Sąd obliguje KRRiT do przeciwdziałania homofobii - sukces fundacji Basta

Wojewódzki Sąd Administracyjny potwierdził, że Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji nie może być bierna w sprawach homofobii w mediach, a organizacja społeczna może domagać się od niej działania.

29 maja 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał wyroki w trzech sprawach ze skarg Fundacji Basta, stwierdzające bezczynność Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji w sprawach ws. nienawistnych treści w audycjach TVP i Radia Maryja.

W grudniu 2022 r. Fundacja Basta, jako pierwszy podmiot w Polsce, skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: „WSA”) skargi na Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji ws. audycji zmowę nienawiści. Audycje, których dotyczyły skargi to: #Jedziemy na kanale TVP INFO z 4 maja 2022 r., przedstawiająca nagranie gościnnego komentatora Jarosława Jakimowicza zrywającego tęczową flagę, Aktualności dnia na antenie Radia Maryja z 31 maja 2022 r. z udziałem prof. Pawła Bortkiewicza, który określił w niej społeczność LGBT mianem patologii, kłamstwa i zła, oraz audycja z 10 sierpnia 2022 r., także w Radiu Maryja, w której wiceminister sprawiedliwości Marcin Romanowski określił regulacje w zakresie adopcji dzieci przez pary jednopłciowe mianem zinstytucjonalizowanej dewiacji.

We wnioskach do Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji (dalej: „KRRiT”), Fundacja Basta domagała się wszczęcia z urzędu postępowań administracyjnych względem TVP i Radia Maryja  ze względu na naruszenie przez nich art. 18 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji. Artykuł ten zakazuje m.in. emisji audycji propagujących działania sprzeczne z prawem oraz postaw i poglądów sprzecznych z moralnością i dobrem społecznym, w szczególności zawierających treści nawołujące do nienawiści i przemocy oraz treści dyskryminujące ze względu na orientację seksualną. Jest to jedyny przepis w polskim porządku prawnym chroniący osoby LGBT+ przez propagowaniem wymierzonej w nich mowy nienawiści.

Mimo ustawowego obowiązku Przewodniczący KRRiT nie rozpatrywał wniosków Fundacji Basta, stwierdzając, że nie może być ona stroną w postępowaniu dotyczącym naruszenia art. 18 ust. 1 ustawy o radiofonii i telewizji. Przewodniczący KRRiT ograniczał się jedynie do pisemnej odpowiedzi, że nie dopatrzył się naruszeń prawa w żadnej z audycji. WSA jednoznacznie potwierdził, że praktyka KRRiT jest błędna, a organizacje społeczne mają prawo domagać się reagowania na homofobię i transfobię.

Dlaczego te wyroki są ważne?

Osoby LGBT+ narażone są na mowę nienawiści w mediach.Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji została zaś powołana m.in. do stania na straży interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Zaniedbuje ten obowiązek, pozwalając na krzewienie homofobii i transfobii. Wydane wczoraj wyroki stawiają kres bierności KRRiT w wypełnianiu jej ustawowych obowiązków, a co ważniejsze tworzą nowe narzędzie do walki z mową nienawiści w rękach społeczeństwa obywatelskiego. Zdaniem WSA w jednej ze spraw bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Potwierdzono, że zgodnie z art. 31 kodeksu postępowania administracyjnego organizacje społeczne mogą domagać się wszczynania postępowania administracyjnego w sprawach audycji zawierających homofobiczne treści. Dzięki temu nie tylko będzie można żądać wymierzenia kar nadawcom takich treści, ale także kwestionować niezasadne twierdzenia Przewodniczącego KRRiT o braku naruszenia przez nich prawa w toku postępowań administracyjnych.

Co dalej?

Jak oczekiwano, WSA zobowiązał KRRiT do rozpatrzenia wniosków Fundacji w ciągu miesiąca. Należy spodziewać się, że KRRiT wyda postanowienia o odmowie wszczęcia postępowań przeciwko TVP i Radiu Maryja publikujących nienawistne treści. W takiej sytuacji Fundacja ponownie wystąpi na drogę sądową. Jeśli natomiast KRRiT zaniecha powyższego obowiązku, Fundacja Basta ponownie wystąpi do sądu, domagając się ukarania Przewodniczącego KRRiT grzywną.

Zgodnie z przepisami art 141 § Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, WSA ma 14 dni na sporządzenie uzasadnienia, które będzie mogło być wykorzystane w następnych tego typu sprawach, w perspektywie tworząc linię orzeczniczą.

Fundacja Basta nie ustaje w swoich działaniach mających na celu walkę z homofobią, transfobią i innymi przejawami mowy nienawiści w mediach. Od marca 2022 r. złożyliśmy 15 wniosków do KRRiT i 7 skarg na bezczynność.

Kolejnych trzech wyroków można spodziewać się 28 czerwca br.

(informacja prasowa Fundacja Basta)