Xavier Dolan

Xavier Dolan to kanadyjski reżyser, scenarzysta i aktor, który zdobył międzynarodowe uznanie jeszcze jako nastolatek. Nazywany „cudownym dzieckiem kina”, zasłynął filmami o wielkich emocjach, skomplikowanych relacjach rodzinnych i poszukiwaniu tożsamości. Jego kariera to pasmo festiwalowych sukcesów, artystycznych kryzysów i głośnych powrotów.

W lipcu 2023 roku ogłosił przejście na „artystyczną emeryturę”, nazywając tworzenie filmów niewdzięcznym zajęciem. Jednak niecałe trzy lata później, w kwietniu 2026 roku, zapowiedział powrót z nowym projektem, który traktuje jako drugi rozdział swojej kariery. ▸

Początki i błyskawiczny debiut

Xavier Dolan-Tadros urodził się 20 marca 1989 roku w Montrealu, w kanadyjskiej prowincji Quebec. Jego rodzicami są Geneviève Dolan i aktor oraz piosenkarz Manuel Tadros. Pracę na planie zaczął już jako dziecko, grając w reklamach i serialach. Później zajmował się również dubbingiem, a zarobione w ten sposób pieniądze przeznaczył na sfinansowanie swojego debiutanckiego filmu.

Mając zaledwie 20 lat, napisał, wyreżyserował i zagrał główną rolę w filmie Zabiłem moją matkę (2009). Częściowo autobiograficzna opowieść o burzliwej relacji nastolatka z matką odniosła spektakularny sukces na Festiwalu Filmowym w Cannes, zdobywając trzy nagrody w sekcji Directors' Fortnight. Dzięki temu Dolan zyskał status jednego z najbardziej obiecujących młodych twórców na świecie.

Kino emocji i poszukiwania tożsamości

W kolejnych latach Dolan ugruntował swoją pozycję reżysera o wyrazistym, rozpoznawalnym stylu, charakteryzującym się estetyzacją obrazu, emocjonalną intensywnością i wykorzystaniem muzyki pop. Jego twórczość często eksploruje tematy miłości, pożądania, buntu i skomplikowanych więzi rodzinnych.

Jego kolejne filmy, takie jak Wyśnione miłości (2010) o miłosnym trójkącie czy Na zawsze Laurence (2012), opowiadający o wieloletniej relacji pary, w której jedna z osób przechodzi tranzycję, były doceniane na międzynarodowych festiwalach. ▸ Thriller psychologiczny Tom na farmie (2013) udowodnił z kolei jego wszechstronność gatunkową. ▸

Największy sukces komercyjny i artystyczny przyniosła mu Mama (2014). Dramat o samotnej matce wychowującej syna z ADHD przyniósł mu Nagrodę Jury na festiwalu w Cannes i był kanadyjskim kandydatem do Oscara. Późniejsze dzieła, jak gwiazdorsko obsadzony film To tylko koniec świata (2016), zdobyły dla niego francuskie nagrody filmowe César. Dolan wyreżyserował także głośny teledysk do piosenki Hello Adele.

Po mniej przychylnie przyjętym, anglojęzycznym debiucie The Death and Life of John F. Donovan (2018), powrócił z bardziej osobistym projektem Matthias i Maxime (2019). Wcielił się w nim w jedną z głównych ról, po raz pierwszy od sześciu lat pojawiając się na ekranie we własnym filmie. ▸

Kryzys twórczy i zapowiedź powrotu

W 2022 roku Dolan stworzył swój pierwszy serial, thriller Noc, której obudził się Laurier. Projekt ten okazał się jego ostatnim na dłuższy czas. ▸ W 2023 roku reżyser ogłosił, że kończy z kinem, czując zmęczenie i frustrację branżą.

Impuls do zmiany zdania przyszedł w 2024 roku, gdy pełnił funkcję przewodniczącego jury jednej z sekcji festiwalu w Cannes. Wiosną 2026 roku ogłosił pracę nad nowym filmem – horrorem z elementami komedii, którego akcja osadzona jest w paryskich elitach literackich w 1895 roku.

Życie prywatne i kontekst LGBT+

Xavier Dolan jest otwartym gejem. Jak sam przyznał w wywiadach, swojej orientacji był świadomy od wczesnych lat, a coming outu przed bliskimi dokonał w wieku 13 lat. W publicznych wypowiedziach podkreślał, że "zawsze był gejem". Mimo że jego filmy często zawierają postacie i wątki queerowe, reżyser sprzeciwia się etykietowaniu jego twórczości jako „kina gejowskiego”, argumentując, że prowadzi to do szufladkowania i oddzielania tych historii od głównego nurtu.

Jego dzieła wnikliwie analizują mechanizmy męskości, internalizowaną homofobię, pożądanie i wstyd, co widać szczególnie w filmach Tom na farmie czy Matthias i Maxime. ▸ Dolan rzadko mówi publicznie o swoim życiu uczuciowym, chroniąc swoją prywatność. Jako aktor pojawił się również w roli jednego z kochanków w gejowskiej parze w horrorze To: Rozdział 2. ▸