Porno i kara

Erika Lust jest szwedzką scenarzystką, reżyserką, producentką i pisarką. Pionierką w kobiecej pornografii. Jej filmy były wielokrotnie nagradzane podczas erotycznych i feministycznych festiwali filmowych. TVN Style pokazał jeden z najbardziej znanych filmów Lust – "Cabaret Desire" ("Siła pożądania"). Do Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji wpłynęła skarga widza, którego poruszyło pokazywanie w programie telewizyjnym "scen o charakterze pornograficznym, przedstawiających rzeczywiste akty kopulacji i seksu oralnego". Nadawca tłumaczył się, że "Siła pożądania" "reprezentuje nowoczesne, erotyczne kino dla kobiet". Lust odwraca perspektywę z "tradycyjnie męskiej optyki" i zastępuje ją "kobiecym punktem widzenia na sprawy erotyki". TVN ratował się też tłumacząc, że definiowanie pojęcia "treści pornograficznych" jest "wybitnie ocenne, nieostre, a jego znaczenie uwarunkowane kulturowo i zmienne w czasie". KRRiT nie dała się przekonać i nałożyła na stację 200 tys. złotych kary – nie można więc mówić o "symbolicznej" sumie. Rada przeanalizowała film, podkreślając, że "sceny pornograficzne są długie, trwają od 1 do prawie 9 minut bez przerwy" i wyliczając (co do sekundy), kiedy w filmie mają miejsce. "Rzeczywiste akty seksualne" – zarówno między kobietą i mężczyzną, jak i – między dwoma kobietami – są dla KRRiT dowodem na to, że to jest główny temat filmu. W internecie zawrzało – z jednej strony pojawiły się pytania, czy po 23.00 (bo o takiej porze film był wyświetlany), w prywatnej – płatnej stacji nie może być takich filmów? Nie podoba nam się to wyłączamy. Z drugiej strony wiele osób nie kryło jednak oburzenia: sztuka czy nie, feminizm czy nie – pornografia to pornografia.

Antoni Ruszkowski, pomysłodawca pierwszego w Polsce queerowego seks shopu (mającego w swojej ofercie także filmy Lust) – Kinky Winky, oraz autor pracy magisterskiej o filmach pornograficznych, podkreśla, że obie strony biorące udział w konflikcie zachowują się kuriozalnie. "Film Eriki można określić jako pornografię, choć z oczywistych względów jej twórczość jest pod wieloma względami odmienna od mainstreamowego hard core'u. Tłumaczenia nadawcy o tym, że pojęcie pornografii jest "wybitnie ocenne, nieostre" jest błędne, bowiem istnieją zdroworozsądkowe definicje tego pojęcia, które klarownie określają istotę tegoż zjawiska. TVN ponadto podejmuje linię obrony przyjmująca "takie pojmowanie pornografii, które pozostawia poza zakresem tego pojęcia wszelkie przejawy twórczości artystycznej". Stacja wskazując na rozdzielność znaczeniową obu terminów, przy jednoczesnym podkreślaniu niewątpliwych walorów artystycznych dzieła Eriki Lust, próbuje zatem udowodnić, że "Cabaret Desire" nie jest filmem pornograficznym. Tymczasem pornografia może być sztuką. Czy filmy zaliczane do "złotego okresu pornografii" TVN potraktowałby jako produkt przemysłowy? Przykładowo reżyser "Głębokiego gardła", filmu zaliczanego do kanonu najważniejszych dzieł pornograficznych, w swym dziele zastosował montaż intelektualny znany chociażby z dzieł Siergieja Eisensteina. Przynależność do sfery popkultury czy "kultury niskiej" nie oznacza, ze dany wytwór jest pozbawiony wartości artystycznych" – mówi w rozmowie z naszym portalem. Ruszkowski dodaje jednak, że "prezentowanie przez KRRiTV wyliczeń tego, w której dokładnie sekundzie mamy na ekranie do czynienia ze scenami o charakterze pornograficznym przypomina praktykę anglosaskich sądów sprzed kilku dekad, w której o "sprośności" danego dzieła decydowała możliwość odróżnienia włosów łonowych (pisał o tym ten sam Marian Filar, na którego pracę powołuje się Rada w swej decyzji). Intrygujące jest również podkreślanie występowania w aktach kopulacji "scen lesbijskich". Czyżby KRRiT miało dodatkowy problem z przejawami nieheteronormatywnego seksu jako "bardziej dewiacyjnego"?" - zastanawia się Ruszkowski.

Tu przechodzimy do kolejnego kuriozum i robi się bardziej strasznie niż śmiesznie: w swoim uzasadnieniu Rada powołuje się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz trzy fragmenty z literatury prawnej. Jednym z nich jest fragment wspomnianej przez Ruszkowskiego książki Mariana Filara z 1977 roku pt. "Pornografia. Studium z dziedziny polityki kryminalnej". Filar przypomniał rozróżnienie na "pornografię klasyczną" i "pornografię dewiacyjno-perwersyjną". W tej drugiej znalazł się... seks "homoseksualny i lesbijski". "Pornografia dewiacyjno-perwersyjna obejmowałaby prezentacje seksu sprzecznego z jego biologicznym ukierunkowaniem oraz seksu w nietolerowanych społecznie (lub także i prawnie) formach, chodzi o formy, które zakładają eksploatację jednego z uczestników stosunku, w szczególności eksploatację polegającą na naruszaniu w związku z aktem seksualnym innych, pozaseksualnych dóbr prawnie chronionych. Zaliczymy tu więc prezentacje seksu homoseksualnego i lesbijskiego we wszystkich wariantach, seks sadystyczny i połączony z gwałtem i przemocą, seks pedofilski, kazirodczy, nekrofilski i zoofilski" – brzmi zacytowany fragment. W kontekście oburzenia filmem Lust aż prosi się pytanie, czy gdyby nie ów nieszczęsny "dewiacyjno-perwersyjny" seks lesbijski – czy ktoś by na niego zwrócił uwagę?

Uzasadnienie Rady wywołało też dyskusję o pornografii w mediach: co w czasach, gdy kobieca nagość jest na potęgę wykorzystywana marketingowo trąci trochę hipokryzją. Ruszkowski ubolewa jednak nad prawem, które zakazuje prezentowania pornografii, będącej w końcu jedną z form ekspresji naszej seksualności. "O ile rozumiem stanowisko Rady, która musi stać na straży przestrzegania prawa w przekazach medialnych, to smutne jest, że jedna grupa dorosłych ludzi określa kształt tego, co może oglądać druga grupa dorosłych (niezależnie od pory dnia i nocy). Ale czemu tu się w sumie dziwić: pornografia od dekad była kozłem ofiarnym i łatwym celem do wszelkich ataków. Obrazy seksu często spotykają się z oporem. Takich reakcji brak gdy na ekranie pojawia się gwałtowna przemoc…" - reasumuje Ruszkowski.

Chcielibyśmy, żeby na całej aferze skorzystała Erika Lust – w końcu wielu polskich widzów dowiedziało się, że istnieje coś takiego jak "kobiece kino pornograficzne". Sama reżyserka, która ma kontakt z pomysłodawcą Kinky Winky, była jednak bardziej zasmucona - Polska usłyszała o "Sile pożądania", ale w kontekście karania kobiecego porno. Tradycyjnie jednak najbardziej ucierpieli "nietolerowani społecznie" ludzie LGBT. O ich seksie już nie mówiąc.

(md)