Bundestag przegłosował nowe prawo o samostanowieniu - rewolucja w niemieckim prawie

W piątek Bundestag przegłosował nową ustawę o samostanowieniu, która ma uprościć proces zmiany wpisu o płci w urzędach. Dotychczasowe przepisy zmuszały osoby zainteresowane koretką płci do stawiania wysokich barier. Od listopada będzie to łatwiejsze.

Nowe prawo ma na celu ułatwienie oficjalnej korekty płci oraz imienia. Osoby zainteresowane będą musiały jedynie złożyć oświadczenie w urzędzie stanu cywilnego - bez żadnego zaświadczenia lekarskiego, opinii biegłych ani decyzji sądowych.

Obecne przepisy, obowiązujące od 1980 roku i regulujące sprawy transpłciowych osób, przestaną obowiązywać w świetle nowego prawa. Do tej pory osoby zainteresowane zmianą wpisu o płci oraz imienia musiały przejść długotrwałą i kosztowną procedurę, obejmującą opinie i decyzje sądowe. Do 2011 roku transpłciowe osoby musiały również poddać się sterylizacji. Obecne przepisy naruszają godność człowieka - twierdzi pełnomocnik ds. równouprawnienia LGBT w rządzie federalnym, Sven Lehmann.

Czy wiek ma znaczenie przy zmianie wpisu o płci? Tak. Istnieją różne zasady, zależnie od wieku. Osoby niepełnoletnie poniżej 14 roku życia nie mogą samodzielnie złożyć oświadczenia w urzędzie stanu cywilnego. Musi to zrobić ich prawny przedstawiciel. Jeśli osoba ma co najmniej 14 lat, ale nie jest pełnoletnia, musi sama złożyć oświadczenie w urzędzie stanu cywilnego, ale potrzebuje na to zgody prawego przedstawiciela. Jeśli przedstawiciel nie wyraża zgody, sprawę można przekazać sądowi rodzinnemu. Jeśli obydwaj rodzice mają prawo opieki i nie mogą się porozumieć, są zobowiązani podjąć decyzję zgodnie z dobrem dziecka. W innym przypadku również sąd rodziny może doprowadzić do rozwiązania. Osoby pełnoletnie składają oświadczenie samodzielnie, bez konieczności uzyskiwania dodatkowej zgody lub konsultacji. Zmiana jest możliwa tylko raz w ciągu roku.

Czy zmiana wpisu o płci wymaga również zmiany imienia? Zasada jest taka, że tak, chyba że dotychczasowe imię pasuje do nowego wpisu. Ogólnie rzecz biorąc, imię musi odpowiadać wpisowi o płci. Na przykład, jeśli wybierzesz wpis „mężczyzna”, nie będziesz mógł wpisać imienia Katharina. Nadal istnieje wybór między „mężczyzną”, „kobietą” i „inny”. Zainteresowane osoby mogą również zdecydować się nie podawać informacji o płci. Zmiana imienia bez zmiany wpisu o płci nie jest możliwa na podstawie ustawy o samostanowieniu.

Nowa ustawa wejdzie w życie 1 listopada 2024 roku. Należy jednak zauważyć, że zmianę wpisu o płci należy zgłosić na trzy miesiące wcześniej w urzędzie stanu cywilnego. Najwcześniejszy termin zgłoszenia zmian to 1 sierpnia bieżącego roku.

W ustawie znajduje się zapis, który ma zapobiegać publicznemu ujawnieniu wcześniejszej tożsamości lub wcześniejszego imienia osoby, której tożsamość pozostawała utajniona. Oznacza to, że osoby zainteresowane są chronione przed sytuacją, w której osoby trzecie rozpowszechniałyby wcześniejszą tożsamość lub wcześniejsze imię bez ich zgody. Istnieją jednak specjalne zasady dotyczące bliskich członków rodziny. Mogą oni wspominać o zmienionym imieniu i wpisie o płci tylko w oficjalnej korespondencji, na przykład z urzędami. W przypadku przekroczenia tego zakazu, pod warunkiem, że jest to "z zamiarem szkodzenia", grozi grzywna w wysokości do 10 000 euro. W kontekście prywatnym, np. rodzice dziecka nadal mają prawo wspominać wcześniejsze imię dziecka, bez obaw o konsekwencje prawne.

Paragraf 9 ustawy o samostanowieniu zawiera szczególną regulację dotyczącą okresów zagrożenia lub obrony. W czasie tych okresów wpis o płci jako męski pozostaje w mocy. Ma to konsekwencje dla transkobiet i osób niebinarnych, które zmieniły wpis o swojej płci mniej niż dwa miesiące przed rozpoczęciem takiego zdarzenia. Ta regulacja oznacza, że transkobieta lub osoba niebinarna, które zmieniły wpis o swojej płci mniej niż dwa miesiące przed rozpoczęciem okresu zagrożenia lub obrony, mogą być zobowiązane do służby z bronią. Oznacza to, że mogą zostać wcielone do służby wojskowej, pomimo że oficjalnie nie identyfikują się jako mężczyźni.

Przede wszystkim ze strony spektrum konserwatywnego pojawiają się protesty przeciwko nowym przepisom. Krytycy obawiają się, że prawo może stanowić zachętę do dowolnej zmiany wpisu o płci lub poddawania się operacjom zmieniającym płeć. Osoby zainteresowane stanowczo odrzucają tę interpretację i wskazują, że nikt nie podejdzie do tej drogi dobrowolnie.