Wtedy nas zobaczyli

- Krzysztof Tomasik -

Pomysł był znakomity, choć w sumie dość prosty – sfotografować 30 par: 15 lesbijskich i 15 gejowskich, gdy trzymają się za ręce. Zdjęcia zrobiono w plenerze, a ich autorką była Karolina Breguła. Dwie wybrane pary stały się twarzą kampanii i to je właśnie umieszczano na billboardach czy pocztówkach, całość można było oglądać na wystawach, które planowano w całej Polsce. Chodziło o pokazanie gejów i lesbijek żyjących w Polsce, którzy nie wstydzą się swojej orientacji seksualnej, oczekują równych praw i akceptacji.

Na protesty nie trzeba było długo czekać. “Nasz Dziennik” zapowiadał “Dewiacyjną kampanię”, a potem donosił “Reklama patologii zgodna z dyrektywami UE”, a dowcipny jak zawsze Maciej Rybiński proponował w “Rzeczpospolitej” podobną akcję, tylko z politykami: “Wyobraźmy sobie czas kampanii wyborczej i napisy przy wizerunkach kandydatów: koprofag, fetyszysta, zoofil. Cóż za bogactwo wyboru!”. W tej samej “Rzeczpospolitej” na alarm przed ekspansją homoseksualną bił Piotr Semka, a w “Tygodniku Powszechnym” Józefa Hennelowa pochyliła się nad sprawą pisząc: “organizatorom akcji chodziło tak jasno o zdominowanie bodaj na krótko podświadomości i opinii publicznej, z pełnym zlekceważeniem faktu, że nie każdy sobie tego życzy i nie życzyć sobie ma także prawo”.

Wkrótce zaczęły się problemy z umieszczeniem zdjęć zarówno na billboardach, jak i w galeriach, oblewanie farbą plakatów wiszących kilka metrów nad ziemią, protesty radnych, a nawet prześladowania osób uwiecznionych na zdjęciach. Szczególnie krytykowano wsparcie, którego akcji udzieliła Izabela Jaruga-Nowacka, wówczas Pełnomocniczka ds. Równego Statusu. Sprawa zaczęła wyglądać na tyle groźnie, że powstał “List otwarty w sprawie akcji Niech nas zobaczą” pod którym podpisali się m.in. Kinga Dunin, Jacek Kuroń, Zygmunt Bauman, Maria Janion, Władysław Frasyniuk, Irena Dzierzgowska czy Magdalena Środa.

Jednocześnie na temat “Niech nas zobaczą” trwała burzliwa dyskusja na portalach LGBT i okazało się, że jej przeciwnikami jest także wielu gejów i lesbijek. Pisałem o tym wówczas na IS: “Znowu okazało się, że w naszym środowisku nie brakuje ludzi, którzy sami nigdy niczego nie zrobili, ale zawsze są gotowi do zniechęcania, marudzenia, narzekania i ośmieszania inicjatyw innych: nie tak, nie w tym czasie, nie za te pieniądze, nie w takim towarzystwie, nie tak głośno, nie tak cicho, nie w takim wymiarze, nie tak radykalnie, zbyt ostentacyjnie... itd. Sama akcja przedstawiająca ludzi trzymających się za ręce jest w sumie niezmiernie grzeczna i zapewne nie zwróciłaby niczyjej uwagi gdyby towarzyszyła np. pojawieniu się na rynku nowej gumy do żucia. Ale nie o zdjęcia chodziło, przeciwnicy zobaczyli na nich to co chcieli zobaczyć i spotkali się z własnymi uprzedzeniami, kompleksami i wyobrażeniami o gejach i lesbijkach”.

Dziś już wiadomo, że akcja miała kolosalne znaczenie dla wprowadzenia tematu homoseksualizmu do głównego nurtu i uczynienia z niego kwestii politycznej. Jest jednym z kamieni milowych w historii polskiego ruchu LGBT, obok zakazanych Parad, spacyfikowanego Marszu Równości, projektu ustawy Marii Szyszkowskiej i dyskusji w “Gazecie Wyborczej” zapoczątkowanej tekstami Jacka Kochanowskiego i Zofii Milskiej-Wrzosińskiej. Jednocześnie minęło już tyle lat od samej kampanii, że szczegóły zatarły się i zaczyna się już na nią projektować własne wyobrażenia, np. w wywiadzie z polskimi miśkami zamieszczonym na portalu homiki pojawiło się ubolewanie, że wśród sportretowanych w “Niech nas zobaczą” nie było żadnego misia. Problem w tym, że para miśków została tam zaprezentowana, więc zamiast narzekania dużo efektywniejsze byłoby raczej dotrzeć do przedstawionych tam mężczyzn i uczynić ich honorowymi gośćmi jednego ze zlotów polskich miśków.

Trzeba zresztą przyznać, że wielu spośród uczestników i uczestniczek akcji stała się znana ze swojej działalności na różnych polach. Paweł Leszkowicz i Tomek Kitliński napisali wkrótce książkę “Miłość i demokracja”, Krystian Legierski dał się poznać jako właściciel legendarnego klubu Le Madame, a Yga Kostrzewa i Anna Zawadzka były już wówczas znane jako działaczki, podobnie jak Anna Gruszczyńska i Szymon Niemiec. Jednocześnie samo określenie “Niech nas zobaczą” zaczęło funkcjonować niezależnie od wystawy, stając się przedmiotem wielu żartów internetowych, zostało wykorzystane na okładce jednego z numerów tygodnika “Wprost”, a także literacko przetworzone w powieści Bartosza Żurawieckiego “Trzech panów w łóżku, nie licząc kota (romans pasywny)”. A wszyscy, którzy nie mieli okazji zobaczyć zdjęć 30 par ciągle mają jeszcze możliwość nadrobienia zaległości, wystawa bowiem wciąż bywa pokazywana w różnych miejscach Polski, ostatnio (w lutym) gościła w Lublinie.

Informacja na temat “Niech nas zobaczą”:
Autorka zdjęć: Karolina Breguła
Koordynator: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii
Współorganizator: Lambda Warszawa
Sponsor: Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Patron: Izabela Jaruga-Nowacka, Pełnomocniczka ds. Równego Statusu Kobiet i Mężczyzn, MTV Polska, Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych
Partnerzy: Ambasada Holandii, Ambasada Szwecji, Rzecznik Praw ds. Mniejszości Seksualnych, Klub Utopia.
Strona internetowa: http://niechnaszobacza.queers.pl/