberalna prasa rosyjska jest zdania, że kampania propagandowa i działania prokuratury przeciwko Sorokinowi są próbą przetestowania gotowości społeczeństwa do ponownego przykręcenia śruby i ograniczenia demokracji. Moskiewska gazeta Nowije Iswestija zaproponowało już utworzenie konkurencyjnej dla "Idących razem": Organizacji pod nazwą "Genitalia wszystkich krajów łączcie się".

Jak dotąd, jedynym rezultatem nagonki na pisarza jest gwałtowny wzrost zainteresowania jego twórczością. Książka "Błękitne sadło" sprzedaje się jak ciepłe bułeczki. Elita rosyjskich pisarzy milczy. Aleksander Sołżenicyn, ikona rosyjskiej literatury płynie zresztą na fali, sam będąc wielbicielem "rosyjskiej tradycji" atakowanej przez zgniliznę zachodnią. Gdyby Sorokin przegrał proces, konieczne byłoby usunięcie z rosyjskich księgarń i bibliotek wielu "pornograficznych" dzieł. Wydawca Daniel Szirokow zabezpieczył się na zapas. W wydanym niedawno opowiadaniu Gogola pod tytułem "Nos", zastąpił tytułowe słowo gwiazdkami. Bo nie wiadomo z czym się może komuś kojarzyć organ węchu...

Krystian Piotrowicz