Rodzina: tata, tata i dziecko

Gejowska rodzina z dziećmi? Dzieci wychowywane przez dwóch ojców lub dwie mamy? Konstelację taką trudno sobie w naszym społeczeństwie wyobrazić. Nawet autorzy szeroko dyskutowanego projektu ustawy o konkubinacie nie zająknęli się na temat możliwości zalegalizowania prawa rodzin homoseksualnych do adopcji dzieci. Problemy prawnego zrównania partnerstwa homo- i heteroseksualnego są obładowane lękami i stereotypami. Uciekają od nich nawet osoby o poglądach liberalnych. Ba, nie podejmują ich sami zainteresowani. Dyskusja na temat tak zwanego "małżeństwa gejowskiego" dotyka bowiem spraw tak głęboko zakorzenionych w tradycji i kulturze, że każdy argument odbierany jest wręcz jak świętokradztwo. Były prezydent Niemiec, profesor Roman Herzog (1994-99), który kilka miesięcy temu bawił w Polsce, w jednym z przemówień wyraził pogląd, że w nowoczesnym świecie zmienia się pojęcie "rodziny". W naszym społeczeństwie, zdominowanym przez chrześcijańskie dogmaty, rozumiane jest ono wyłącznie jako sakramentalny związek kobiety i mężczyzny. Według Herzoga, "rodzina" jest wszędzie tam, gdzie żyje z sobą dwoje ludzi. Jak można pomyśleć, takie poglądy nie wzbudziły nad Wisłą entuzjazmu. Tymczasem, życie wyprzedza - jak zwykle - kościelne i polityczne "wartości". Także w Polsce istnieje wiele form partnerstwa rodzinnego. Trudno jest ocenić, w ilu wspólnotach homoseksualnych wychowywane są dzieci. Ale nie ulega najmniejszej wątpliwości, że takie wspólnoty istnieją.

Koniunkturalna dyscyplina, jaką narzuciły sobie środowiska liberalne i działacze gejowscy, funkcjonująca w myśl dewizy "najpierw ustawa o konkubinacie a potem zobaczymy" nie uwalnia od obowiązku myślenia o pełnym równouprawnieniu. Nawet jeśli wydaje się ono bardzo odległe. Dyskusja na temat prawa do adopcji dzieci przez rodziców gejów lub lesbijek jest tym bardziej konieczna, że nasza wiedza na ten temat jest znikoma. Niemal wszystkie argumenty przeciwników prawa do adopcji są natury emocjonalnej. Mówią oni, że mają wyłącznie na względzie dobro dzieci. Twierdzą, że do normalnego rozwoju dziecko potrzebuje ojca i matkę żyjących w zalegalizowanym związku małżeńskim. Już brak ojca (lub matki) ma stwarzać dla dziecka poważne problemy. Homoseksualizm postrzegany jest przez ten krąg osób jako dewiacja i grzech. Dzieci, wychowywane przez dwóch gejów musiałyby więc borykać się z ogromnymi problemami psychicznymi, związanymi z zdefiniowaniem własnej orientacji seksualnej. Wniosek z tego, że "zdrowe" dzieci mogłyby także stać się gejami. Dalsze obawy to niestabilność gejowskich związków i zagrożenie dzieci molestowaniem seksualnym przez przybranych rodziców. Fakt istnienia dyskryminacji mniejszości seksualnej, przeciwnicy rodzin jednopłciowych potwierdzają, argumentując, że "dzieci dwóch tatusiów" byłyby stygmatyzowane w własnym środowisku rówieśniczym. Wyłączając ten ostatni argument, brak jest na potwierdzenie wszystkich innych jakichkolwiek naukowych dowodów. Badania które próbowano prowadzić w Stanach Zjednoczonych były krytykowane przez American Psychological Association i American Sociological Association, a ich wyniki uznano za tendencyjne.

Ale nie tylko propagujący tradycyjne "wartości" przeciwnicy równouprawnienia poruszają się po grząskim gruncie. Także zwolennicy zezwolenia na adopcję dalecy są od obiektywności. Poza nielicznymi wyjątkami, wszyscy badacze wybrali metodę, polegającą na uznaniu za wzorzec "idealną rodzinę heteroseksualną", zaś wszystko co od niego odbiega, za odchylenie od normy. Innymi słowy - idealni rodzice homoseksualni to tacy, którzy wychowywaliby swe dzieci z takim samym efektem, jak wzorcowi rodzice heteroseksualni. Z tego właśnie powodu, wyniki większości badań nie wykazują żadnych istotnych różnic pomiędzy sukcesami wychowawczymi, osiągniętymi przez rodziców hetero- i homoseksualnych. Jeśli zaś różnice istnieją, to raczej na korzyść par jednopłciowych, które swe potomstwo traktują z większą troską niż rodzice tradycyjni. Otóż właśnie te metody badawcze skłaniają do najdalej posuniętego sceptycyzmu. Jeśli bowiem nowoczesne formy współżycia wartościowane są na podstawie odchodzącej w przeszłość hierarchicznej i tradycyjnej struktury rodzinnej, to daleko w walce o równouprawnienie nie zajedziemy. Są jednak znacznie poważniejsze deficyty: brak danych statystycznych, dotyczących rodzin homoseksualnych i ich dzieci i brak danych, dotyczących rozwoju osobowości seksualnej rodziców i ich przybranych dzieci. Jak słusznie wskazują amerykańscy psychologowie, większość osób homoseksualnych, wychowujących dzieci, należy do tak zwanej "generacji przejściowej". Ludzie ci zostali rodzicami w klasycznych partnerstwach heteroseksualnych które potem opuścili, wchodząc w związek gejowski lub lesbijski.

W kwietniu 2001 roku dwoje amerykańskich socjologów, Judith Stacey i Timothy J. Biblarz z University of Southern California opublikowało w piśmie "American Sociological Review" analizę wyników 21 badań studyjnych nad dziećmi z związków jednopłciowych, prowadzonych w ciągu ostatnich 20 lat. Artykuł ten, który wzbudził ogromne zainteresowanie (ale też kontrowersję) stwierdza między innymi że:
- Nie stwierdzono żadnych różnic pomiędzy dziećmi wychowywanymi przez rodziców hetero- i homoseksualnych, jeśli chodzi o prawidłowość rozwoju. Orientacja seksualna rodziców nie miała żadnego wpływu na orientacją seksualną dzieci.
- Nie orientacja seksualna rodziców, lecz ich płeć miała wpływ na formowanie osobowości dzieci. I tak na przykład, wychowankowie dwóch lesbijek wykazywali niższy stopień kodowania tradycyjnych ról męsko/żeńskich niż dzieci wzrastające w rodzinach klasycznych.
- Potwierdza się obawa, że dzieci gejów i lesbijek są stygmatyzowane w społeczeństwie. Aby więc uniknąć posądzenia o homoseksualność, dzieci (szczególnie w wieku dojrzewania) ukrywały przed otoczeniem orientację seksualną rodziców.
- Dzieci wychowywane przez homoseksualnych rodziców wyróżniają się liberalną postawą i tolerancją, pozwalającą im traktować własną seksualność w sposób znacznie zrelaksowany. Z drugiej strony - dzieci te wzrastały zazwyczaj w tolerancyjnym środowisku wielkomiejskim.

Cóż z powyższych uwag wnieść można do dyskusji na temat pełnego równouprawnienia związków jednopłciowych i przyznania im prawa do adopcji dzieci? Otóż przyznać trzeba, że upieranie się przy twierdzeniu, jakoby nie było żadnych różnic pomiędzy modelem wychowawczym hetero- i homoseksualnym jest bezsensowne. Różnice te bez wątpienia istnieją. Są to jednak różnice - nie zaś deficyty. Różnice, których przyczyną są pielęgnowane przez społeczeństwa stereotypy, ale także pozytywne efekty rozwoju cywilizacyjnego.

Na koniec - kilka danych statystycznych. Z prowadzonych w Niemczech badań wynika, że w roku 2000 oceniano liczbę stabilnych par jednopłciowych na około 146 tysięcy. Małżeństw heteroseksualnych zarejestrowano niemal 20 milionów, par heteroseksualnych, żyjących w konkubinacie ponad dwa miliony. Stwierdzono, że ilość dzieci, wychowywanych przez pary jednopłciowe waha się pomiędzy siedmioma a dziesięcioma tysiącami. W rzeczywistości musi ich być dużo więcej, ponieważ rodzice homoseksualni niechętnie przyznają się do swej orientacji z obawy o ewentualne represje. Liczba 25 tysięcy nie jest nierealistyczna. Większość tych dzieci wzrasta w związkach lesbijskich, w których jedna z partnerek jest biologiczną matką. W Norwegii i Danii, gdzie już od dłuższego czasu istnieje instytucja partnerstwa zarejestrowanego, procent par jednopłciowych wychowujących dzieci ustawicznie wzrasta. W roku 2000 było ich w Danii 9 procent, rok później już 11 procent. W 1990 roku było tych dzieci 11, w 2001 już 331.

Można oczekiwać, że w miarę wrastania w społeczną świadomość istnienia rodzin jednopłciowych, nasza wiedza na temat ich umiejętności wychowawczych będzie się powiększać. Można jednak już teraz powiedzieć, że rozszerzona definicja rodziny przyjęła się w krajach zachodnich. Jest tylko kwestią czasu jej zaakceptowanie przez społeczeństwo polskie.

Opracował: Tomek Juszkowski