Jestem tak cholernie piękny, że sam nie mogę tego znieść - Portret ikony popkultury: Divine

Prawie miesiąc temu mieliśmy do czynienia z trzydziestą czwartą rocznicą śmierci artysty, a więc to idealny moment, żeby przypomnieć o jego przykrytej kurzem karierze muzycznej głównie ze względu na popularność, jaką w radiu cieszyła się na starym kontynencie w latach 80. oraz na barwny (i być może gorszący) wizerunek postaci stworzonej przez artystę.

Przywołajmy najpierw jego karierę aktorską. Milstead został rozsławiony za sprawą ról w filmach swojego bliskiego przyjaciela (jeszcze z czasów dzieciństwa), Johna Watersa. W latach 70. i 80. Należał do grupy “Dreamlanders”, składającej się z aktorów pojawiających się w ociekających perwersją i kiczem kampowych produkcjach Watersa, których lejtmotywem była krytyka amerykańskiego społeczeństwa i mechanizmów w popkulturze. Imię “Divine” wymyślił dla niego właśnie wspomniany reżyser. Pod tym samym imieniem na dwóch różnych kontynentach niegdyś był pamiętany skrajnie inaczej. Za oceanem, Divine zapisał się w historii popkultury przede wszystkim jako nadworny aktor u Watersa, natomiast w Europie czterdzieści lat temu znany był głównie jako gwiazda muzyki disco. Filmy w reżyserii Watersa w dzisiejszych czasach cieszą się dość dużą popularnością i uznaniem (między innymi w Polsce; John Waters był gościł na American Film Festival w 2021 roku), a o Divine dziś (już nawet w Europie) mówi się przeważnie właśnie w kontekście udanej kariery filmowej. Z pewnością o wiele częściej niż w kontekście kariery muzycznej, choć i tą wyróżniał krzykliwy i wulgarny image ikony LGBTQ+. 

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Divine (@divineofficial)

Przenieśmy się do roku 1979. Divine jest już rozpoznawalny w USA za sprawą obscenicznych kreacji aktorskich w takich filmach jak “Różowe flamingi” czy “Kobiece kłopoty”. Jego nowy menadżer z Wielkiej Brytanii, Bernard Ray, dostrzega w Divine potencjał do występów scenicznych w klubach nocnych. Divine występuje zatem w klubie LGBTQ+ w Fort Lauderdale na Florydzie, gdzie w czasie występu wyzywa publiczność i wdaje się w bójkę z innym drag queen. Wszystko to napędza popularność aktora, jednak Ray po pewnym czasie sugeruje, że występy na scenie można urozmaicić występami muzycznymi z udziałem Divine. Tak więc w roku 1981 zostaje nagrany utwór “Born to be Cheap”, który przechodzi niemal niezauważony. Rok później, w 1982 roku, wydaje dwa single: “Native Love (Step By Step)" i "Shoot Your Shot".

Żeby zareklamować utwory, Divine wznawia występy w klubach, łącząc występy muzyczne z elementami stand-upu i wulgarnym dialogiem z publicznością. 

W ciągu kilku lat (1982-1985) wydaje łącznie dwa albumy i dziesięć singli, z czego kilka z nich całymi tygodniami przebywają na listach przebojów, ciesząc się sporą popularnością przede wszystkim w Holandii, Niemczech i Wielkiej Brytanii. “Shoot Your Shot” przez 10 tygodni przebywa na holenderskiej liście przebojów (w pewnym momencie przebywając na siódmym miejscu), zdobywając przy okazji złotą płytę w tym kraju. W USA w początkowych latach jego kariera piosenkarza cieszyła się niemałą popularnością, jednak nie w tak dużym stopniu, jak na starym kontynencie. W ojczystym kraju wciąż był rozpoznawalny głównie za sprawą ról filmowych.

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Divine (@divineofficial)

Na koncercie w Ohio w 1985 roku tak przemawiał do publiczności: “Nobody's as beautiful as I am… because I'm so f****ng beautiful, I can’t stand it myself!”. To jedno z niewielu zdań wypowiedzianych przez niego w stronę publiki w czasie koncertu, który nie zawierał podtekstu erotycznego. 

Mimo widowiskowych występów warstwa instrumentalna niczym nie odstępowała od reszty radiowych przebojów w tamtym czasie. Mowa o pierwszej połowie lat 80. W zachodnioeuropejskich radiostacjach ogromną popularnością cieszyły się energiczne kompozycje nagrywane na syntezatorach marki Roland z prostą warstwą liryczną, których tematyka skupiała się na wyrażaniu miłości do drugiej połówki lub opisywaniu “fizycznego wyzwolenia” okazywanym przez taniec. Tak mniej więcej można streścić utwory Hi-NRG, podgatunku muzyki dyskotekowej, który w tamtym czasie rozkwitał. Hi-NRG szczególnym powodzeniem cieszył się na wielkomiejskich dyskotekach oraz wśród reprezentantów społeczności LGBTQ+ w USA i w Europie. Utwory cechowała energiczna warstwa instrumentalna (high-energy, jak nazwa wskazuje) i bardzo szybkie tempo (przeważnie 120-140 uderzeń na minutę). Beat był prosty i systematyczny w porównaniu do “bujającego” brzmienia funku, a kreacje artystów (Sylvester, The Pointer Sisters) raziły cechującą postmodernizm estetyką kampu i kiczu. 

Wyświetl ten post na Instagramie

Post udostępniony przez Divine (@divineofficial)

Gatunek był pokrewny z rozwijającym się w tym samym czasie włoskim italo disco i francuskim eurodisco, które u boku Hi-NRG zdominowały europejskie radio w latach 80. Większych z tych utworów ciężko uznać za ambitne artystycznie, a same gatunki stały się podwalinami dla naszego, rodzimego disco polo, jednak nasz odpowiednik pojawił się z kilkuletnim opóźnieniem.

Za pierwszy hit z tego gatunku powszechnie uznaje się słynne po dziś dzień “I Feel Love” Donny Summer, wyprodukowane przez Giorgio Morodera, uznawanego za pioniera gatunku i jedną z ważniejszych postaci w muzyce elektronicznej. To właśnie Moroder wywarł największy wpływ na brzmienie gatunku, a słuchając przebojów Divine nieciężko doszukiwać się podobieństw w brzmieniu. Elektryzujący, prosty beat współgrał ze skaczącą linią basu, tymczasem wokal (często wchodzący dopiero w połowie utworu) przeważnie odgrywał drugoplanową rolę. 

Dyskografię Divine w całości można zaliczyć jako przykład muzyki Hi-NRG. Teksty jego utworów były przesycone podtekstami erotycznymi (“Shoot Your Shot”) i okazywaniem dominacji wobec osób płci męskiej (“You Think You’re A Man”). Divine jako piosenkarz charakteryzował się przede wszystkim mocnym, niskim tenorem oraz wspomnianymi wcześniej występami na żywo.

Divine mimo wszystko nie był jedynym wówczas znanym piosenkarzem, który korzystał z wizerunku drag queen. Przywołany wcześniej Sylvester pojawiał się na niektórych koncertach w sukience i pod grubą warstwą makijażu. W porównaniu do Harrisa jako drag queen występował tylko sporadycznie, a wszelkie wulgarne komentarze i zaczepki nie padały z jego ust w czasie występów. Jego pionierskie dla gatunku “You Make Me Feel (Mighty Real)” po dziś dzień stanowi inspirację dla artystów takich jak Frank Ocean czy RuPaul nie mówiąc już nawet o częstotliwości, z jaką pojawia się w radiu. 

Hi-NRG zbadało nowe, nieznane wcześniej ścieżki muzyki elektronicznej, a także pozwoliło wielu artystom z dyskryminowanych grup społecznych (mniejszościom seksualnym i osobom pochodzenia latynoskiego) zaistnieć w programach muzycznych i w na falach stacji radiowych.

Jeśli można powiedzieć, że mniejszości seksualne wyzwalały się poprzez sztukę (przede wszystkim muzykę), Divine stanowił idealny przykład takiego wyzwolenia, szczególnie że udało mu się wyjść z kultury niszowej i zagościć na stałe w popkulturze.

Na scenie, pod postacią perwersyjnych i wulgarnych komentarzy w pełni oddawał się swojej kreacji, która w połączeniu z rzadko spotykanym, niskim tenorem zwracała uwagę na pewno bardziej niż płytka, humorystyczna warstwa liryczna czy prosty, dynamiczny beat rodem z utworów Morodera.