Dojrzewanie błazna

Juha, zawodowy komik, wspomina traumatyczne zdarzenie sprzed wielu lat, które wpłynęło na całe jego życie.

Szkolna egzystencja pozostaje dla niego raną, która mimo upływu lat, wciąż boli. Usiłował grać w klasie rolę wesołka, za wszelką cenę pragnąc popularności i akceptacji. Odrzucił przyjaźń Tomasa, syna niemieckiej imigrantki tylko dlatego, że postrzegano go jako "klasową ofiarę".
Juha po latach wciąż ma poczucie winy, pisze do niego listy, choć wie, że Tomas ich nie przeczyta. Próbuje się w nich wytłumaczyć, udzielić sobie przebaczenia. Dochodzi do wniosku, że całe jego życie, marzenia i zawód, jaki wykonuje, to prosta kontynuacja drogi szkolnego wesołka. Wciąż pragnie poklasku i akceptacji, ale przedstawienie się kończy, śmiech gaśnie, publiczność wychodzi, a on jak zwykle pozostaje w samotności.

Książka tryska finezyjnym humorem, jest to jednak śmiech przez łzy. W powieści odbija się ujęta groteskowo Szwecja, świat chorego na typowość podmiejskiego osiedla, typowej szkoły i rodziny, która ustawicznie się kłóci.
Narratorem powieści jest Juha. Jego matce za całą mądrość życiową starczają, powtarzane jak mantra, słowa "Anna mun kaikki kestää!", co oznacza po fińsku "Daj mi siły wytrzymać to wszystko!"; do największych przyjemności ojca należy licytowanie się
z sąsiadem ilością i powagą przypadłości zdrowotnych; w ustach babci największym komplementem jest: "Nie robi z siebie nikogo szczególnego!". W domu Juhy drzwi trzeba stale wymieniać, gdyż służąc do wyrażania emocji, szybko się zużywając. Tu kibicuje się Bjornowi Borgowi i Ingemarkowi Stenmarkowi, pije, a później, kiedy skończy się telewizyjny program i wódka, płacze. Dzieci w szkole noszą drewniaki, a za najmodniejsze uchodzą drewniaki... plastikowe.


Wychowawczyni uważa, że "jest zdolna i ma talent" i dlatego wolałaby zajmować się czymś innym. Na przerwach popija, ustawicznie ma zaczerwienione lub podbite oko, co oznacza, że znowu "wpadła na drzwi", ale wszyscy wiedzą, że to "robota" jej męża.
W szkole panuje ścisła hierarchia, walczy się o miejsce, by być jak najbliżej klasowych przywódców. Dzieci prześladują słabszych, a Juha, główny bohater książki, opłaca zainteresowanie rówieśników opowiadaniem zabawnych historii
i robieniem z siebie klasowego "komika".

Dojrzewanie błazna to piękna metafora życia, które okazuje się być zaprogramowane już na starcie, a później mimo wysiłków repetuje się wypracowane schematy postępowania. Sugestywne opisy, słodko-gorzki nastrój, przenikanie się cierpienia i humoru. Juha pragnął poklasku, aprobaty, a zapłacił za to cenę wykluczenia i samotności. To piękna
i znakomicie napisana powieść, po której przeczytaniu ma się wrażenie, że tylko żart oswaja grozę egzystencji.

O Autorze

Jonas Gardell (ur. 1963) wybitny szwedzki pisarz i "showman".

Autor wielu niezwykle popularnych i cenionych przez krytykę powieści. Pracował w wielu zawodach, m.in. prowadził galerię sztuki. Jest twórcą autorskiego programu muzyczno-kabaretowego, z którym objeżdża Szwecję.

Zainteresowany problematyką gender. Jego książki często traktują o homoseksualizmie
i kryzysie wiary m.in. w ostatniej powieści Om Gud (O Bogu) pisze o doświadczaniu transcendencji i Boga.

Budzi obyczajowe kontrowersje, równie często adorowany, co nienawidzony. Nazywany "nadwornym homoseksualistą" Szwecji. Wyklinany, przez jednych uznawany za deprawatora, a przez innych za autorytet. Nie sposób odmówić mu niezwykłej osobowości i wielkiego talentu literackiego. Szokowanie to dla niego sposób najpełniejszego wyrażania siebie.

Swoje powieści podpisuje jako UFO, co oddaje jego postawę i sposób rozumienia świata. Wnikliwie obserwuje, analizuje, bez wahania porusza tematy najtrudniejsze.

Debiutował w 1985 r. powieścią Passionsspelet.

Dojrzewanie błazna to klucz do jego biografii i twórczości, opisuje w nim swoje ciężkie dzieciństwo, spędzone na przedmieściach Sztokholmu.

Jako młody chłopak został zgwałcony, próbował też popełnić samobójstwo. Jego ojciec, profesor psychologii, porzucił rodzinę i ożenił się ze swoją sekretarką, kiedy Jonas był jeszcze dzieckiem. Zdaniem Jonasa ojciec poświęcił rodzinę dla kariery, ale teraz opiekuje się nim z zaświatów, jest jego aniołem stróżem.

Gardell został zwolniony z wojska z powodu powracających "stanów psychopatycznych". Mówi o sobie, że "ma papier na to, iż jest psycholem i jest z tego dumny".

Jonas Gardell jest homoseksualistą i dziękuje za to Bogu: "Dla mnie to rodzaj identyfikacji, która zmusza mnie do zaprzeczenia sobie samemu, społeczeństwu i wszelkim normom społecznym. Bardzo współczuję ludziom, którzy muszą żyć wedle stereotypów społecznych".

Mieszka ze swoim mężem Markiem Levengood-Kärkkäinen. Mark zawodowo patroszy ryby, a oprócz tego pracuje w dziale dramatu jako asystent szefa programowego szwedzkiej telewizji. Jonas ze swoim mężem poznał się na basenie w 1986 r. Mark czytał "Expressen", a Jonas poprosił go o pożyczenie gazety. Zaręczyli się po miesiącu znajomości - ponoć do chwili zaręczyn nawet się nie pocałowali. Brali ślub dwukrotnie, pierwszym razem "nielegalnie", po raz drugi w momencie zalegalizowania takich związków. Jonas i Mark jako pierwsza para homoseksualna w Szwecji adoptowali
(w listopadzie ubiegłego roku) dziecko - córeczkę. Obecnie wychowują dwoje adoptowanych dzieci.

Jonas bardzo poważnie podchodzi do roli ojca, równie ważne jest dla niego bycie "artystą".
Uważa, że sztuka polega na poznaniu drugiego człowieka, potwierdzeniu się, wzajemnym przebaczeniu: "Chciałbym, żeby choć raz, jeden jedyny raz, ktoś z publiczności, przyszedł do mojej garderoby, przebaczył mi, pocieszył, pieprzył mnie i szeptał, że jestem dobry, że się do czegoś nadaję".

Po raz pierwszy nazwał się "artystą", gdy wystąpił przed tysięczną publicznością w teatrze w Goeteborgu. Mówi o sobie, że do tej chwili był "pisarzem, który tylko stał na scenie
i czytał swoje teksty".

Dąży do tego, by odbiorca jego dzieł identyfikował się emocjonalnie z jego bohaterami, przeżywał ich miłości, przyjaźnie, chwile radości. Mawia o sobie, że jest socjaldemokratycznym anarchistą. Inspiruje go Biblia, Bette Midler, George Michael, Jean Genet, Lourie Andersen. Jest wielkim fanem Davida Bovie.

Jego sztuka Babcia płacze, jest pokazywana w szwedzkiej TV podczas każdego Bożego Narodzenia.

Marzeniem Gardella jest napisać własną interpretację historii biblijnych. Prowadzi galerię "Oczy geja". Pragnie też otworzyć kawiarnię, o nazwie "Kawiarnia bohaterów".