Cywil w Berlinie

Książka Antoniego Sobańskiego Cywil w Berlinie ukazała się po raz pierwszy w 1934 roku nakładem wydawnictwa "Rój". To fascynujący zbiór reportaży z hitlerowskiej Trzeciej Rzeszy, które Sobański - korespondent "Wiadomości Literackich" - pisał na bieżąco, obserwując oczyma przyszłej ofiary narodziny i triumfalny pochód nazizmu. Przygotowywane przez Wydawnictwo Sic! wznowienie Cywila w Berlinie uzupełnione jest o reportaże drukowane później, do 1936 roku. Naukowego opracowania tekstu podjął się profesor Tomasz Szarota.

Sobański, pisząc Cywila w Berlinie, zachowywał pełen obiektywizm w obrazie i ocenie przedstawianych wydarzeń. Niezależnie od podejmowanego zagadnienia (prześladowanie Żydów, sytuacja gospodarcza, wewnętrzne walki polityczne), sposób ujęcia go przez Sobańskiego czyni Cywila w Berlinie nieocenionym źródłem informacji; także dzisiaj - jako pierwotna (i jedna z pierwszych) naoczna relacja bezstronnego, niezaangażowanego politycznie świadka. Czytelnik książki poznaje to, co zadecydowało o charakterze i przebiegu procesów zachodzących w Niemczech hitlerowskich: nastroje panujące we wszystkich warstwach społecznych, z których wykiełkowały nowe, rozprzestrzeniające się w szybkim tempie idee.

"Cywil w Berlinie był nie tylko reportażem mądrym politycznie. Książka ta łączyła bystrość i wnikliwość obserwacji z głębokim umiłowaniem kultury europejskiej", powiedział Antoni Słonimski w mowie pogrzebowej nad trumną Sobańskiego.